«Δίκαιη εξουσία δεν υπάρχει»

vasilis_rotas_kai_i_voyla_damianakoy.jpg

Ο Βασίλης Ρώτας και η Βούλα Δαμιανάκου διά χειρός της ζωγράφου Ελένης Βασιλοπούλου (κόρης της Δαμιανάκου) Ο Βασίλης Ρώτας και η Βούλα Δαμιανάκου διά χειρός της ζωγράφου Ελένης Βασιλοπούλου (κόρης της Δαμιανάκου)

40 χρόνια χωρίς τον Βασίλη Ρώτα

Στα πρώτα θύματα της χούντας, που ενέσκηψε πριν από πενήντα χρόνια, ήταν και άνθρωποι της τέχνης. Ενας από αυτούς, ο Βασίλης Ρώτας, που συνελήφθη τη νύχτα του πραξικοπήματος, στα 78 του χρόνια (προφανώς ως επικίνδυνος!), εξορίστηκε στη Γυάρο, αλλά, ευτυχώς, δεν τον κράτησαν πολύ. Δέκα χρόνια αργότερα, στις 30 Μαΐου 1977 –ήγουν πριν από 40 χρόνια– έφυγε από τη ζωή στα 88 του.

Ηταν ο τρίτος της θαυμαστής τριάδας των γραμμάτων μας, που εκδήμησε τελευταίος. Είχαν προηγηθεί ο Μάρκος Αυγέρης (1883-1973) και ο Κώστας Βάρναλης (1884-1974). «Τριάδα ομοούσιο» τους είχε αποκαλέσει ο Γιάννης Ρίτσος στο ποίημα που απήγγειλε στην κηδεία του Ρώτα.

Φίλοι και συμπορευτές, με πλούσιο πνευματικό έργο και οι τρεις, της ίδιας περίπου ηλικίας, της ίδιας αριστερής ιδεολογίας, θαλερότατοι, σοφοί και σεβαστοί – ακόμα κι από τους ιδεολογικούς τους αντιπάλους.

Και είχα την τύχη να γνωριστώ και με τους τρεις. Περισσότερο όμως με τον Ρώτα και τη σύντροφο και συνεργάτριά του Βούλα Δαμιανάκου (έφυγε από τη ζωή στις 18 του περασμένου Δεκεμβρίου).

Τους επισκεπτόμουν στην οδό Φειδίου, στα γραφεία του περιοδικού τους «Λαϊκός Λόγος», όπου δεν χαρίζονταν σε κανέναν, συμπεριλαμβανομένων των συντρόφων της Αριστεράς.

Το θέατρο…

Είχα πάρει και μια μεγάλη συνέντευξη από τον Ρώτα, που δημοσιεύτηκε σε δύο συνέχειες στην «Αυγή» - 26 και 28 Ιανουαρίου 1975. Αξίζει, νομίζω, να σταθώ στα βασικότερα σημεία της, καθώς ακουμπάνε και σε σημερινούς προβληματισμούς.

Η πρώτη ερώτηση αφορά με ποιο από τα είδη του λόγου που είχε καταπιαστεί αισθανόταν περισσότερο οικείος.

«Με τον δραματικό λόγο, με τον διάλογο. Εχω αφιερώσει τη ζωή μου στο θέατρο από μικρός, σπούδασα θέατρο, έπαιξα στο θέατρο, εδίδαξα θέατρο, ίδρυσα το Λαϊκό Θέατρο Αθηνών, έχω γράψει κι εκδώσει πολλά έργα, δράματα, κωμωδίες, καραγκιόζικο θέατρο για παιδιά. […]

Το “Να ζει το Μεσολόγγι” παίχτηκε κι από το Εθνικό Θέατρο δυο χρόνια και ο “Ρήγας” από το Θέατρο Βορείου Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη και από τον θίασο Ενωμένοι Καλλιτέχνες στην Αθήνα. Ολα αυτά με μεγάλη επιτυχία και ομόφωνο έπαινο της κριτικής. […]».

Οι εμπνεύσεις του:

Από τη ζωή ζώντας την, από τον αγώνα και τις αγωνίες του ανθρώπου και του λαού. Ο μακαρίτης κριτικός Β. Βαρίκας έγραψε: “Στα έργα του Ρώτα πρωταγωνιστής είναι ο λαός”.

Προσπάθησα να μιλήσω στη γλώσσα του λαού, να εκφράσω τις γνώμες μου πάνω στα φλέγοντα του τόπου και του καιρού μου, όσο μπορούσα πιο υπεύθυνα και με όσο γίνεται περισσότερη ανεξαρτησία, πράγμα που στάθηκε η κακοδαιμονία μου και μένα και της Βούλας Δαμιανάκου, που συνεργαζόμαστε με το ίδιο πνεύμα

Η ποίηση

Ο λόγος για τη σύγχρονη ποίηση:

Η ποίηση, όπως και το θέατρο κι όλα τα είδη της Τέχνης, ταλαιπωρείται και υποφέρει από τις ίδιες ανάποδες συνθήκες. Πώς ν’ απαντήσεις στο ερώτημα αυτό σε μια εφημερίδα, χωρίς ούτε τον χώρο της να καταχραστείς ούτε τους αναγνώστες της να παραπλανήσεις.

Ρώτησαν τον Νερούντα, τον μεγάλο Χιλιανό ποιητή, λίγο πριν από τα τελευταία περιστατικά [τη χούντα του Πινοσέτ] και τον θάνατό του, τον ρώτησαν ποιος, κατά τη γνώμη του, θα 'ναι ο πιο μοντέρνος ποιητής το έτος 2000. “Μα ο Ομηρος, φυσικά!” απάντησε. Με το δίκιο του.

Το πώς ο Ομηρος είναι ακόμα αξεπέραστος γόης του λόγου, αγκαλά η Ιλιάδα και η Οδύσσειά του απαγγέλλονται και μελετώνται τώρα πάνω από τριάντα αιώνες.

Αυτό οφείλεται, κατά τη γνώμη μου, στ’ ότι είναι λαϊκός ποιητής. Το ίδιο οι τραγικοί ποιητές, το ίδιο ο Αριστοφάνης, το ίδιο ο Δάντης, το ίδιο ο Σέξπιρ, το ίδιο ο Σολωμός, το ίδιο η δημοτική μας ποίηση. Λοιπόν η νέα ποίηση που 'χει καλλιεργηθεί μ’ αυτή την παράδοση και τη συνεχίζει είναι καλή ποίηση, όλα τ’ άλλα θα τα ξεκαθαρίσει το κόσκινο του χρόνου. […]

Και η υποθήκη του στους νέους:

… Να 'ναι πάντα έτοιμοι γι’ αγώνες για την ελευθερία και την ειρήνη και να 'ναι τίμιοι, συνεπείς, υπεύθυνοι και σεμνοί. Να κρατάνε άγρυπνο και νηφάλιο το πνεύμα του ελέγχου κι όποιον βλέπουν να διψάει για επιβουλή κι εξουσία να τον παραμερίζουν αμέσως. Και να μην ξεχνούν ποτέ πως εξουσία δίκαιη δεν υπάρχει

Ενα εκτενές μέρος της συνέντευξης αφορά την Αριστερά, αλλά αυτό, το ερχόμενο Σάββατο.

Στο πλαίσιο

Ανθρακες το αντίδωρο, στα επώδυνα μέτρα, των Ευρωπαίων (τάχα) εταίρων και δανειστών, με επικεφαλής τον ανάλγητο Γερμανό υπουργό Οικονομικών και τους συνοδοιπόρους. Υπομονή ώς τις 15 Ιουνίου – και βάλε.

Με το οικονομικό λεξιλόγιο στην όλο και περισσότερο καθημαγμένη καθημερινότητα: ύφεση, θεσμοί, αξιολόγηση, βιώσιμο χρέος, κούρεμα, προαπαιτούμενα, μέτρα, αντίμετρα… Με την κυβέρνηση να επιστρατεύει τα έσχατα όρια αισιοδοξίας, την αντιπολίτευση –όπως κάθε αντιπολίτευση– με τις έτοιμες λύσεις και τον πολίτη σε απόγνωση.

«Ενας Αρμαγεδδών που σαρώνει κάθε αίσθηση γύρω από την έννοια της δημιουργίας και της τέχνης και, μάλιστα, με την πλατιά σημασία του όρου», διαβάζω σε κείμενο της ιστορικού της Τέχνης Ντόρας Ηλιοπούλου – Ρογκάν στο περιοδικό «Επίκαιρα», με τίτλο «Εκκωφαντικά και άλλα τινά στην πύλη του Παρθενώνα – Κοινώς… αρτζιμπούρτζι και λουλάς», σχετικά με τις εκδηλώσεις Documenta 14.

Κι επειδή δεν είμαι στο τρέχον ρεπορτάζ, αναρωτιέμαι αν υπάρχει κάτι σοβαρό που διαφεύγει από αυτή την πολυδιαφημισμένη, προφανώς πολυδάπανη και μακρινή σε διάρκεια (6 Απριλίου – 16 Ιουνίου) εκδήλωση.

Και να βρέχει – μία από τις βροχερές των ημερών (ελπίζω να μην έχει σχέση με το απόφθεγμα «Στον καταραμένο τόπο»...). Και ο δρόμος για τον προορισμό σου, καθώς απεργούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς, να 'χει μεταβληθεί σε ρέμα.

Μούσκεμα το παντελόνι, και τι να κάνει η ομπρέλα – αυτή της μιας χρήσης. Και, σαν να μην έφτανε η συνεχιζόμενη βροχή, κάποιοι εποχούμενοι να περνάνε φουλαριστοί ολοκληρώνοντας το μούσκεμα. Πάλι καλά που δεν ανεβαίνουν στo πεζοδρόμιο...

ΚΑΙ… Από το τραγούδι στην τραγωδία.