• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.3°C / 33.5°C
    3 BF
    42%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.4°C / 31.6°C
    4 BF
    44%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    29°C 28.8°C / 33.7°C
    1 BF
    39%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 29.7°C / 30.9°C
    2 BF
    30%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.9°C / 28.9°C
    2 BF
    45%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    30°C 30.4°C / 32.0°C
    2 BF
    52%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 26.8°C / 28.4°C
    2 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    2 BF
    17%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.2°C / 28.8°C
    0 BF
    49%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.1°C / 31.9°C
    2 BF
    40%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.4°C / 27.8°C
    2 BF
    50%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 27.7°C
    2 BF
    54%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 28.9°C
    2 BF
    48%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    32°C 30.1°C / 32.2°C
    3 BF
    39%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 27.5°C / 31.0°C
    2 BF
    41%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.8°C / 30.8°C
    4 BF
    40%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    32°C 29.5°C / 32.7°C
    3 BF
    27%
  • Καβάλα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    28°C 26.3°C / 27.7°C
    2 BF
    52%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    31°C 27.3°C / 31.7°C
    2 BF
    66%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 20.4°C / 20.4°C
    3 BF
    72%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Είναι ο Οργουελ πασέ;

  • A-
  • A+
Η απόφαση μιας Αμερικανίδας συγγραφέως να ξαναγράψει το «1984» από φεμινιστική σκοπιά μάς καλεί να αναλογιστούμε εάν το έργο του Τζορτζ Οργουελ είναι σε θέση να περιγράψει την εποχή μας, περίπου επτά δεκαετίες μετά την πρώτη του έκδοση.

Πριν από μερικές ημέρες το Ιδρυμα Τζορτζ Οργουελ έδωσε την άδεια στη συγγραφέα Σάντρα Νιούμαν να ξαναγράψει το περίφημο «1984» μέσα από τα μάτια της Τζούλια, της ερωμένης του βασικού ήρωα, Ουίνστον Σμιθ. Η είδηση αναβίωσε τη μεγάλη συζήτηση για το αν το έργο του Αγγλου συγγραφέα χρειάζεται ένα μικρό φρεσκάρισμα ή αν πρέπει να συνεχίσουμε να το αντιμετωπίζουμε με την προσήλωση που συνήθως συναντάς μόνο σε θρησκευτικά κείμενα.

Τις τελευταίες δεκαετίες οι πωλήσεις του «1984» στα βιβλιοπωλεία έχουν μετατραπεί σε έναν ιδιότυπο δείκτη του φόβου που αισθάνονται μεγάλες ομάδες πολιτών για την επιβολή απολυταρχικών πρακτικών στην καθημερινή τους ζωή. Ποιοι αγοράζουν όμως το βιβλίο και πότε; Οταν ο Ντόναλντ Τραμπ ανέλαβε τα καθήκοντά του το 2017, οι πωλήσεις αυξήθηκαν κατά 10.000% φέρνοντας το βιβλίο στην πρώτη θέση των ευπώλητων της Amazon.

Ισως για πρώτη φορά η φιλελεύθερη Αμερική καταλάβαινε ότι ο Μεγάλος Αδελφός δεν ζει σε κάποιο μακρινό αντι-αμερικανικό καθεστώς, αλλά κατοικοεδρεύει στον Λευκό Οίκο. Πολύ μεγάλη αύξηση, όμως, σημείωσαν οι πωλήσεις και με την αποχώρηση του Τραμπ. Αυτή τη φορά το αγόραζαν οι ακροδεξιοί υποστηρικτές του πρώην προέδρου, που πίστευαν ότι το πολιτικό κατεστημένο έχει καταλύσει το Σύνταγμα. Και στις δύο περιπτώσεις βέβαια, φιλελεύθεροι και τραμπιστές εντόπιζαν τον εχθρό στο πρόσωπο του πολιτικού ηγεμόνα και του κράτους.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε όταν και το αντιεμβολιαστικό κίνημα (πριν και μετά την προεδρία Τραμπ) άρχισε να χρησιμοποιεί αποσπάσματα από το βιβλίο, υποστηρίζοντας ότι τα λοκντάουν, οι μάσκες και τα πιστοποιητικά εμβολιασμού δημιουργούν ένα «οργουελικό» σκηνικό. Επιχειρώντας να απαντήσει σε αυτή τη μαζική υστερία, το BBC Radio 5 κάλεσε στο στούντιο μια άλλη μεγάλη μετρ της δυστοπικής λογοτεχνίας, τη Μάργκαρετ Ατγουντ. Η συγγραφέας του περίφημου «The Handmaid’s Tale» («Η ιστορία της θεραπαινίδας», εκδ. Ψυχογιός) εξηγούσε ότι όσο ενοχλητικά κι αν είναι τα νέα μέτρα, δεν αποτελούν έκφανση ενός απολυταρχικού καθεστώτος. «Δυστοπία», εξηγούσε η Καναδή συγγραφέας, «είναι μια προμελετημένη, απεχθής κοινωνία. Η δική μας περίπτωση δεν ήταν προμελετημένη».

Στο ίδιο μήκος κύματος, και ο πανεπιστημιακός Μπέντζαμιν Μπράτον υποστήριζε ότι ο τρόπος που εφαρμόστηκαν τα μέτρα της πανδημίας στη Δύση όχι μόνο δεν αποδείκνυαν την ύπαρξη ενός απολυταρχικού «Μεγάλου Αδελφού», αλλά έφεραν στο προσκήνιο την αποτυχία των οικονομικά και τεχνολογικά ισχυρότερων κρατών να εκπληρώσουν στοιχειώδη καθήκοντά τους. «Πρέπει να δούμε την πανδημία», εξηγούσε ο ίδιος, «σαν μια κρίση διακυβέρνησης που έρχεται ως συνέπεια της νεοφιλελεύθερης διάλυσης του κράτους». Για τον Μπράτον, δηλαδή, ένα λοκντάουν δεν αποτελεί επίδειξη ισχύος ενός πανίσχυρου, απολυταρχικού κράτους, αλλά απόδειξη της αδυναμίας ενός ιδιωτικοποιημένου κράτους να προστατέψει τους πολίτες του (μέσω πρωτοβάθμιας περίθαλψης, καθολικού εμβολιασμού κτλ).

Αυτό που ίσως δεν καταλαβαίνουν όσοι αποκαλούν «οργουελικά» τα μέτρα εναντίον της πανδημίας είναι ότι δεν ωφελούν αλλά πλήττουν την κερδοφορία του κυρίαρχου οικονομικού συστήματος και συνεπώς δεν θα μπορούσαν να αποτελούν την πρώτη επιλογή των κυρίαρχων ελίτ.

Ο σύγχρονος καπιταλισμός είναι πράγματι ένα απολυταρχικό καθεστώς, αλλά όχι για τους λόγους που πιστεύουν όσοι σπεύδουν να δανειστούν εικόνες από τις σελίδες του Οργουελ. Ο νέος Μεγάλος Αδελφός δεν θέλει τους ανθρώπους κλειδωμένους στα σπίτια τους, να κάθονται αμίλητοι στον καναπέ τους. Τους θέλει να μετράνε τα βήματά τους με τα νέα έξυπνα ρολόγια τους, ενώ στο GPS του κινητού τους εμφανίζονται προτάσεις για νέα καταστήματα όπου θα καταναλώσουν τον μισθό τους. Προφανώς η υποταγή του πληθυσμού παραμένει το ζητούμενο. Επιτυγχάνεται, όμως, με εντελώς διαφορετικά εργαλεία από αυτά που περιέγραφε ο Οργουελ.

Ισως αυτό να γίνεται καλύτερα κατανοητό αν σκεφτούμε ότι μεγάλο μέρος της έμπνευσης του Αγγλου συγγραφέα για τα χαρακτηριστικά μιας δυστοπικής κοινωνίας προήλθε από μη καπιταλιστικά και προ-καπιταλιστικά καθεστώτα. Η κυρίαρχη αφήγηση στη Δύση θέλει να μας πείσει ότι ο Οργουελ είδε το πρόσωπο του απολυταρχικού κράτους μόνο στην πρώην ΕΣΣΔ – κυρίως μέσω των εμπειριών του από τη στάση του κομμουνιστικού κόμματος στον Ισπανικό Εμφύλιο. Κάποιοι άλλοι αντιτείνουν ότι η βασική επαφή του με ένα απολυταρχικό καθεστώς ήρθε όταν εργαζόταν ως αστυνομικός στη βρετανική αποικία της Βιρμανίας. Σε κάθε περίπτωση, οι εμπειρίες του απέχουν αισθητά από τη λειτουργία μιας σύγχρονης, καταναλωτικής κοινωνίας του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού.

Σημαίνουν μήπως όλα αυτά ότι θα πρέπει να αφήσουμε το «1984» και τα υπόλοιπα έργα του Οργουελ στα πίσω ράφια της βιβλιοθήκης μας; Κάθε άλλο. Οι έννοιες της διπλής ομιλίας (doublespeak), της αστυνομίας της σκέψης (thought police) και εκείνης της μπότας που «πατάει το πρόσωπο ενός ανθρώπου για πάντα» επανέρχονται στις κοινωνίες μας, ακόμη και αν ο Μεγάλος Αδελφός έχει πλέον ιδιωτικοποιηθεί.

Μόνο που από καιρού εις καιρόν καλό είναι να ανανεώνουμε και λίγο τη δυστοπική μας λογοτεχνία.

info-war.gr

Ακολουθήστε μας στο Google news
INFOWAR
Τι θα έκανε σήμερα ο Μαγκάιβερ;
Η καλτ τηλεοπτική σειρά που έκλεισε τον πρώτο κύκλο της πριν από ακριβώς τριάντα χρόνια συνδέθηκε από αρκετούς επιστήμονες με τα πρώτα στάδια της πανδημίας του κορονοϊού ● Δυστυχώς οι εξελίξεις δεν...
Τι θα έκανε σήμερα ο Μαγκάιβερ;
INFOWAR
Λάθος Ιονέσκο ανέβασαν
Η ιστορία εξελίσσεται σε μια ανώνυμη πόλη, ενός απροσδιόριστου αιώνα, όπου ένας άγνωστος ιός σκοτώνει απροειδοποίητα τους ανθρώπους. Οι παράλογες αντιδράσεις των πολιτικών και των κοινών ανθρώπων όμως μοιάζουν...
Λάθος Ιονέσκο ανέβασαν
INFOWAR
Κομμουνιστές στα χρόνια της χολέρας
Τον Αύγουστο του 1973, το κομμουνιστικό κόμμα της Ιταλίας έριξε όλες τις δυνάμεις του για να σώσει τους κατοίκους της Νάπολης από την επιδημία χολέρας. Πώς θα έκριναν εκείνοι οι κομμουνιστές τη στάση της...
Κομμουνιστές στα χρόνια της χολέρας
INFOWAR
Ερρίκο Μαλατέστα: ο αναρχικός που πολέμησε την πανδημία
Ιταλοί αναρχικοί του 19ου αιώνα θυσίασαν τις ζωές τους για να βοηθήσουν τα θύματα της χολέρας στη Νάπολη. Πώς θα αντιδρούσαν σήμερα στην επιδημία του κορονοϊού;
Ερρίκο Μαλατέστα: ο αναρχικός που πολέμησε την πανδημία
INFOWAR
Στο μυαλό ενός αρνητή των εμβολίων
Το κίνημα των αρνητών των εμβολίων δεν γνωρίζει εθνικά, ταξικά, μορφωτικά ή πολιτικά σύνορα. Υπάρχει όμως μια συχνά αδιόρατη γραμμή που ενώνει τα επιχειρήματα των μελών του: η πίστη στις αρχές του...
Στο μυαλό ενός αρνητή των εμβολίων
INFOWAR
Η επέλαση των ρομπότ αναβάλλεται
Πριν από λίγες ημέρες συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη δημιουργία της λέξης «ρομπότ», σε μια θεατρική παράσταση που προέβλεπε ότι οι μηχανές θα αντικαταστήσουν τους ανθρώπους. Πρόκειται ίσως για την πιο...
Η επέλαση των ρομπότ αναβάλλεται

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας