Η άμυνα των ιδεών

hristoygenna.jpg

Μ. ΦΑΪΣ

Προτάσεις, επισημάνσεις,ταξινομήσεις, διαθέσεις

Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας (Αρης Στυλιανού) και ξένης λογοτεχνίας (Αννα Στασινού) του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν στις Ιδέες (από τον δοκιμιογράφο και κριτικό λογοτεχνίας Κώστα Καρακώτια), στην ελληνική πεζογραφία (από τον φιλόλογο και κριτικό λογοτεχνίας Αριστοτέλη Σαΐνη) και στην παιδική λογοτεχνία (από τη συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας και δασκάλα δημιουργικής γραφής Ελένη Σβορώνου).
Το τρίπτυχο αφιέρωμα στα βιβλία που διακρίναμε για την απερχόμενη χρονιά θα ολοκληρωθεί την επόμενη βδομάδα με την ποίηση και το νεοελληνικό δοκίμιο και μελέτες,
αλλά και με μια έκπληξη που αναμένει τους αναγνώστες μας, οι οποίοι, εκτός από κριτική πυξίδα, αναζητούν
στο βιβλιοφιλικό μας ένθετο και λογοτεχνική απόλαυση. Σήμερα, κοσμούν τις σελίδες, φωτογραφίες της Καλλιόπης Ασαργιωτάκη, του Κωνσταντίνου Πίττα και του Ακη Παπαντώνη.

Μ. ΦΑΪΣ

Ι δ έ ε ς

Οκτώ και πλέον χρόνια μετά την εκδήλωση της κρίσης, τα πολλαπλά αποτελέσματά της σκιάζουν ακόμα τον πολιτικό, τον οικονομικό και τον πολιτισμικό ορίζοντα της εγχώριας κοινωνίας. Σ’ αυτόν τον δυστοπικό ορίζοντα του παρόντος και δυστυχώς και του μέλλοντος, τα βιβλία ανοίγουν κάποια παράθυρα γνώσης, ερμηνείας, αυτοσυνειδησίας και, γιατί όχι, και απόλαυσης. Στην κατεύθυνση αυτή, επισημαίνονται, απόλυτα ενδεικτικά, μερικά από τα βιβλία της απερχόμενης χρονιάς.

Ο πολύ σημαντικός Βρετανός ιστορικός Tony Judt (1948–2010) συζητά με τον ιστορικό Timothy Snyder και ξαναδιαβάζει κριτικά τις ιδέες, τις θεωρίες, τις ουτοπίες και, βεβαίως, τα γεγονότα που καθόρισαν τον εικοστό αιώνα στο βιβλίο «Σκέψεις για τον εικοστό αιώνα» (μτφρ. Ελένη Αστερίου, εκδ. Αλεξάνδρεια). Παράλληλα, αυτοβιογραφείται, κυρίως διανοητικά, και διερευνά τη σχέση του με την εβραϊκή του καταγωγή.

Ο Ιταλός ιστορικός Enzo Traverso (1957), στο βιβλίο του με τίτλο «Αριστερή μελαγχολία. Η δύναμη μιας κρυφής παράδοσης» (μτφρ. Νίκος Κούρκουλος, εκδ. του Εικοστού Πρώτου), διερευνά τη μελαγχολία των ηττημένων επαναστάσεων όπως αυτή εκφράζεται στην πολιτική και στη φιλοσοφία, αλλά και στην τέχνη, με πολλές αναφορές σε εμβληματικές ταινίες, ανάμεσα στις οποίες και του Αγγελόπουλου.

«Φυλετικές θεωρίες στην Ελλάδα» είναι ο τίτλος και «Προσλήψεις και χρήσεις στις επιστήμες, την πολιτική, τη λογοτεχνία και την ιστορία της τέχνης κατά τον 19ο και 20ό αιώνα» ο υπότιτλος του βιβλίου των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης και της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Πρόκειται για ένα συλλογικό έργο, με εισαγωγή της Εφης Αβδελά, όπου μια πλειάδα ιστορικών και άλλων επιστημόνων αναδεικνύει τις ποικίλες διαδρομές των φυλετικών θεωριών σε διάφορα κρίσιμα ιδεολογικά και γνωσιολογικά πεδία της εγχώριας κοινωνίας.

«Για την αγάπη» τιτλοφορείται ένας άλλος συλλογικός τόμος, καρπός του έβδομου ετήσιου συνεδρίου του Ιδρύματος Αρτος Ζωής, του οποίου είναι και η έκδοση. Την επιμέλεια έχει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης και πολλοί και σημαντικοί θεολόγοι και φιλόσοφοι εξετάζουν την αγάπη ως έννοια και ως πρακτική στη θρησκειολογική και φιλοσοφική παράδοση.

Ο καθηγητής Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος, μετά την αναγνωστική και κριτική υποδοχή του βιβλίου του «1915: ο εθνικός διχασμός», με το νέο του έργο «Μετά το 1922. Η παράταση του διχασμού» (εκδ. Πατάκη), συνεχίζει την πολυεπίπεδη και διεισδυτική ανάλυση της πολλαπλής εσωτερικής διαπάλης της περιόδου μέχρι το κρίσιμο και οριακό 1936.

Η επέτειος των εκατό χρόνων από την Οκτωβριανή Επανάσταση αναζωπύρωσε το δοξαστικό ή κριτικό ενδιαφέρον γι’ αυτήν. Οι εκδόσεις για το κοσμοϊστορικό αυτό γεγονός είναι πολλές και με σημαντικά διαφορετικές οπτικές. Τέτοια βιβλία, ενδεικτικά, είναι το λιτό αλλά εξαιρετικά πυκνό και καίριο «Μικρή ιστορία της Ρωσικής Επανάστασης» του Ε.Η. Carr (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Πατάκης) και το ρηξικέλευθο, στρατευμένο και γραμμένo σαν μυθιστόρημα «Οκτώβρης. Η ιστορία της Ρωσικής Επανάστασης» του China Mieville (μτφρ. Γ.Ι. Μπαμπασάκης, εκδ. Μεταίχμιο). Κυκλοφόρησε, επίσης, ο τρίτος και τελευταίος τόμος του εμβληματικού έργου του Γάλλου Σαρλ Μπετελέμ «Οι ταξικοί αγώνες στην ΕΣΣΔ» (μτφρ. Σπύρος Κακουριώτης, εκδ. Κουκκίδα), στον οποίο ολοκληρώνεται, με μαρξιστικούς όρους και αρκετές αναθεωρήσεις, η μελέτη του μετασχηματισμού της επανάστασης σε μια νέου τύπου εκμεταλλευτική ανελεύθερη κοινωνία.

Ο Alain Badiou είναι γνωστός περισσότερο ως πολιτικός φιλόσοφος. Αυτός όμως ο αναγεννησιακού τύπου διανοούμενος είναι και θεατρικός συγγραφέας, μυθιστοριογράφος και μαθηματικός. Στο βιβλίο του «Εγκώμιο στα μαθηματικά» (μτφρ. Φ. Σιατίτσας, εκδ. Πατάκης) συζητά με τον Gilles Haeri και αναδεικνύει τη χειραφετητική φιλοσοφική τους διάσταση.

«Αυτός ο πόλεμος» τιτλοφορείται το γραμμένο το 1939 κείμενο του Thomas Mann (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Πόλις) που αποτελεί μια ζοφερή περιγραφή της ναζιστικής Γερμανίας και του σαγηνευμένου από τον Χίτλερ λαού της και μια προεικόνιση της επερχόμενης τότε καταστροφής τους. Ο Κώστας Παπαγεωργίου στο επίμετρο συγκρίνει την προηγούμενη φιλοσοφική και πολιτική στάση του Mann με τον κατοπινό σθεναρό και θαρραλέο αντιναζισμό του.

«Η σοφία των άλλων» (εκδ. Πόλις) ονομάζει, ιδιαίτερα σεμνά, ο Θανάσης Γιαλκέτσης τον τόμο στον οποίο συγκέντρωσε τις κριτικές του αναγνώσεις, για την «Εφημερίδα των Συντακτών», βιβλίων αρκετών διανοητών: από τον Ronald Dworkin και τον Zygmunt Bauman μέχρι τον Marcel Gauchet και τη Simone Weil. Ενα απόσταγμα διανοητικής παραγωγής και μια πολυεστιακή θέαση του πολύπλοκου σύγχρονου κόσμου.

Η λογοτεχνία και η σχέση της με την ιστορία βρίσκεται στο επίκεντρο του βιβλίου «Η ιστορία είναι μια σύγχρονη λογοτεχνία» με υπότιτλο «Μανιφέστο για τις κοινωνικές επιστήμες» (μτφρ. Ρίκα Μπενβενίστε, εκδ. Πόλις). Ο πολωνοεβραϊκής καταγωγής Γάλλος ιστορικός και συγγραφέας Ivan Jablonka, αφού κάνει μια περιοδολόγηση των σχέσεων ιστορίας και λογοτεχνίας και της μετάβασής τους, στην εξέλιξή τους, σε εντελώς διακριτά γραμματολογικά πεδία, προτείνει για τον νέο αιώνα μια ιστορία απόλυτα συμβατή, υφολογικά και κειμενικά, με τη λογοτεχνικότητα.

Οταν η ιστορική έρευνα διασταυρώνεται με τη λογοτεχνική γραφή, ο αναγνώστης κρατάει στο χέρια του το «Λούνα - Δοκίμιο ιστορικής βιογραφίας» (εκδ. Πόλις) της καθηγήτριας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας, Ρίκας Μπενβενίστε. Με πρωταγωνίστρια τη Λούνα Γκατένιο, μια «μακρινή ξαδέλφή» της συγγραφέως, παρακολουθούμε πως η ατομική διαδρομή γίνεται συλλογικό πεπρωμένο, πως μέσα από την επίμονη «συμμετοχική ιστορική παρατήρηση» φωτίζονται και συντίθενται, με συγκινητική ακρίβεια, τεκμήρια, μαρτυρίες, νοοτροπίες, από το 1910 έως τα μεταπολεμικά χρόνια, της απισχνασμένης πλέον εβραϊκής κοινότητας Θεσσαλονίκης.

Εργο υποδομής και από τους πυλώνες της πολιτικής φιλοσοφίας, κυκλοφόρησε ολόκληρο για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Πρόκειται για τις «Απαρχές του ολοκληρωτισμού» της Χάνα Αρεντ (μτφρ. Βασίλης Τομανάς, εκδ. Νησίδες). Αποτελείται από τρία μέρη, «Αντισημιτισμός», «Ιμπεριαλισμός», «Ολοκληρωτισμός», στα οποία η Αρεντ διερευνά και φωτίζει μοναδικά τα πολλαπλά προαπαιτούμενα, την άνοδο και τις λειτουργίες του ολοκληρωτικού φαινομένου που σημάδεψε τραγικά τον προηγούμενο αιώνα.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας