Οι συγκλονιστικές φωτογραφίες-ντοκουμέντα από τους μελλοθάνατους της Καισαριανής τον Μάη του ’44, οι συγκλονιστικές μαρτυρίες της πορείας προς τον θάνατο των ελεύθερων πολιορκημένων, των περήφανων, αγέρωχων αγωνιστών που διάλεξαν το τραγούδι του Ζαλόγγου να τους συντροφεύσει στα τελευταία τους βήματα, είναι πολύτιμα τεκμήρια της ιστορίας και ακριβές παρακαταθήκες της συλλογικής μνήμης του τόπου.
Το μεγαλείο της ψυχής αυτών των ανθρώπων απεικονίζεται εδώ με τη σοβαρή αποφασιστικότητα και την ακλόνητη εσωτερική ηρεμία που αντιμετωπίζουν τη φοβερή ρήτρα: Ελευθερία ή Θάνατος.
Με συντεταγμένο βήμα και με φοβερό ψυχικό σθένος, σαν να επιτελούν μία φυσική, αυτονόητη πράξη χρέους, οι σπουδαίοι αυτοί άνθρωποι – αγωνιστές της ζωής, αναλαμβάνουν οι ίδιοι την ευθύνη να δημιουργήσουν την ιστορία τους, που είναι και η δική μας ιστορία.
Τα μοναδικά αυτά παραδείγματα αγωνιστικότητας, ηρωισμού και αυτοθυσίας –θαλερή μνήμη στους επόμενους–, σημάδεψαν και άφησαν βαθιά ίχνη και στη δική μας νεότερη γενιά, στα έργα και στις ημέρες μας.
Οι εικόνες της ιστορίας έγιναν και ιστορίες των εικόνων της τέχνης. Εικόνες μιας επιστροφής στο μέλλον μαζί με τη βαθύτερη ανάγκη αναστοχασμού και αναψηλάφησης της ιστορικής μνήμης.
Μια τέχνη που εμπνέεται από πρόσωπα, καταστάσεις και στιγμές του ιστορικού παρελθόντος και ζωντανού παρόντος, σαν προσκλητήριο απόντων και κάλεσμα παρόντων.
Πρόσωπα και μορφές που αναδύονται από το σκοτάδι στο φως μέσα από τον ιστορικό χρόνο, αλλά τον διαπερνούν και σημαδεύουν το μέλλον, διαποτισμένα από τη βάσανο των μεγάλων ηθικών διλημμάτων.
Εικόνες της μνήμης και μνήμες από εικόνες άλλων καιρών, αλλά και πολύ κοντινών δικών μας καιρών – εκεί που δοκιμάζονται δραματικά, οι ανθρώπινες αντοχές, τα όρια και οι αξίες.
Σήμερα, που μετράμε τις απώλειές μας, η τέχνη θα αναζητήσει τις αλήθειες της με το βλέμμα στην ιστορία και τα διδάγματά της. Το προσκλητήριο των απόντων είναι μαζί και ένα προσκλητήριο των παρόντων ενεργών πολιτών και δημιουργών.
Σήμερα, στη δίνη μιας κρίσης που έρχεται από μακριά και απειλεί τα βασικά θεμέλια του κοινωνικού και πολιτικού πολιτισμού, η τέχνη είναι ουσιαστικό και αναγκαίο να ξανακερδίσει ένα νέο δημόσιο χώρο μέσα από έναν νέο δημόσιο λόγο. Εναν χώρο κοινόχρηστο, ως δημόσιο αγαθό, χώρο διεκδίκησης συλλογικής επικοινωνίας και δράσης.
Η τέχνη καλείται να συμβάλλει με τον τρόπο της, στην αλληλεγγύη και τη συλλογικότητα, στην ηθική και αισθητική αξιοπρέπεια, στην αναζήτηση μορφών όχι δέσμιων σε κομψές αυταρέσκειες, αλλά δεσμευμένων στις βαθύτερες ανθρώπινες αλήθειες.
Αναλογίζομαι και ανατρέχω κάποια χρόνια πίσω.
Από τον κύκλο των έργων μου «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία», έργα του 2010, ανασύρω, μετά τη συγκλονιστική εμφάνιση των φωτογραφιών των μαρτύρων της Καισαριανής, αυτά τα τρία έργα που πριν από 15 χρόνια στάθηκαν ένα ελάχιστο αντίδωρο μνήμης και βαθιάς εκτίμησης, αφιερωμένα σε αυτούς που έπεσαν υπέρ πατρίδος των ιδεών τους, σε αυτούς που αντιστάθηκαν και σε αυτούς που δεν συνεργάστηκαν, προδίδοντας την ψυχή τους.
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας