Οσοι τις προηγούμενες δύο και πλέον δεκαετίες έλαχε να μπουν στον δεύτερο όροφο του κτιρίου της ΕΣΗΕΑ (Ακαδημίας 20), θα αντίκριζαν ένα άκρως θλιβερό θέαμα: βιβλία, παλιές εφημερίδες, έγγραφα, χειρόγραφα (αρκετά εν πολλοίς πολύτιμα), ατάκτως ερριμμένα και κατασκονισμένα. Εν ολίγοις, μια εικόνα πλήρους εγκατάλειψης, μιας κατ’ ευφημισμόν (κάποτε) βιβλιοθήκης, ενός (και) πνευματικού ιδρύματος.
Και ιδού τώρα μια άψογη βιβλιοθήκη – θαύμα σε σχέση με ό,τι υπήρχε πριν. Ηταν η γενναιόδωρη προσφορά του καθηγητή Ιατρικής Νίκου Πουρνάρα και της Ελένης Καρκαζή-Πουρνάρα, τέκνων του αείμνηστου δημοσιογράφου, λογοτέχνη, αγωνιστή και προέδρου της ΕΣΗΕΑ Δημήτρη Πουρνάρα (περισσότερα παραδίπλα), οι οποίοι, τιμώντας τη μνήμη του πατέρα τους, συνέβαλαν τα μέγιστα στην πραγματοποίηση αυτού του θαύματος, που εγκαινιάζεται αύριο, Κυριακή μεσημέρι, από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο.
Το δύσκολο έργο της αποκατάστασης ανέλαβε ο αρχιτέκτονας και ιστορικός του βιβλίου Κωνσταντίνος Στάικος, το όνομα του οποίου συνδέεται με τη δημιουργία πολλών συναφών βιβλιοθηκών (Οικουμενικού Πατριαρχείου, Δημαρχείου Αθηνών, Βουλής, Εθνικής Βιβλιοθήκης κ.ά.), με συνεργάτη τον ομότιμο διευθυντή Ερευνών Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη.
Βέβαια, απαιτούνται πολλά ακόμη (βιβλιοθηκονόμος, αρχειοθέτηση, ταξινόμηση, ψηφιοποίηση, φωτοτυπικός εξοπλισμός, επαρκές προσωπικό) ώστε η βιβλιοθήκη να είναι άμεσα προσβάσιμη σε ενδιαφερόμενους δημοσιογράφους, ερευνητές και βιβλιόφιλο κοινό, καθώς περιέχει έντυπα, κυρίως του παρελθόντος, που δεν κυκλοφορούν πλέον, ενώ υπάρχει υλικό που δεν έχει ερευνηθεί ακόμα. Διευκρινίζεται πάντως ότι δεν θα είναι δανειστική και, προς το παρόν, θα είναι επισκέψιμη τρεις ημέρες την εβδομάδα.
100 –και– χρόνια
Είναι αδύνατο σ’ ένα τόσο περιορισμένο κείμενο να αναφερθούν όλα τα στοιχεία του έργου το οποίο έχει συντελεστεί, καθώς και η εν γένει διαδρομή της βιβλιοθήκης, της οποίας η ύπαρξη συνδέεται με την ίδρυση της ΕΣΗΕΑ, στις 14 Δεκεμβρίου 1914, με πρώτο πρόεδρο τον λογοτέχνη Ιωάννη Κονδυλάκη (τότε που όλοι σχεδόν οι λόγιοι, προκειμένου να επιβιώσουν, δημοσιογραφούσαν και ως εκ τούτου ήταν μέλη του σωματείου). Και ήταν Ιούνιος του 1915 όταν ένας νεαρός δημοσιογράφος πέθανε σε ηλικία 29 ετών από φυματίωση. Λίγο πριν από το τέλος δωρίζει τα βιβλία του, τα οποία, όπως αναφέρει σε επιστολή του, απέκτησε «στερούμενος και αυτού του άρτου», προκειμένου να δημιουργηθεί στο μέλλον βιβλιοθήκη.
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, το κτίριο που στέγαζε την Ενωση επιτάσσεται από τους Ιταλούς, οι οποίοι για να ζεσταθούν καίνε το μεγαλύτερο μέρος των βιβλίων και των εγγράφων που έχουν συγκεντρωθεί. Στη διάρκεια του ’60, ο διακεκριμένος δημοσιογράφος Παναγιώτης Πατρίκιος θα συγκεντρώσει τα ελάχιστα βιβλία που είναι διασκορπισμένα σε αποθήκες και θα αρχίσει νέα προσπάθεια για τη δημιουργία νέας βιβλιοθήκης. Θα συγκεντρώσει έτσι, κυρίως από δωρεές, περί τους 60.000 τόμους, έγγραφα και αρχεία, θα γίνει άμισθος διευθυντής της Βιβλιοθήκης («Δεν δέχτηκα ποτέ πληρωμή, το θεωρούσα προσβολή, αντιθέτως θεώρησα τιμή μου που πρόσφερα αυτές τις υπηρεσίες», είχε πει) και θα αφιερωθεί σ’ αυτό το έργο ώς το τέλος της ζωής του. Η «Βιβλιοθήκη πέντε αιώνων», όπως την αποκαλούσε ο Πατρίκιος, θα παρέμενε κλειστή αν δεν μεσολαβούσε η προσφορά της οικογένειας Πουρνάρα.
Συνοπτικά, μια πνευματική ανάσα αισιοδοξίας στις δύσκολες ημέρες που περνάει και ο Τύπος.
Στο πλαίσιο
Ο Δημήτρης Πουρνάρας (1900-1986) δεν υπήρξε συνηθισμένη περίπτωση πνευματικού ανθρώπου. Μολονότι έζησε σε ταραχώδεις για τον τόπο εποχές, κατάφερε, αν και ενίοτε διωκόμενος, να ξεχωρίσει και να καταστεί ένας από τους επιφανέστερους πνευματικούς ανθρώπους του τόπου. Με λαμπρές σπουδές εδώ και στο εξωτερικό, διέπρεψε ως δημοσιογράφος και εκδότης εφημερίδων, συγγραφέας και εκδότης βιβλίων ιστορικού και κοινωνικού περιεχομένου, μεταφραστής, διευθυντής ραδιοφωνικών εκπομπών – και γενικά με μια προσφορά που εντυπωσιάζει με την ποιότητα και τον όγκο της.
Γνωστός για τους δημοκρατικούς αγώνες του, συνεργάτης του Ελευθερίου Βενιζέλου, είχε την… τιμή να διωχθεί και από τις δύο δικτατορίες (της 4ης Αυγούστου 1936 και της 21ης Απριλίου 1967, την οποία είχε προβλέψει) και να υποχρεωθεί να διακόψει την έκδοση των εφημερίδων του – «Ανεξάρτητος» στην πρώτη περίπτωση, «Ελεύθερος» στη δεύτερη.
Ο Δημήτρης Πουρνάρας, εκτός των άλλων, ήταν και κριτικός βιβλίων, με το ψευδώνυμο Π. Χαλκέντερος. Γράφει ο συγγραφέας Μιχάλης Σταφυλάς στο βιβλίο που του αφιερώνει: «Ο Δημήτρης Πουρνάρας ήταν ένας δημοσιογράφος που έδινε επίσης μεγάλη προσοχή στα βιβλία που του στέλνανε. Παρά το βάρος της δουλειάς του τα διάβαζε με προσοχή και εκτός από τη γνώμη που διατύπωνε σχετικά, εύρισκε και τα κατάλληλα κομμάτια για να δει ο αναγνώστης τον τρόπο γραφής και να εκτιμήσει κι εκείνος την αξία του βιβλίου». Και ας μου επιτραπεί να συνυπογράψω το κείμενο αυτό του Σταφυλά, καθώς γνωρίζω ότι η συμβουλή του Χαλκέντερου –αυστηρή μεν, δίκαιη δε– συνέβαλε στη διαδρομή εκκολαπτόμενου τότε «γραφιά».
ΚΑΙ… Μόνο απολυτήριο Δημοτικού για μια θέση καθαρίστριας; Πανεπιστημιακό πτυχίο πρέπει να ζητάνε εδώ που έχουμε φτάσει.
