Τον Μάρτιο του 2020 συγκροτήθηκε στο υπουργείο Δικαιοσύνης νομοπαρασκευαστική επιτροπή με σκοπό τη διαρκή παρακολούθηση του τρόπου εφαρμογής από τη νομολογία και του βαθμού αποδοχής από την επιστήμη των διατάξεων των νέων Ποινικών Κωδίκων, που ψηφίστηκαν μόλις τον Ιούνιο του 2019. Ωστόσο, το κύριο χαρακτηριστικό του σχεδίου νόμου, που δόθηκε στη διαβούλευση τον Σεπτέμβριο του 2021, είναι η επαναφορά αναχρονιστικών θεσμών και εγκλημάτων που δεν εμπεριέχουν ουσιαστικό άδικο, η αυστηροποίηση ποινών, που αλλοιώνει τη φυσιογνωμία του νέου Ποινικού Κώδικα και εκδηλώνει μια έντονη τιμωρητική διάθεση, η έλλειψη σεβασμού στην αρχή της αναλογικότητας στον χώρο απειλής των ποινών, αλλά και η έντονη δυσπιστία απέναντι στη δικαστική εξουσία.
Είναι, όμως, αμφίβολο αν το τελικό κείμενο του σχεδίου νόμου αποτέλεσε επιλογή των μελών της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής ή αν νοθεύτηκε με παρεμβάσεις υπηρεσιακών παραγόντων του υπουργείου Δικαιοσύνης. Πώς αλλιώς μπορεί να εξηγηθεί η υιοθέτηση θεσμών και οι επιλογές που έρχονται σε αντίθεση με τη διατυπωμένη από πολλά μέλη της επιτροπής επιστημονική άποψή τους;
Η πρόβλεψη σε μια σειρά σοβαρών κακουργημάτων της ισόβιας κάθειρξης ως μόνης απειλούμενης ποινής εκδηλώνει μια έντονη δυσπιστία της νομοθετικής εξουσίας απέναντι στη δικαστική, αφαιρώντας από την τελευταία τη δυνατότητα προσαρμογής της ποινής που πρέπει να επιβληθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση με συνεκτίμηση της βαρύτητας της πράξης, των συνθηκών τέλεσής της και της προσωπικότητας του δράστη, οδηγώντας τελικά σε ανεπιεική για τον κατηγορούμενο αποτελέσματα. Ετσι, παραβιάζεται η αρχή της αναλογικότητας και ανατρέπεται το σύστημα ποινών, όπως διαμορφώθηκε με τον νέο Π.Κ.
Αδικαιολόγητη φαίνεται και η επαναφορά της απρόσφορης απόπειρας, που ορθά επισημάνθηκε στην αιτιολογική έκθεση του νέου Π.Κ. ότι συνιστά εκτροπή από τις αρχές του αντικειμενικού αδίκου, αλλά και η τιμώρηση της αλιείας σε χωρικά ύδατα με το ψευδοεπιχείρημα ότι συμβάλλει στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος από την αλόγιστη και μη ελεγχόμενη αλιεία και στην κλιματική αλλαγή! Ιδιαίτερη αυστηρότητα παρατηρείται και στον χώρο της υφ’ όρον απόλυσης με διακρίσεις ανάλογα με τη φύση του εγκλήματος, που όμως δεν δικαιολογούνται από τη φύση και λειτουργία του θεσμού της υφ’ όρον απόλυσης.
Αλλά και η αυστηροποίηση των ποινών στα εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας φαίνεται να στοχεύει στον κατευνασμό της κοινής γνώμης, ακολουθώντας τη λογική της «εξουδετέρωσης των εγκληματιών», μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον του ποινικού νομοθέτη από την ανάγκη για κοινωνική επανένταξη του εγκληματία στην τιμώρηση, ακόμα και κατά παράβαση της συνταγματικά κατοχυρωμένης αρχής της αναλογικότητας.
Μια πρώτη αποτίμηση των προτεινόμενων αλλαγών στους Ποινικούς Κώδικες σε ζητήματα τα οποία (με εξαίρεση την απρόσφορη απόπειρα) έτυχαν αποδοχής από τον νομικό κόσμο είναι ότι συντελείται μια οπισθοδρόμηση, στηρίζοντας ο νομοθέτης την αντεγκληματική πολιτική στην αποτυχημένη πρακτική της αυστηροποίησης των ποινών. Οι επεμβάσεις σε θεσμικά νομοθετήματα πριν την ώριμη και ψύχραιμη επεξεργασία τους από τα δικαστήρια και τη θεωρία, μόλις δύο χρόνια από την ψήφισή τους, αλλοιώνει τη φυσιογνωμία τους, αποδεικνύει έλλειψη σοβαρής αντεγκληματικής πολιτικής και τελικά ενισχύει την ανασφάλεια δικαίου.
*εφέτης, εκπρόσωπος Τύπου της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων
