Χαμηλές παρέμεναν και χθες οι προσδοκίες για επίτευξη συμφωνίας στην 27η Διάσκεψη του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (COP27) στο Σαρμ ελ Σέιχ της Αιγύπτου. Βασικότερο διακύβευμα-αγκάθι η συγκρότηση ειδικού ταμείου αποζημιώσεων για τις απώλειες και τις ζημιές που υφίστανται δυσανάλογα από την επιδεινούμενη κλιματική κρίση οι φτωχότερες αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες εκπέμπουν άλλωστε ασύγκριτα λιγότερα αέρια του θερμοκηπίου. Οι πλούσιες βιομηχανικές χώρες όμως -με πρώτες, κατά σειρά, την Κίνα και τις ΗΠΑ που είναι οι μακράν μεγαλύτεροι ρυπαντές της ατμόσφαιρας, φέροντας ιστορικές ευθύνες για την υπερθέρμανσή του πλανήτη- αρνούνταν μέχρι τώρα τη δημιουργία ενός τέτοιου ταμείου στο πλαίσιο κλιματικής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης, πασχίζοντας να αποφύγουν να βρεθούν στη θέση να πληρώνουν απεριόριστα όλο και υψηλότερες αποζημιώσεις στα φτωχότερα κράτη-θύματα της κλιματικής κρίσης που κατά κύριο λόγο εκείνες προκάλεσαν. Στο παρά πέντε, η αιφνιδιαστική αλλαγή στάσης της Ε.Ε. αναπτέρωσε τις ελπίδες για πρόοδο στις σκληρές διαπραγματεύσεις. Με βάση την πρόταση που κατέθεσε ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Φρανς Τίμερμανς, η Ε.Ε. συμφωνεί στη σύσταση ενός ταμείου για τα πιο ευάλωτα κράτη, θέτοντας εμμέσως πλην σαφώς ως όρο ότι στη χρηματοδότησή του θα πρέπει να συμμετέχει και η Κίνα. Πρότεινε επίσης η χρηματοδότηση να συνδέεται με πιο φιλόδοξους εθνικούς στόχους για σταδιακή μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και αποκορύφωμα των μέγιστων εκπομπών το 2025 («φωτογραφίζοντας» πάλι την Κίνα, που έχει υποσχεθεί αόριστα να μειώσει τις δικές της εκπομπές πριν από το 2030). Οι εργασίες της διάσκεψης, που ήταν προγραμματισμένο να ολοκληρωθούν χθες, παρατάθηκαν τουλάχιστον μέχρι και σήμερα, Σάββατο, προκειμένου να εντατικοποιηθούν οι διαπραγματεύσεις για εξεύρεση συμβιβασμού και αποφυγή ενός φιάσκου, που θα αποδείκνυε ξανά την τραγική έλλειψη πολιτικής βούλησης και την αυτοκαταστροφική αδιαφορία για το γεγονός ότι ο πλανήτης μας οδεύει βαθμιαία σε κλιματικό χάος, ενδεχομένως μη αναστρέψιμο αν δεν υπάρξει υπερεπείγουσα δράση από τους ισχυρούς του κόσμου. Τα «συστατικά» του κλιματικού και πολιτικού χάους που μας απειλεί, αν στο COP27 επιβεβαιωθεί το φιάσκο, σκιαγραφούμε στα κείμενα που ακολουθούν.
Ζοφερή προβολή του μέλλοντός μας η «κλιματική κόλαση»
Πώς θα έμοιαζε η «κλιματική κόλαση», προς την οποία «γκαζώνει» η ανθρωπότητα παρότι κινδυνεύει από «συλλογική αυτοκτονία», όπως προειδοποίησε τρομακτικά ο γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην έναρξη της 27ης Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP27) στο Σαρμ ελ Σέιχ της Αιγύπτου;
Πικρή πρόγευση μας δίνει η τελευταία έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού του ΟΗΕ (WMO), με βάση την οποία η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή συντελείται πια με καταστροφική ταχύτητα λόγω της συνεχιζόμενης αύξησης των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα. Οι εκπομπές τους –πρωτίστως από τη χρήση ορυκτών καυσίμων– έφτασαν πέρσι σε επίπεδα-ρεκόρ, κόντρα στις δεσμεύσεις για σταδιακή μείωσή τους από τις περισσότερες χώρες του κόσμου και κυρίως από τα μεγάλα κράτη-ρυπαντές (Κίνα, ΗΠΑ, Ινδία, Ρωσία, Ιαπωνία, Γερμανία, χωρίς να εξαιρείται η Ε.Ε. συνολικά, ούτε η Σαουδική Αραβία και το Ιράν). Τα τελευταία οχτώ χρόνια ήταν δε τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ, ενώ η μέση παγκόσμια θερμοκρασία φέτος εκτιμάται ότι θα είναι αυξημένη κατά 1,15 βαθμό Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή.
Κι αυτό μολονότι την τελευταία διετία επικρατεί το φυσικό κλιματι(στι)κό φαινόμενο La Niña, που συγκρατεί σε χαμηλότερα επίπεδα τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία. Η αναπόφευκτη επιστροφή του αντίστροφου φαινομένου El Niño θα εκτινάξει ακόμα πιο ψηλά τον υδράργυρο στο μέλλον, σαν «κερασάκι» στην υπερθέρμανση του πλανήτη. «Οσο μεγαλύτερη η υπερθέρμανση τόσο χειρότερος ο αντίκτυπος», εξηγεί ο γ.γ. του WMO, Πέτερι Τάαλας. «Εχουμε τόσο υψηλά επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα τώρα, που ο χαμηλότερος στόχος του 1,5 βαθμού Κελσίου της Συμφωνίας του Παρισιού είναι οριακά επιτευκτός. Είναι ήδη πολύ αργά για πολλούς παγετώνες, ενώ η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αποτελεί μακροπρόθεσμη και μείζονα απειλή για πολλά εκατομμύρια κατοίκους παράκτιων και πεδινών χωρών».
Η έκθεση του ΟΗΕ περιέχει άκρως δυσοίωνα ευρήματα, όπως:
■ Τα βασικότερα αέρια του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο και οξείδιο του αζώτου) έχουν ανέλθει σε επίπεδα-ρεκόρ. Η ετήσια αύξηση ειδικά των εκπομπών μεθανίου ήταν η υψηλότερη που έχει καταγραφεί στα χρονικά.
■ Η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει πλέον με διπλάσια ταχύτητα απ’ όση 30 χρόνια πριν και οι ωκεανοί είναι πιο ζεστοί από ποτέ.
■ Ρεκόρ λιωσίματος των παγετώνων στις Αλπεις καταρρίφθηκαν φέτος, με μέσο όρο απώλειας ύψους τα 4 μέτρα.
■ Βροχή αντί για χιόνι καταγράφηκε πρώτη φορά στην κορυφή, ύψους 3.200 μέτρων, του τεράστιου φύλλου πάγου που καλύπτει τη Γροιλανδία.
■ Το επίπεδο των θαλάσσιων πάγων της Ανταρκτικής έπεσε χαμηλότερα από ποτέ.
«Τα μηνύματα αυτής της έκθεσης μετά βίας θα μπορούσαν να είναι πιο ζοφερά. Σε ολόκληρο τον πλανήτη μας σπάνε ρεκόρ, καθώς διαφορετικά τμήματα του κλιματικού συστήματος αρχίζουν να καταρρέουν», επισημαίνει ο Μάικλ Μέρεντιθ, καθηγητής Ωκεανογραφίας στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Συνεχίστηκε επίσης η ξηρασία ειδικά στην ανατολική Αφρική, με επίπεδα βροχόπτωσης πολύ χαμηλότερα του μέσου όρου για τέταρτη συναπτή υγρή περίοδο, καθιστώντας το ξηρό αυτό «σερί» το μακρύτερο χρονικά εδώ και 40 χρόνια. Αποτέλεσμα, να επιτείνεται η πείνα όσο και ο μαζικός εκτοπισμός εκατομμυρίων ανθρώπων. Για τα φοβερά απόνερα (κυριολεκτικά και μεταφορικά) από τον «μουσώνα-τέρας» που χτύπησε πρωτοφανώς το Πακιστάν –σκοτώνοντας τουλάχιστον 1.700 ανθρώπους και προκαλώντας τεράστιες υλικές ζημιές, ύψους 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων– μίλησε παραστατικά στην COP27 ο πρωθυπουργός της χώρας, Σεμπάζ Σαρίφ, ζητώντας ελάφρυνση του δημόσιου χρέους και αποζημιώσεις από τα κράτη-ρυπαντές που ευθύνονται κατά κύριο λόγο για την κλιματική κρίση.
«Οι καταστροφικές πλημμύρες έπληξαν 33 εκατομμύρια ανθρώπους, πάνω από το μισό των γυναικών και των παιδιών μας, [καλύπτοντας] το μέγεθος τριών ευρωπαϊκών χωρών. Εκτός από τις –εφταπλάσιες του μέσου όρου– ακραίες βροχοπτώσεις στον Νότο, συνεχίσαμε να παλεύουμε καθώς ορμητικοί χείμαρροι διέλυσαν πάνω από 8.000 χιλιόμετρα δρόμων, κατέστρεψαν περισσότερα από 3.000 χιλιόμετρα σιδηροδρομικών γραμμών και παρέσυραν καλλιέργειες έκτασης 4 εκατομμυρίων εκταρίων, ρημάζοντας και τις τέσσερις γωνιές του Πακιστάν», περιέγραψε μπροστά σ’ ένα σοκαρισμένο ακροατήριο.
Οσο για την Ευρώπη; Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας γνωστοποίησε ότι τουλάχιστον 15.000 άνθρωποι πέθαναν φέτος από τα απανωτά κύματα καύσωνα: σχεδόν 4.500 στη Γερμανία, περίπου 4.000 στην Ισπανία, πάνω από 3.200 στη Βρετανία και περισσότεροι από 1.000 στην Πορτογαλία. «Χωρίς μέτρα προσαρμογής και με βάση το σενάριο υπερθέρμανσης του πλανήτη κατά 3 βαθμούς Κελσίου μέχρι το 2100, 90.000 Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να πεθαίνουν ετησίως από την ακραία ζέστη», προειδοποιεί μάλιστα ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (EEA). «Με την υπερθέρμανση του πλανήτη κατά 1,5 βαθμό Κελσίου, αυτό μειώνεται σε 30.000 θανάτους κάθε χρόνο», συμπλήρωνε διόλου παρηγορητικά, επισημαίνοντας ότι οι αλλεπάλληλοι, παρατεταμένοι και σφοδροί σε ένταση καύσωνες, οι «τροπικές νύχτες» που τους συνοδεύουν (με θερμοκρασίες άνω των 20 βαθμών Κελσίου) και βέβαια οι συνθήκες για ξεσπάσματα πυρκαγιών αναμένεται να αυξηθούν κι άλλο τα επόμενα χρόνια, ιδίως στη νότια Ευρώπη.
Το φετινό τρίμηνο Ιούνιου-Αυγούστου ήταν εξάλλου το θερμότερο που έχει καταγραφεί ποτέ πανευρωπαϊκά, με την κάψα να οδηγεί στη χειρότερη ξηρασία που γνώρισε η Γηραιά Ηπειρος από την εποχή του Μεσαίωνα. Σύμφωνα πάντα με τον EEA, η κλιματική κρίση θα μπορούσε να καταστήσει την Ευρώπη πιο επιρρεπή και σε μολυσματικές ασθένειες, όπως ελονοσία και δάγκειο πυρετό που μεταδίδονται από τα κουνούπια, την ώρα που τα ολοένα και θερμότερα νερά των θαλασσών γίνονται διαρκώς πιο κατάλληλα για την εμφάνιση του επικίνδυνου βακτηρίου Vibrio cholerae, που προκαλεί τη χολέρα, ιδίως στις ακτές της Βαλτικής.
«Αν όλα αυτά δεν κάνουν τα μυαλά των παγκόσμιων ηγετών στην COP27 να εστιάσουν [στην επείγουσα ανάληψη δράσης], δεν ξέρω τι θα μπορούσε να το κάνει», τονίζει ο καθηγητής Ωκεανογραφίας στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Κι εμείς, το ξαναλέμε: το… κλίμα στον λαιμό τους και το μαχαίρι στον δικό μας.
