Regime Change στην Ουάσινγκτον

Σε μια από τις πιο απολαυστικές σκηνές της σατιρικής ταινίας «Whoops Apocalypse» του 1986, μια ομάδα ειδικών δυνάμεων του βρετανικού στρατού SAS εισβάλλει στο Μουσείο Μαντάμ Τισό με στόχο να απελευθερώσει ομήρους. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει κανένας στο κτίριο, τα μέλη της ομάδας αποδεκατίζονται από φίλια πυρά.

Οι μόνες ειδικές δυνάμεις που μπορούμε να θυμηθούμε να είχαν παρόμοια τύχη σε πραγματική επιχείρηση ήταν τα μέλη της αμερικανικής ομάδας Δέλτα που το 1980 έλαβαν εντολή να απελευθερώσουν τους 52 Αμερικανούς διπλωμάτες που κρατούνταν όμηροι στην πρεσβεία τους στην Τεχεράνη. Η ομηρία, η οποία ακολούθησε το ξέσπασμα της ιρανικής επανάστασης, προκαλούσε πολιτική αιμορραγία στο κύρος της Ουάσινγκτον, που είχε μόλις χάσει έναν από τους βασικούς πυλώνες της κυριαρχίας της στη Μέση Ανατολή. Ο πρόεδρος Κάρτερ διέταξε λοιπόν μια εξαιρετικά ριψοκίνδυνη αποστολή με την κωδική ονομασία «Νύχι του αετού» για την απελευθέρωση των ομήρων.

Από τα οκτώ ελικόπτερα όμως που στάλθηκαν στην περιοχή, τα τρία παρουσίασαν μηχανικά προβλήματα λόγω και μιας σφοδρής αμμοθύελλας. Οταν το Πεντάγωνο διέταξε τη ματαίωση της επιχείρησης, κατά τη διάρκεια της αποχώρησης ένα από τα εναπομείναντα ελικόπτερα συγκρούστηκε στον αέρα με ένα μεταγωγικό αεροσκάφος που μετέφερε στρατιώτες και καύσιμα, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν οκτώ άτομα.

Οι Αμερικανοί κομάντος δεν κατάφεραν να προχωρήσουν ούτε μερικά χιλιόμετρα από τα σύνορα – πόσο μάλλον να φτάσουν στην Τεχεράνη. Χωρίς να τους αγγίξει κανένας είχαν σημαντικές απώλειες ενώ στην άτακτη φυγή τους άφησαν πίσω ελικόπτερα, αεροσκάφη και απόρρητα έγγραφα της επιχείρησης.

Την επόμενη ημέρα ακόμη και οι πιο φανατικοί Ιρανοί άθεοι άκουγαν με προσοχή τον Αγιατολάχ Χομεϊνί να δηλώνει ότι ήταν το χέρι του θεού που νίκησε το νύχι του αετού. Κανένας δεν μπορούσε να πιστέψει το φιάσκο του ισχυρότερου στρατού στον κόσμο.

Η ομηρία του προσωπικού της πρεσβείας έφτασε τελικά τις 444 ημέρες και πιστεύεται ότι έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εκλογική ήττα του Κάρτερ και στην αναρρίχηση στην εξουσία του Ρόναλντ Ρίγκαν. Το γεγονός μάλιστα ότι η Τεχεράνη διέταξε την απελευθέρωση των ομήρων μόλις λίγα λεπτά αφότου ο Ρίγκαν ορκίστηκε πρόεδρος των ΗΠΑ δημιούργησε από την πρώτη στιγμή φήμες για εσωτερική συμφωνία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος με το Ιράν.

Οπως αποκάλυψε πριν από μερικά χρόνια ο Μπεν Μπαρνς, τότε εξέχον στέλεχος του Δημοκρατικού Κόμματος, οι Ρεπουμπλικανοί είχαν ζητήσει από την Τεχεράνη να καθυστερήσει την απελευθέρωση των ομήρων μέχρι την ημέρα των εκλογών που έφερε την ήττα του Κάρτερ. Σε κάθε περίπτωση (με ή χωρίς εσωτερική προδοσία από τις ΗΠΑ), το Ιράν κρατούσε στα χέρια του όλα τα χαρτιά και έπαιξε με υποδειγματικό τρόπο το παιχνίδι της διπλωματίας αλλά και των εντυπώσεων.

Από τον Κάρτερ στον Τραμπ

Σαράντα έξι χρόνια αργότερα το Ιράν μπορεί να μην κατάφερε να «ανατρέψει» άμεσα τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών αλλά οι περισσότεροι πολιτικοί αναλυτές προβλέπουν πλέον ένα πολιτικό bloodbath (λουτρό αίματος) στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Τα εγκυρότερα ΜΜΕ των ΗΠΑ μιλούν ανοιχτά για ήττα της Ουάσινγκτον στην αντιπαράθεση με την Τεχεράνη, όποια και αν είναι η έκβαση των συνομιλιών για την εκεχειρία ή τον τερματισμό του πολέμου.

Σημασία όμως δεν έχουν μόνο οι άμεσες επιπτώσεις της αντιπαράθεσης αλλά και το πολιτικό και οικονομικό υπόβαθρο της σύγκρουσης το οποίο ίσως καθορίσει τη θέση της Ουάσινγκτον στο διεθνές στερέωμα για τις επόμενες δεκαετίες.

Η στρατιωτική πανωλεθρία του 1980 ήρθε ύστερα από μια δεκαετία οικονομικής και πολιτικής παρακμής της αμερικανικής ισχύος, η οποία ξεκίνησε με την ήττα στο Βιετνάμ, εσωτερικεύτηκε με το σκάνδαλο Γουότεργκειτ και οδήγησε στην κατάρρευση της μεταπολεμικής οικονομικής αρχιτεκτονικής των συμφωνιών του Μπρέτον Γουντς – ουσιαστικά δηλαδή στη μεγαλύτερη μέχρι τότε αμφισβήτηση της ισχύος του δολαρίου.

Η Ουάσινγκτον κατάφερε τελικά να ορθοποδήσει μέσα σε αυτόν τον κατήφορο με την επιβολή του νεοφιλελευθερισμού και την κυριαρχία του πετροδολαρίου. Αν όμως παρατηρήσει κανείς τους τρεις βασικούς σταθμούς στις σχέσεις της Ουάσινγκτον με την Τεχεράνη (το πραξικόπημα της CIA στο Ιράν το 1953, την ιρανική επανάσταση του 1979 με τη συνακόλουθη ομηρία στην αμερικανική πρεσβεία και τον εν εξελίξει πόλεμο του 2026), διαπιστώνει ότι το Ιράν βελτιώνει αναλογικά τη θέση του απέναντι σε μια παρακμάζουσα αυτοκρατορία.

Το Ιράν δεν θα πετύχει regime change στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Ισως όμως οι ιστορικοί του μέλλοντος να συγκρίνουν τις ημέρες που ζούμε με την ομάδα Δέλτα που πνίγηκε στην ιρανική σκόνη ή ακόμη και με τις λεγεώνες του Ρωμαίου στρατηγού Κράσου ο οποίος κατατροπώθηκε όταν τόλμησε να τα βάλει με τους αρχαίους Ιρανούς της Παρθικής Αυτοκρατορίας.