COP27: Η «οικογενειακή φωτογραφία», τα μεγάλα λόγια και η πορεία προς την καταστροφή

Η αναμονή για τα αποτελέσματα των συνόδων του ΟΗΕ για το κλίμα είναι, απολύτως εύλογα, αγωνιώδης. Η προειδοποίηση του γ.γ. του ΟΗΕ ότι αν δεν ληφθούν άμεσα ριζοσπαστικά μέτρα, η ανθρωπότητα ακολουθεί προδιαγεγραμμένη «πορεία προς την καταστροφή» δεν είναι πλέον η μόνη.

Του Πάνου Κοσμά

Χρόνο με τον χρόνο, οι εκθέσεις των επιστημόνων της διακυβερνητικής επιτροπής του ΟΗΕ (IPCC) ριζοσπαστικοποιούν τα συμπεράσματά τους όσον αφορά τους στόχους αποτροπής της καταστροφής, και χρόνο με τον χρόνο οι διασκέψεις του ΟΗΕ (COP) πείθουν ότι αυτοί οι στόχοι απομακρύνονται, ώς το σημείο πλέον να θεωρούνται δυσπρόσιτοι αν όχι ανέφικτοι. Χρόνο με τον χρόνο επίσης επαληθεύονται εμπειρικά οι προβλέψεις για τις συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη, καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα (τυφώνες και πλημμύρες, ξηρασίες και λειψυδρία) αυξάνονται σημαντικά σε συχνότητα και ένταση. Αλλες επικίνδυνες συνέπειες, όπως το λιώσιμο των πάγων ή η επικίνδυνη αύξηση της επιφανειακής θερμοκρασίας στη θάλασσα, δεν καλλιεργούν τη συνείδηση της αμεσότητας του κινδύνου, διότι οι συνέπειές τους, αν και ακόμη περισσότερο σημαντικές, είναι προς το παρόν μακριά από την καθημερινότητα της πλειονότητας των κατοίκων του πλανήτη.

Ωστόσο, οι συνέπειες που εμπίπτουν στη μαζική εμπειρία είναι ήδη σημαντικές. Αρκεί λοιπόν να σκεφτούμε ότι οι ήδη υπαρκτές συνέπειες είναι αποτέλεσμα της αύξησης της επιφανειακής θερμοκρασίας μόνο κατά 1,1-1,2 βαθμό Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή, για να συνειδητοποιήσουμε τι θα συμβεί αν η επιφανειακή θερμοκρασία αυξηθεί στον 1,5 και στους 2 βαθμούς – ή και πάνω από αυτούς. Η έκφραση «πορεία προς την καταστροφή» δεν είναι απλό σχήμα λόγου…

Η κλιματική αλλαγή είναι πρόβλημα πλανητικό, επομένως δεν αντιμετωπίζεται χωρίς παγκόσμια συναίνεση. Η συναίνεση αυτή απλώς δεν υπάρχει. Σε αντίθεση με την εντεινόμενη παγκοσμιότητα των προβλημάτων, η κλιμακούμενη στροφή προς τις εθνικές προτεραιότητες και η ένταση του διακρατικού ανταγωνισμού καταστρέφουν τις προϋποθέσεις της συναίνεσης. Οι δύο μεγάλοι διεθνείς πόλοι μιας πιθανής συναίνεσης, ο παγκόσμιος Βορράς και ο παγκόσμιος Νότος, έχουν αποκλίνοντα συμφέροντα, ενώ συγκρούσεις και διαιρέσεις διαπερνούν και κάθε πόλο χωριστά.

Η ανέφικτη συναίνεση

Το δυτικό στρατόπεδο (ΗΠΑ, Ε.Ε.) είναι σε οξύ ανταγωνισμό με το στρατόπεδο των λεγόμενων αναπτυσσόμενων μεγάλων δυνάμεων (Κίνα, Ινδία) και ο πόλεμος στην Ουκρανία κάνει τη σύγκρουση αγεφύρωτη σε θέματα κλιματικών στόχων. Η Κίνα και η Ινδία αυτοεξαιρούνται μονίμως από τους στόχους των διεθνών συμφωνιών. Η Βραζιλία και η Αυστραλία, επίσης. Οι BRICKS+ θεωρούν ότι η αναπτυγμένη Δύση, κύρια υπεύθυνη της υπερθέρμανσης, δεν δικαιούται να βάζει περιβαλλοντικά φρένα στην αναπτυξιακή τους πορεία, οι χώρες του OPEC+ αντιλαμβάνονται και δεν θέλουν να χάσουν τη χρυσή ευκαιρία των αυξημένων αναγκών σε προϊόντα άνθρακα – και των αυξημένων τιμών τους βεβαίως…

Στο γκρουπ χωρών G20, όπου τα εθνικά συμφέροντα αναζητούν πιο «πραγματικές» -και όχι εικονικές- συναινέσεις η κατάσταση είναι χαρακτηριστική. Στη συνάντηση των υπουργών Οικονομικών στις 26-27 του περασμένου Ιουνίου, δεν υιοθετήθηκε κάποια σαφής θέση, στη δε συνεδρίαση των υπουργών τους Ενέργειας και Περιβάλλοντος τον Αύγουστο οι εκπρόσωποι της Κίνας και της Ινδίας τοποθετήθηκαν υπέρ του να αναθεωρηθεί ο στόχος του 1,5°C σε 2°C!

Οποιος σε αυτές τις συνθήκες πιστέψει τις προσποιήσεις των ηγετών περί συναίνεσης σε ριζοσπαστικούς κλιματικούς στόχους, θα πρέπει να ελεγχθεί για ασύγγνωστη αφέλεια.

Η «νομιμότητα της όλης διαδικασίας» κινδυνεύει

Εξαιρώντας τις BRICKS, που το βασικό τους μέλημα είναι η θέση τους στο παγκόσμιο και στα περιφερειακά συστήματα συμμαχιών και ανταγωνισμών, ο υπόλοιπος παγκόσμιος Νότος συγκλονίζεται από τις συνέπειες των ακραίων φαινομένων – κατά την περιγραφή Γκουτέρες «πρωτοφανή κύματα καύσωνα, τρομακτικές καταιγίδες, εκτεταμένη λειψυδρία και εξαφάνιση ενός εκατομμυρίου ειδών φυτών και ζώων». Εχοντας ελάχιστη υπαιτιότητα στην υπερθέρμανση του πλανήτη, υφίστανται τεράστια κόστη από την εκδήλωση τέτοιων φαινομένων. Ο κατάλογος τέτοιων καταστροφών, μακρύς. Πρόσφατο παράδειγμα, το Πακιστάν, το οποίο υπέστη φέτος πρωτοφανείς καταστροφείς από πλημμύρες. Υπολογίζεται ότι το κόστος ανοικοδόμησης κατεστραμμένων υποδομών ανέρχεται σε 35 δισ. δολάρια! Εναντι αυτών, έχει δεχθεί βοήθεια μικρότερη των 8 δισ. δολαρίων, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας με τη μορφή… δανείων – μια εύγλωττη ένδειξη του πώς οι κλιματικές καταστροφές μπορούν να οδηγήσουν σε νέες κρίσεις χρέους τις χώρες του παγκόσμιου Νότου.

Το Πακιστάν προεδρεύει του γκρουπ αναπτυσσόμενων χωρών G77 που έχουν θέσει σθεναρά το ζήτημα της «αποζημίωσης για απώλειες». Στη σύνοδο της Γλασκόβης του 2021 οι G77 έθεσαν πρόταση δημιουργίας ειδικού ταμείου που θα χρηματοδοτεί τα κόστη κλιματικών καταστροφών σε αναπτυσσόμενες χώρες. Οι χώρες του παγκόσμιου Βορρά, που θα πρέπει να πληρώσουν, απέρριψαν ασυζητητί την πρόταση, η οποία επανέρχεται στην COP27. Αν δεν γίνουν ουσιαστικά βήματα σε αυτή την κατεύθυνση, τότε «η νομιμότητα ολόκληρης της κλιματικής διαδικασίας του ΟΗΕ θα τεθεί υπό αμφισβήτηση», εκτιμά ο Laurence Taubira, αρχιτέκτονας των συμφωνιών του Παρισιού και διευθυντής του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για το Κλίμα.

Το φιάσκο

Η σύνοδος θα ολοκληρωθεί -πιθανώς με μία παράταση-, η «οικογενειακή φωτογραφία» των ηγετών θα βγει, μια συμφωνία για την οποία θα γίνουν ξανά ελάχιστα θα υπάρξει. Ωστόσο, πολλά κουνέλια βγήκαν από το καπέλο πολλές φορές, με αποτέλεσμα το κόλπο να μην εντυπωσιάζει πλέον. Η απόσταση ανάμεσα στα λόγια και τις πράξεις διαρκώς μεγαλώνει, όπως και η απόσταση ανάμεσα στους στόχους (που είναι φιλόδοξοι για να έχουν έστω μια ελάχιστη αξιοπιστία) και τα μέσα για την επίτευξή τους (που είναι ανεπαρκέστατα για να έχουν οποιαδήποτε αξιοπιστία ή και επικίνδυνα). Το αναμενόμενο φιάσκο δεν θα είναι φιάσκο ειδικά αυτής της συνόδου, αλλά φιάσκο που οφείλεται σε θεμελιώδεις παραμέτρους και διαπερνά όλες τις συνόδους: την έλλειψη ουσιαστικής συναίνεσης (λόγω διακρατικών και δι-επιχειρηματικών συγκρούσεων), την υποκρισία όσον αφορά τους στόχους (κανείς πια δεν πιστεύει στον στόχο για 1,5 βαθμό Κελσίου, παρά τα όσα διακηρύσσονται δημοσίως), την κρίση νομιμότητας της όλης διαδικασίας λόγω της συστηματικής κοροϊδίας εκ μέρους των ισχυρών χωρών προς τις αναπτυσσόμενες και φτωχές χώρες του πλανήτη, την ανάθεση της λύσης στις «πράσινες» μπίζνες και στις αγορές (χρηματιστήριο ρύπων, πράσινα ομόλογα κ.λπ.).

Ο καπιταλισμός, για τον οποίο έχει ειπωθεί ότι θα πουλήσει και το σχοινί με το οποίο θα κρεμαστεί, προσανατολίζεται ήδη γοργά στις μπίζνες της «αποκατάστασης των ζημιών», δηλαδή της διαχείρισης των συνεπειών της κλιματικής καταστροφής: κατασκευές, δημόσια έργα, χρήσεις γης κ.λπ. Ο νέος στόχος έχει τεθεί: «μετριασμός και προσαρμογή»: «θα μάθουμε να ζούμε» με την κλιματική καταστροφή – και θα κάνουμε μπίζνες με τις συνέπειές της…