Ενδοκρινικοί διαταρράκτες: μείζον ζήτημα για την ανθρώπινη υγεία

Ενα από τα θέματα που απασχόλησαν και συνεχίζουν να απασχολούν την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη (όπως αποτυπώνονται στις ευρωπαϊκές εφημερίδες ευρείας κυκλοφορίας και στα ΜΜΕ γενικότερα) τις τελευταίες ημέρες είναι η έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των κριτηρίων ταυτοποίησης των χημικών ουσιών που υπάρχουν σε πολλά προϊόντα (φυτοφάρμακα, καλλυντικά σκευάσματα, παιδικά παιχνίδια κ.λπ.) και οι οποίες λειτουργούν ως ενδοκρινικοί διαταρράκτες (Ε.Δ.).

Οι Ε.Δ. προκαλούν σοβαρές διαταραχές στο ενδοκρινικό σύστημα, με σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου (καρκινογενέσεις, προβλήματα γονιμότητας κ.λπ.).

Οπως όλα σχεδόν τα ζητήματα που σχετίζονται με την προστασία της υγείας του ανθρώπου και του περιβάλλοντος, έτσι και αυτό αποτέλεσε αντικείμενο έντονων αντιπαραθέσεων μεταξύ των κρατών-μελών και της Επιτροπής, όπως επίσης και μεταξύ των οργανώσεων των πολιτών και της Επιτροπής.

Η αντιπαράθεση αφορά το κατά πόσο οι προτεινόμενες ρυθμίσεις για τα κριτήρια ταυτοποίησης προστατεύουν επαρκώς την υγεία ή απλώς διευκολύνουν τη λειτουργία της αγοράς, πολλώ δε μάλλον σε τομείς (όπως εν προκειμένω) όπου τα κέρδη των εμπλεκόμενων εταιρειών είναι δυσθεώρητα.

Αυτή, λοιπόν, η αντιπαράθεση είχε οδηγήσει σε αδιέξοδο τη σχετική διαδικασία, καθώς μερικά κράτη (η Σουηδία, η Δανία, η Τσεχία και κυρίως η Γαλλία) μπλόκαραν την έγκριση θεωρώντας ότι τα προτεινόμενα κριτήρια οδηγούν στην απρόσκοπτη διάθεση στην αγορά όλων των Ε.Δ., ακόμη και των πιο επικίνδυνων.

Εκείνο που έχει σημασία στο μικρό αυτό ιστορικό είναι το γεγονός ότι το μπλοκάρισμα για τη λήψη της σχετικής απόφασης γινόταν κυρίως από τη Γαλλία, η οποία όλο το προηγούμενο διάστημα εξέφραζε την πλήρη αντίθεσή της στην πρόταση της Επιτροπής.

Η αλλαγή της κυβέρνησης άλλαξε και τη στάση της Γαλλίας. Ετσι, την περασμένη Τρίτη (4.7.2017), η Γαλλία ψήφισε την πρόταση της Επιτροπής, υποκύπτοντας προφανώς στις πιέσεις της Γερμανίας, η οποία όλο αυτό το διάστημα ασκούσε την επιρροή της στα κράτη ώστε να αποδεχθούν την πρόταση της Επιτροπής.

Με αφορμή το ζήτημα των Ε.Δ. μπορούμε να προβούμε σε μερικές εκτιμήσεις και να εξαγάγουμε πολιτικά συμπεράσματα σχετικά με τους θεσμούς στην Ε.Ε., η λειτουργία των οποίων κατατείνει στην ντε φάκτο διασφάλιση των συμφερόντων των ισχυρών κρατών και των μεγάλων εταιρειών.

Κατά πρώτο λόγο, η λήψη αποφάσεων στην Ε.Ε. που αφορούν μείζονα ζητήματα, όπως αυτό της ανθρώπινης υγείας, γίνεται με πλήρως αδιαφανείς διαδικασίες. Ειδικότερα, η χρησιμοποιούμενη διαδικασία της επιτροπολογίας διεξάγεται πέραν και μακράν κάθε δημοκρατικού ελέγχου, καθώς οι εκπρόσωποι των κρατών-μελών (που είναι ειδικοί για κάθε συζητούμενο θέμα) ορίζονται με ασαφή και πάντως μη αντικειμενικά κριτήρια (συνήθως ορίζονται ανάλογα με τη διάθεσή τους να εκτελέσουν τις εντολές της πολιτικής ηγεσίας ή προωθούνται από τις εταιρείες -πολλές φορές- εν αγνοία της προαναφερθείσης).

Επίσης, δεν γνωρίζουμε τι διαμείβεται στις συναντήσεις των ειδικών, καθώς δεν κρατούνται πρακτικά, ούτε εκδίδονται ανακοινώσεις για το τι συζητήθηκε, ούτε γνωρίζουμε επισήμως τι ψήφισαν (με την ευκαιρία, ποιος ήταν ο εκπρόσωπος της Ελλάδας και τι ψήφισε;).

Κατά δεύτερο λόγο, στην ως άνω διαδικασία της επιτροπολογίας, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι επιστημονικές αρχές της Ε.Ε.

Η λειτουργία τους παρουσιάζει πολλά προβλήματα που έχουν να κάνουν τόσο με τη χρησιμοποιούμενη επιστημονική γνώση όσο και με την ύπαρξη συμφερόντων των επιστημόνων που εργάζονται στις εν λόγω Αρχές.

Π.χ. γνωρίζουμε ότι η Αρχή για την ασφάλεια των τροφίμων (EFSA) ή η Αρχή για τις χημικές ουσίες (ECHA) γνωμοδοτούν σχεδόν πάντοτε ότι είναι ασφαλή τα προϊόντα ή οι ουσίες που διατίθενται στην αγορά, χωρίς να λαμβάνουν υπ' όψιν διαφορετικές γνώμες άλλων επιστημονικών φορέων εγνωσμένου κύρους.

Το τελευταίο κρούσμα ήταν η περίπτωση της γλυφοσάτης (δραστική ουσία του φυτοφαρμάκου roundup της Monsanto) όπου τόσο η EFSA όσο και η ECHA γνωμοδότησαν ότι είναι ασφαλής, ενώ γνώριζαν ότι το Κέντρο για την Ερευνα του Καρκίνου του ΟΗΕ (IARC) ήδη σε εκτεταμένη μελέτη του διαπίστωνε το ακριβώς αντίθετο, ότι δηλαδή η εν λόγω ουσία είναι καρκινογόνος.

Οι παραπάνω διαπιστώσεις μάς οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η λειτουργία της Ε.Ε. σε κρίσιμους τομείς όπως αυτός της προστασίας της υγείας του ανθρώπου παρουσιάζει σοβαρό δημοκρατικό έλλειμμα.

Το έλλειμμα αυτό δεν είναι κάτι που προκύπτει εική και ως έτυχε, αλλά συνιστά ένα στοχευμένο μέσο των κυρίαρχων σήμερα πολιτικών δυνάμεων στην Ε.Ε. για την εξυπηρέτηση ισχυρών συμφερόντων.

Εκείνοι που θα μπορούσαν να αναδείξουν το μείζον αυτό ζήτημα και να προτείνουν λύσεις προς την κατεύθυνση του εκδημοκρατισμού της λειτουργίας της Ε.Ε. είναι οι δυνάμεις της Αριστεράς, των Πράσινων και μιας μεγάλης μερίδας των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών.

Είναι ένα προνομιακό πεδίο κοινής δράσης γιατί αφορά ζήτημα «χαμηλής πολιτικής», που διευκολύνει την επεξεργασία κοινών θέσεων και τη διεύρυνση των συμμαχιών πέραν αυτών των δυνάμεων. Μένει, λοιπόν, να αναληφθεί η σχετική πρωτοβουλία.

*επίκ. καθηγητής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας