Πρόσφατα το Ινστιτούτο Μικρών Επιχειρήσεων της ΓΣΕΒΕΕ (Γενική Συνομοσπονδία Επιχειρηματιών Βιοτεχνών Εμπόρων) εξέδωσε πολυσέλιδη έρευνα με στατιστικά, ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία για την απασχόληση στον χώρο της Κοινωνικής Οικονομίας. Η συγγραφέας της μελέτης Ιφιγένεια Δουβίτσα, διδάκτορας Συνεταιριστικού Δικαίου και καθηγήτρια-σύμβουλος στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, μιλάει στην «Εφ.Συν.» για τις ανεκμετάλλευτες δυνατότητες της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας ή ΚΑΟ όπως προτιμά να την αποκαλεί.
Μολονότι οι φορείς ΚΑΟ είναι μόλις το 0,93% του συνολικού αριθμού των φορέων της οικονομίας, με κύκλο εργασιών μόλις το 1,18% του συνόλου και συνεισφέρουν στο 2,04% της απασχόλησης (86.678 απασχολούμενοι με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της έρευνας), έχουν επιδείξει αξιοθαύμαστη ανθεκτικότητα. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο την οκταετία 2011-2018 ο αριθμός των απασχολούμενων στην ΚΑΟ αυξήθηκε κατά 264,5%.
Ενα από τα βασικά πορίσματα της έρευνας είναι ότι στους φορείς ΚΑΟ απασχολούνται κατά μέσο όρο πάνω από 6 άτομα, όταν στις συμβατικές επιχειρήσεις ο μέσος όρος απασχολούμενων είναι λιγότερα από 3 άτομα κυρίως εξαιτίας της κατακερματισμένης δομής της ελληνικής οικονομίας. Στα αρνητικά συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι «με περιορισμένη ή και μηδαμινή στήριξη η ΚΑΟ θα παραμείνει ένας περιφερειακός τομέας της οικονομίας, χωρίς να αξιοποιείται η δυναμική της».
● Mε βάση την έρευνά σας για το ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ η ΚΑΟ μπορεί να συνεισφέρει στην απασχόληση εν δυνάμει σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι μια συμβατική επιχείρηση. Σε τι οφείλεται αυτό;
Προσεγγίζοντας την ΚΑΟ ως σύνολο αναδυόμενων και παραδοσιακών φορέων, που υπερβαίνουν τη θεσμικά αναγνωρισμένη ΚΑΟ, επιχειρήσαμε να επεξεργαστούμε τα διαθέσιμα στοιχεία του Μητρώου Επιχειρήσεων της ΕΛΣΤΑΤ για την περίοδο 2011-2018. Υπό την επιφύλαξη εγκυρότητας και πληρότητας των στοιχείων αυτών, καθώς στηρίζονται σε πηγές που δεν είναι πάντα ενημερωμένες ή ακριβείς, πράγματι, προέκυψε η παραπάνω ένδειξη: ότι δηλαδή η απασχόληση στην ΚΑΟ σε βάθος χρόνου έχει διαγράψει μια σταδιακή ανοδική πορεία με τάση σταθεροποίησης τα τελευταία έτη. Αν και η συνολική συμβολή της ΚΑΟ στην απασχόληση παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένη σε σχέση με τη λοιπή οικονομία, η διαπίστωση του διπλάσιου αριθμού απασχολούμενων ανά φορέα ΚΑΟ από τον αριθμό απασχολούμενων στη συμβατική οικονομία, που διαπιστώθηκε το 2018, απαντάται και σε προγενέστερα έτη αποτελώντας ένα διαρκές χαρακτηριστικό της ΚΑΟ. Συνεπώς ο τομέας της ΚΑΟ φαίνεται να έχει τη δυνατότητα να συμβάλει στην απασχόληση σε βάθος χρόνου, ενίοτε σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με μια συμβατική επιχείρηση.
Ωστόσο η συμβολή της ΚΑΟ στην απασχόληση δεν θα πρέπει να εγκλωβίζεται στην αναζήτηση (αποκλειστικά και μόνο) ποσοτικά μετρήσιμων μεγεθών, καθώς φέρει και έντονα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Αυτό αναδείχτηκε στο πλαίσιο της εμπειρικής έρευνας, όπου οι συμμετέχοντες/ουσες – εργαζόμενοι/ες σε φορείς ΚΑΟ χαρακτήρισαν το εργασιακό τους περιβάλλον φροντιστικό, γόνιμο, που τους ενθαρρύνει να εξελιχθούν εξελίσσοντας ταυτόχρονα και τον φορέα τους, στο πλαίσιο μιας συνθήκης εργασιακής ασφάλειας, δημιουργικότητας και ισορροπίας μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής. Αλλά το πιο σημαντικό ίσως σημείο ως προς τη συμβολή της ΚΑΟ στην απασχόληση ήταν η ανανοηματοδότηση της ίδιας της εργασίας καθώς και του τρόπου επιχειρείν μέσα από το εναλλακτικό παράδειγμα της ΚΑΟ.
Η ποικιλόμορφη αυτή συμβολή της ΚΑΟ στην απασχόληση δεν αποτελεί τίποτε παραπάνω από μια έμπρακτη έκφραση και δέσμευση των φορέων της στις αξίες και αρχές που μοιράζονται παρά τη διαφορετικότητά τους, θέτοντας στο επίκεντρο της στοχοθεσίας και δράσης τους τον άνθρωπο και όχι το κέρδος. Αρκεί και μόνο να φανταστούμε πόσο διαφορετικές διαδρομές διαγράφει μια επιχείρηση και τι διαφορετική στάση επιφυλάσσει στους απασχολούμενούς/ές της όταν φέρει ως πρωταρχικό σκοπό το κέρδος και όταν επιδιώκει τη συλλογική και κοινωνική ωφέλεια.
● Ενα πάγιο πρόβλημα που αναφέρουν οι φορείς ΚΑΟ και το οποίο εντοπίζεται και στη μελέτη του ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ είναι η έλλειψη εργαλείων χρηματοδότησης. Ποιες προτάσεις υπάρχουν για να ξεπεραστεί αυτό; Τι απέγινε το «Ταμείο ΚΑΛΟ» που είχε προβλεφθεί από τον προηγούμενο νόμο;
Η έλλειψη αυτή αποτελεί ένα πανθομολογούμενο εμπόδιο ανάπτυξης της ΚΑΟ, όπως αυτό αναδείχτηκε στην εμπειρική έρευνα της εν λόγω μελέτης αλλά και σε προγενέστερες μελέτες. Τρεις βασικοί άξονες αναδείχτηκαν ως προτάσεις που νομίζω ότι αποτελούν πλέον κοινή διαπίστωση μεταξύ των φορέων KAO: Πρώτον, η πρόσβαση σε υφιστάμενα χρηματοδοτικά εργαλεία και η άρση των όποιων προϋποθέσεων ή όρων που οδηγούν σε δυσμενέστερη αντιμετώπιση των φορέων ΚΑΟ λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους. Δεύτερον, η αξιοποίηση των προβλεπόμενων θεσμικών εργαλείων, όπως το Ταμείο ΚΑΟ, το οποίο για να συσταθεί απαιτείται να εκδοθεί η σχετική υπουργική απόφαση, Τέλος, η στήριξη των νέων εργαλείων που διαμορφώνει το ίδιο το πεδίο, όπως για παράδειγμα η πλατφόρμα Co-fund.
● Σε αντίθεση με την περίοδο των μνημονίων, όταν η ΚΑΛΟ είχε βγει στο προσκήνιο και ως αντίδοτο στην οικονομική κρίση, σήμερα το ενδιαφέρον φαίνεται να έχει υποχωρήσει. Είναι όντως έτσι;
Αυτή η άποψη είναι η αλήθεια ότι κυκλοφορεί αρκετά! Συνήθως είναι το πρώτο πράγμα προς συζήτηση στο εναρκτήριο μάθημα του μεταπτυχιακού της ΚΑΟ στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, καθώς συνοδεύεται από μια διαρκή και πραγματική αγωνία των φοιτητών/τριών για τη ζέουσα κοινωνική πραγματικότητα της ΚΑΟ στην Ελλάδα.
Θα πρέπει όμως να προσδιορίσουμε την …πηγή του ενδιαφέροντος. Αν αναφερόμαστε σε επίπεδο πολιτικής βούλησης, τότε θα συμφωνήσω: η διοικητική υποβάθμιση της Ειδικής Γραμματείας της ΚΑΟ σε Διεύθυνση στο υπουργείο Εργασίας, η κατάργηση των ετήσιων εκθέσεων ΚΑΟ στην Αθήνα, η μη υλοποίηση των υποστηρικτικών μέτρων και έκδοσης των σχετικών υπουργικών αποφάσεων είναι ενδεικτικά της στάσης της σημερινής κυβέρνησης ως προς την ΚΑΟ.
Αν όμως αναφερόμαστε στο ίδιο το πεδίο, τότε έχω μια διαφορετική εικόνα. Το πεδίο έχει οργανωθεί σε ενώσεις, συχνά συμπράττει με τοπικές Αρχές και συνεργάζεται με οικογενειακές και τοπικές επιχειρήσεις, σχεδιάζει με όραμα και εφευρετικότητα τους δικούς του μηχανισμούς, έχει σαφείς προτάσεις και διεκδικήσεις. Συνεπώς με αργά μεν αλλά σταθερά βήματα αναπτύσσει το δικό του οικοσύστημα σε ένα αφιλόξενο περιβάλλον.
Ωστόσο, για να επανέλθω στο ζήτημα της απασχόλησης, η ΚΑΟ δεν μπορεί και δεν θα έπρεπε να επιλύσει μόνη της το πρόβλημα ανεργίας και εργασιακής επισφάλειας εν μέσω της κρατούσας γενικευμένης εργασιακής απορρύθμισης.
Συνεπώς είναι πιο επιτακτικό από ποτέ το αίτημα στήριξης της ΚΑΟ και η αξιοποίηση της μέχρι τώρα ανεκμετάλλευτης δυναμικής της, για να αναδειχτεί σε σημαντικό πυλώνα της οικονομίας και της απασχόλησης προς όφελος όλων.
.jpg)
