«Είμαστε μόνοι, γεμάτοι ντροπή». Αυτό έγραφε πριν από λίγες μέρες η εφημερίδα της Βραζιλίας Folha de Sao Paolo, με αφορμή την κρίση στον Αμαζόνιο, την οποία χαρακτήριζε ως «τη μεγαλύτερη καταστροφή στην ιστορία της βραζιλιάνικης διπλωματίας εδώ και δεκαετίες».
Είναι λες και η φωτιά που κατατρώει τον Αμαζόνιο έκαψε παράλληλα και τα τελευταία φύλλα συκής που κάλυπταν τον ακροδεξιό πρόεδρο της χώρας Ζαΐρ Μπολσονάρο. Ο βασιλιάς είναι πια γυμνός. H διεθνής κοινότητα έχει μάθει για την εγκληματική πολιτική του απέναντι στο περιβάλλον, ενώ ο ίδιος αποδεικνύεται ένας «Τραμπ των τροπικών» με όλη την κακή έννοια: ψεύτης, αδίστακτος, απερίσκεπτος και συγκρουσιακός.
Οι εννέα μήνες κατά τους οποίους βρίσκεται ο Μπολσονάρο στην εξουσία έχουν δείξει ήδη τα αποτελέσματα των επιλογών του. Ο αριθμός των πυρκαγιών από τις αρχές του χρόνου έως τον Ιούλιο ήταν αυξημένος κατά 83% συγκριτικά με την ίδια περίοδο πέρυσι, σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Διαστημικών Ερευνών (INPE).
«Εκτός του ότι ουσιαστικά παροτρύνει (την αποψίλωση των δασών), ξηλώνει συστηματικά όλα τα κρατικά όργανα που είναι επιτετραμμένα για την προστασία του περιβάλλοντος», λέει στο BBC o Αλφρέντο Σίρκις, διευθυντής του Κλιματολογικού Κέντρου της Βραζιλίας και συνιδρυτής του Πράσινου Κόμματος.
Γυρεύοντας ενόχους
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Reuters, το Ινστιτούτο Ibama, που αποτελεί τον διοικητικό κλάδο του υπουργείου Περιβάλλοντος της Βραζιλίας, ενός υπουργείου που ο Μπολσονάρο σκόπευε να καταργήσει, αλλά έκανε πίσω ύστερα από τις αντιδράσεις του αγροτοβιομηχανικού τομέα, έχει μειωμένο προϋπολογισμό κατά 25% από την 1η Ιανουαρίου του 2019.
Στις 26 Αυγούστου, περισσότεροι από 400 εργαζόμενοι στο Ινστιτούτο, σε επιστολή τους προς τον πρόεδρό του, Εντουάρντο Μπιμ, εξέφραζαν την «τεράστια ανησυχία τους για τον τρόπο με τον οποίο ασκείται σήμερα η περιβαλλοντική πολιτική στη Βραζιλία».
Τον Ιούλιο, ενώ ήδη μαίνονταν οι πυρκαγιές, ο Μπολσονάρο ήρθε σε ανοιχτή σύγκρουση με το INPE, αμφισβητώντας τα στοιχεία του και κατηγορώντας το ότι βρίσκεται στην υπηρεσία «κάποιων ΜΚΟ». Αποκορύφωμα αυτής της σύγκρουσης ήταν η αποχώρηση του διευθυντή του ινστιτούτου, Ρικάρντο Γκαλβάο, στις 2 Αυγούστου.
Ο πρόεδρος της Βραζιλίας όμως είχε βρει τους ενόχους: «Οι ΜΚΟ έχασαν λεφτά, έμειναν χωρίς λεφτά. Και τι προσπαθούν να κάνουν; Προσπαθούν να με ρίξουν», είπε, αναφερόμενος στην περικοπή της χρηματοδότησης προς τις ΜΚΟ που ασχολούνται με το περιβάλλον. «Ολοι είναι ύποπτοι, όμως οι περισσότερες υποψίες πέφτουν στις ΜΚΟ», επέμεινε, ενώ είπε και το εξής αμίμητο σε ομάδα δημοσιογράφων: «Φταίνε οι Ινδιάνοι. Θέλεις να κατηγορήσω τους Ινδιάνους; Θέλεις να κατηγορήσω τους Αρειανούς;».
Ο Μακρόν και η αποικία
Κάπου εκεί ξεκίνησε και η μεγάλη διπλωματική κόντρα του Μπολσονάρο με τη Γαλλία. Η αρχή έγινε στις 22 Αυγούστου με αφορμή ένα μήνυμα του Εμανουέλ Μακρόν στο τουίτερ. «Οι πνεύμονες του πλανήτη μας καίγονται», έγραψε ο Γάλλος πρόεδρος.
Χαρακτήρισε «διεθνή κρίση» τις πυρκαγιές στον Αμαζόνιο και ανακοίνωσε ότι το πρόβλημα θα έμπαινε στην ατζέντα της συνόδου της G7 που θα ξεκινούσε την επόμενη μέρα στο Μπιαρίτς της Γαλλίας.
Η παρέμβασή του όμως δυσαρέστησε τον Βραζιλιάνο ομόλογό του, ο οποίος δήλωσε κι αυτός μέσω τουίτερ την ίδια μέρα ότι ο Μακρόν «προσπαθεί να εργαλειοποιήσει μια εσωτερική υπόθεση της Βραζιλίας για να αποκομίσει πολιτικά οφέλη».
Ο Μακρόν στη συνέχεια κατηγόρησε τον Μπολσονάρο ότι ψεύδεται σε σχέση με τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις που ανέλαβε κατά τη σύνοδο της G20 στην Ιαπωνία και δήλωσε ότι είναι αντίθετος με την επικείμενη συμφωνία συνεργασίας ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση και τη Mercosur, την οικονομική ένωση χωρών της Νότιας Αμερικής.
Ο Μπολσονάρο αρνήθηκε την όποια βοήθεια, κατηγορώντας τον Μακρόν ότι αντιμετωπίζει τη Βραζιλία σαν να είναι αποικία, και υπονόησε ότι οι πραγματικές προθέσεις του είναι να απλώσει χέρι στις πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας του. Μία μέρα μετά, είπε πως θα δεχτεί το πακέτο της G7, αρκεί ο Μακρόν να του ζητήσει συγγνώμη που τον αποκάλεσε ψεύτη.
Αργότερα, μετά τη σύσκεψη που είχε με τους κυβερνήτες των Πολιτειών της περιοχής του Αμαζονίου, φάνηκε δεκτικός στη λήψη βοήθειας από διεθνείς οργανισμούς και άλλες χώρες, υπό την προϋπόθεση ότι τη διαχείριση θα την αναλάβει «ο λαός της Βραζιλίας».
Και η βοήθεια;
Εκτός από τη Γαλλία, η κυβέρνηση της Βραζιλίας ήρθε σε αντιπαράθεση και με άλλες χώρες εξαιτίας των πυρκαγιών στον Αμαζόνιο. Σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Μούγκα, του Ινστιτούτου Igarape στο Ρίο ντε Ζανέιρο, «ο (Βραζιλιάνος) πρόεδρος έβλαψε τις σχέσεις της χώρας με τους συμμάχους της, όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Νορβηγία».
Το Βερολίνο και το Οσλο ανέστειλαν τη συμμετοχή τους στο ταμείο προστασίας του Αμαζονίου. Ο Μπολσονάρο μάλιστα συνέστησε στη Νορβηγία να δώσει το ποσό αυτό στη Γερμανίδα καγκελάριο Ανγκελα Μέρκελ, ώστε να «αναδασώσει τη Γερμανία».
Μέχρι την ώρα πάντως που γραφόταν αυτό το κείμενο, δεν υπήρχε οριστική και επίσημη απάντηση από πλευράς βραζιλιάνικης κυβέρνησης σχετικά με την αποδοχή της βοήθειας από τις χώρες της G7.
O Μπολσονάρο, ωστόσο, είχε αρχίσει να δέχεται βοήθεια από κάποιες χώρες, γειτονικές και μη, για την κατάσβεση των πυρκαγιών. Δέχτηκε επίσης να συμμετάσχει σε μια έκτακτη σύνοδο των χωρών που μοιράζονται το τροπικό δάσος του Αμαζονίου στην πόλη Λετίσια της Κολομβίας στις 6 Οκτωβρίου. Την Πέμπτη μάλιστα, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, ανακοίνωσε ότι το πρόβλημα του Αμαζονίου θα συζητηθεί στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Η βλακεία στην εξουσία
Θα καταφέρουν, άραγε, η διεθνής κινητοποίηση, οι απειλές για εμπορικό μποϊκοτάζ και η πτώση της δημοτικότητάς του (στο 29,4% από το 38,9% όπου βρισκόταν τον Φεβρουάριο) να πείσουν τον ακροδεξιό και ξεροκέφαλο πρόεδρο της Βραζιλίας να αλλάξει πορεία; Ο Λουίς Ινάσιο Λούλα Ντα Σίλβα πάντως, ο κεντροαριστερός προκάτοχός του, βρίσκει ότι «ο Μπολσονάρο κάνει μεγάλο κακό στους Βραζιλιάνους. Εν μέρει από κακή πρόθεση, εν μέρει από άγνοια, δεν ξέρει για ποιο πράγμα μιλάει».
Αυτά και άλλα πολλά είπε σε συνέντευξή του στο BBC, μέσα από τη φυλακή όπου βρίσκεται για σκάνδαλο διαφθοράς. «Αποψιλώνουν λες και η Βραζιλία και ολόκληρος ο κόσμος δεν χρειάζονται τα δάση», είπε ο Λούλα -ο οποίος πέρυσι ερχόταν πρώτος στα γκάλοπ, αλλά η υποψηφιότητά του ακυρώθηκε από το Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο- κάνοντας μια καίρια διαπίστωση: «Στη χώρα μας, η βλακεία βρίσκεται στα ανώτατα κυβερνητικά κλιμάκια».
