• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    16°C 13.1°C / 19.0°C
    1 BF
    75%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 9.8°C / 13.2°C
    0 BF
    89%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 13.8°C / 17.0°C
    4 BF
    80%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    14°C 13.9°C / 14.1°C
    2 BF
    94%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 9.1°C / 12.2°C
    1 BF
    87%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 7.4°C / 8.5°C
    3 BF
    87%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    15°C 13.5°C / 15.6°C
    3 BF
    96%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.1°C / 19.2°C
    2 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 13.9°C / 18.9°C
    3 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.5°C / 20.2°C
    4 BF
    68%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 15.6°C
    2 BF
    78%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.7°C / 16.7°C
    5 BF
    82%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 10.5°C / 11.9°C
    0 BF
    94%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 10.5°C / 11.7°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 20.8°C
    0 BF
    81%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.3°C / 19.2°C
    0 BF
    91%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 12.7°C / 14.9°C
    2 BF
    95%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 9.8°C / 12.9°C
    1 BF
    93%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.8°C / 7.8°C
    1 BF
    89%
AP Photo/Susan Walsh
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Νεοφιλελεύθερο τρικ ή όχημα αξιοπρεπούς διαβίωσης;

  • A-
  • A+
Η πανδημία επέσπευσε την εφαρμογή μιας παλιάς ιδέας, του «οικουμενικού βασικού εισοδήματος», που ούτως ή άλλως θα εφαρμοζόταν, μερικώς έστω, από οικονομική αναγκαιότητα καθώς η παγκόσμια οικονομία κινδύνευε με κατάρρευση από τη μείωση της... υπερκατανάλωσης.

Τα εκατομμύρια θέσεων εργασίας που χάθηκαν στη διάρκεια της πανδημίας, η αναζωπύρωση της πείνας σε περιοχές του πλανήτη όπου εδώ και χρόνια είχε εξαλειφθεί, η έλλειψη ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης για εκατομμύρια ανθρώπους, η εκτόξευση της ανέχειας και της οικονομικής ανασφάλειας στα ύψη επανέφεραν στο προσκήνιο την ιδέα του οικουμενικού βασικού εισοδήματος (UBI), της χορήγησης δηλαδή ενός άνευ όρων και προϋποθέσεων βασικού εισοδήματος προς όλους τους πολίτες ενός κράτους για την κάλυψη των βασικών τους αναγκών.

Στην ιδέα αυτή -που επί αρκετά χρόνια αποτέλεσε αίτημα της ριζοσπαστικής κυρίως Αριστεράς και μερίδας της ακαδημαϊκής κοινότητας- έχει «μπουκάρει» τον τελευταίο καιρό ένα ετερόκλητο πλήθος υποστηρικτών.

Εκτός από τους «συνήθεις υπόπτους» σοσιαλιστές, κομμουνιστές, πράσινους και αναρχικούς, εκτός του ριζοσπάστη Αμερικανού γερουσιαστή και μέχρι πρότινος υποψηφίου για το χρίσμα του Δημοκρατικού Κόμματος Μπέρνι Σάντερς, εκτός του ανθρωπιστή Πάπα Φραγκίσκου, υπέρ της θέσπισης ενός οικουμενικού βασικού εισοδήματος τάχθηκαν ανοιχτά τους τελευταίους μήνες και πλουτοκράτες, όπως ο ιδρυτής της Facebook Μαρκ Ζάκερμπεργκ, ο Ελον Μασκ της αυτοκινητοβιομηχανίας Tesla, ο διευθύνων σύμβουλος του Twitter, Τζακ Ντόρσεϊ, και δεδηλωμένοι συντηρητικοί, όπως ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Τσαρλς Μουρέι.

Το ερώτημα που προβάλλει, εύλογο: Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Γιατί άνθρωποι που εκ θέσεως -και προθέσεως- στηρίζουν τις οικονομικές ανισότητες που δημιουργεί η ελεύθερη αγορά και απεχθάνονται τους διορθωτικούς μηχανισμούς του κράτους, γιατί οπαδοί της θεωρίας ότι περισσότερο κράτος και παροχές ωθούν τους πολίτες στην τεμπελιά και την ανευθυνότητα υποστηρίζουν ένα βασικό εισόδημα για όλους;

Από το Σικάγο...

Η απάντηση βρίσκεται για πολλοστή φορά στην πηγή του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού, την περιβόητη Σχολή Οικονομικών του Σικάγου και τον νομπελίστα οικονομολόγο Μίλτον Φρίντμαν. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 ο μετέπειτα σύμβουλος του Αμερικανού προέδρου Ρόναλντ Ρίγκαν έριξε τη δική του ιδέα για το βασικό εισόδημα, τον «αρνητικό φόρο εισοδήματος». Δηλαδή ένα βασικό εισόδημα διαβίωσης που θα παρέχεται από το κράτος στους πιο φτωχούς πολίτες και θα αντικαταστήσει όλα τα προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας.

Η πρόταση του Φρίντμαν συνιστούσε εμφανώς δούρειο ίππο για την οριστική κατάλυση του κράτους πρόνοιας και τη μεταβίβαση των υπηρεσιών που παρείχαν τα προγράμματα που θεσπίστηκαν στη διάρκεια της Μεγάλης Υφεσης και μετά τον πόλεμο στις δυνάμεις της αγοράς και τους ιδιώτες. Η πρόταση αυτή συνεχίζει να εμπνέει νεοφιλελεύθερους οικονομολόγους, όπως ο εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου «Adam Smith», Σαμ Μπόουμαν, που πριν από μερικά χρόνια υποστήριξε ότι «το ιδανικό σύστημα πρόνοιας είναι το βασικό εισόδημα», προσθέτοντας ότι αυτό θα αντικαταστήσει τα υπάρχοντα κρατικά προγράμματα κατά της φτώχειας «οδηγώντας σε μια λιγότερο «πατερναλιστική» κυβέρνηση.

Συνεπώς δεν έχει μόνο σημασία η υποστήριξη θέσπισης ενός οικουμενικού βασικού εισοδήματος, αλλά και το ποιος το υποστηρίζει και γιατί. Δεν ενδιαφέρονται όλοι για τους ίδιους λόγους. Οι συντηρητικοί επιδιώκουν κατάργηση όλων των υφιστάμενων προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας και το χαμηλότερο κόστος. Στα χέρια τους το βασικό εισόδημα καταργεί όλα τα επιδόματα και γίνεται δικαιολογία για χορήγηση στους φτωχούς εισοδήματα φτώχειας.

Αντίθετα, ο προοδευτικός κόσμος βλέπει το βασικό εισόδημα ως μέσο για να κλείσουν οι τρύπες που άνοιξαν στα δίχτυα της κοινωνικής πρόνοιας, της ασφάλισης και στην αγορά εργασίας οι δυνάμεις της αγοράς με τις ελαστικές μορφές απασχόλησης, τα μηδενικά ωράρια εργασίας, την αυτοματοποίηση της παραγωγής και την εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης. Η πανδημία του κορονοϊού το τελευταίο δίμηνο ανέδειξε αυτές τις τρύπες και την οικονομική ανασφάλεια που βιώνει εξαιτίας τους μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού.

Για να μην εξελιχθεί σε δούρειο ίππο των φιλελεύθερων και δικαιολογία για την εξάλειψη του κράτους πρόνοιας, το οικουμενικό βασικό εισόδημα οφείλει, σύμφωνα με τον καθηγητή Ψηφιακής Οικονομίας Νικ Σρνίτσεκ, να είναι καθολικό, συμπληρωματικό των προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας και επαρκές για τη διαβίωση αυτών που το λαμβάνουν.

...στην πανδημία

Αναγκαίες προϋποθέσεις προς αυτήν την κατεύθυνση είναι:

  • α. Συλλογικός έλεγχος της αυτοματοποίησης,
  • β. Μείωση της εργάσιμης εβδομάδας και
  • γ. Εξάλειψη της «ηθικής της εργασίας» (η σκληρή δουλειά αποτελεί ήθος και τιμή για τον εργαζόμενο, δεν βελτιώνει κατ’ ανάγκη την οικονομική κατάστασή του, αντίθετα, πλουτίζει ακόμη περισσότερο όσους βρίσκονται την κορυφή της οικονομικής πυραμίδας).

Από την πλευρά του κοινωνιολόγου Ντέιβιντ Φρέιν, «το οικουμενικό βασικό εισόδημα δεν είναι απλά ένα μέτρο που θα καταστήσει την ανεργία πιο ανεκτή, αλλά μάλλον συνιστά την απόρριψη μιας ολόκληρης αρχής η οποία πρεσβεύει ότι είναι αποδεκτό να ζούμε σε μια κοινωνία χωρισμένη σε ασφαλείς απασχολούμενους και σε επισφαλείς μάζες.

Στην πιο προοδευτική του μορφή, το οικουμενικό βασικό εισόδημα προσφέρει στους ανθρώπους την ευκαιρία να αφήσουν πίσω τους την αμειβόμενη απασχόληση, αναγνωρίζοντας την εγγενή αξία του ελεύθερου χρόνου και εξαλείφοντας την κάπως αυθαίρετη βάση με την οποία η κοινωνία κρίνει επί του παρόντος ορισμένες δραστηριότητες άξιες πληρωμής και άλλες ανάξιες».

Τι είναι το οικουμενικό βασικό εισόδημα

Το οικουμενικό βασικό εισόδημα αποτελεί περιοδική πληρωμή σε μετρητά, η οποία παρέχεται χωρίς όρους σε όλο τον κόσμο σε ατομική βάση, χωρίς έλεγχο της οικονομικής κατάστασης ή απαίτηση εργασίας. Βασικά του χαρακτηριστικά αποτελούν:

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΤΗΤΑ: πληρώνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα, για παράδειγμα κάθε μήνα, και όχι ως εφάπαξ επιχορήγηση όπως αυτές που δόθηκαν από τις κυβερνήσεις στη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού.

ΠΛΗΡΩΜΗ ΣΕ ΜΕΤΡΗΤΑ: καταβάλλεται σε κατάλληλο μέσο συναλλαγών που επιτρέπει σε αυτούς που το λαμβάνουν να αποφασίζουν οι ίδιοι πώς θα το ξοδέψουν. Δεν πληρώνεται σε είδος (όπως τρόφιμα ή υπηρεσίες) ούτε σε κουπόνια που προορίζονται για συγκεκριμένη χρήση.

ΑΤΟΜΙΚΟΤΗΤΑ: καταβάλλεται σε ατομική βάση και όχι, για παράδειγμα, στα νοικοκυριά.

ΚΑΘΟΛΙΚΟΤΗΤΑ: πληρώνεται σε όλους, χωρίς έλεγχο της οικονομικής κατάστασης του καθενός.

ΧΩΡΙΣ ΟΡΟΥΣ: πληρώνεται χωρίς την απαίτηση να εργάζεται αυτός που το λαμβάνει ή να εκφράσει την προθυμία του να εργαστεί.

Το πείραμα της Φινλανδίας

Η Φινλανδία προχώρησε μεταξύ 2017 και 2018, σε ένα πείραμα που συγκέντρωσε το ενδιαφέρον της παγκόσμιας κοινότητας, παρέχοντας 560 ευρώ σε 2.000 τυχαία επιλεγμένους ανέργους της χώρας, χωρίς να τους υποχρεώνει να ψάχνουν για δουλειά προκειμένου να συνεχίσουν να το λαμβάνουν ή να τους τους το μειώσει στην περίπτωση που έβρισκαν. Το ποσό αντιστοιχούσε μόλις στο 20% του μέσου μισθού στη σκανδιναβική χώρα.

Πέρα από τον βασικό σκοπό του πειράματος που ήταν η διερεύνηση του αν οι συμμετέχοντες θα δέχονταν ευκολότερα μια θέση ευέλικτης μορφής εργασίας, έρευνα που πραγματοποίησε το Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι σε ομάδα των ατόμων που έλαβαν το εισόδημα κατέληξε σε μερικά πολύ σημαντικά συμπεράσματα που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα: μείωση της ψυχολογικής πίεσης, της κατάθλιψης και της μοναξιάς, ενίσχυση της ικανοποίησης για τη ζωή τους, μεγαλύτερη αίσθηση αυτονομίας, οικονομικής ασφάλειας και σιγουριάς για το μέλλον.

Αρκετοί συμμετέχοντες ανέλαβαν κοινωνικούς ρόλους, για παράδειγμα μέσω του εθελοντισμού, ή εστίασαν περισσότερο σε δραστηριότητες όπως η φροντίδα μελών της οικογένειάς τους ή και γειτόνων, φυσικά αμισθί. Πράγματα που, όπως δήλωσαν αρκετοί εξ αυτών, ήταν πιο ουσιαστικά για τη ζωή τους.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Eργαλείο καταπολέμησης ανισοτήτων
Βρισκόμαστε σε μια φάση διάχυτης ρευστότητας και εντεινόμενης αστάθειας. Οι πρόσφατες διαδοχικές κρίσεις και οι πολιτικές αντιμετώπισής τους ανέτρεψαν «σταθερές» σε όλα τα επίπεδα, προκαλώντας αβεβαιότητα και...
Eργαλείο καταπολέμησης ανισοτήτων
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Το Οικουμενικό Βασικό Εισόδημα έχει ιστορία 500 ετών
Το κίνημα του Ουμανισμού ρίχνει για πρώτη φορά στις αρχές του 16ου αιώνα την ιδέα της παροχής ενός ελάχιστου εισοδήματος για τη διαβίωση των φτωχών με τη μορφή βοήθειας από την κοινότητα.
Το Οικουμενικό Βασικό Εισόδημα έχει ιστορία 500 ετών
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Οικουμενικό Βασικό Εισόδημα: Γιατί διαδόθηκε το 2020;
Το 2020, με το ξέσπασμα μιας πανδημίας, τα ίδια μέσα και ορισμένοι δισεκατομμυριούχοι τάχθηκαν υπέρ του «οικουμενικού βασικού εισοδήματος». Μια ευγενής ιδέα, βασισμένη στην αρχή ότι κάθε άνθρωπος εκ γενετής...
Οικουμενικό Βασικό Εισόδημα: Γιατί διαδόθηκε το 2020;
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Kρυπτονομίσματα: vέος εφιάλτης των κεντρικών τραπεζών;
Γιατί οι μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες του κόσμου και οι διεθνείς τραπεζικές ενώσεις τα χαρακτηρίζουν «επικίνδυνα περιουσιακά στοιχεία».
Kρυπτονομίσματα: vέος εφιάλτης των κεντρικών τραπεζών;
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Η πρεμιέρα της μεγάλης αγωνίας
«Πρεμιέρα» για τον ελληνικό τουρισμό, αλλά τουρίστες θα δούμε, στην καλύτερη περίπτωση, σε έναν μήνα. Μπορεί επικοινωνιακά να έχει κάποια αξία το επίσημο άνοιγμα με φόντο τον Ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο αλλά...
Η πρεμιέρα της μεγάλης αγωνίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας