Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
65 χρόνια από το πραξικόπημα που άλλαξε τον κόσμο

Φωτογραφίες αγνοουμένων της δικτατορίας στη Γουατεμάλα, πλάι στην τοιχογραφία του πρώην δικτάτορα Εφρέν Ρίος Μοντ

AP Photo/Moises Castillo
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

65 χρόνια από το πραξικόπημα που άλλαξε τον κόσμο

  • A-
  • A+
Αποστολή στη Γουατεμάλα

Mια γυναίκα σε αναπηρικό αμαξίδιο σήκωνε τη σφιγμένη γροθιά της. Στο άλλο χέρι κρατούσε ένα πλακάτ με το σήμα της ειρήνης. Ηταν 2 Ιουλίου του 1954 στην Πόλη του Μεξικού και η θρυλική κομμουνίστρια ζωγράφος Φρίντα Κάλο έπαιρνε μέρος στην τελευταία συγκέντρωση διαμαρτυρίας της ζωής της. Θα πέθαινε μόλις 11 ημέρες αργότερα. Χιλιάδες πολίτες κατέβαιναν μαζί της στους δρόμους ενάντια στο πραξικόπημα που μόλις είχε πραγματοποιήσει η CIA στη Γουατεμάλα για την ανατροπή του προέδρου Γιάκομπο Αρμπένς.

Και η Φρίντα Κάλο δεν ήταν η μόνη που μετέτρεπε την οργή της σε δύναμη εκείνες τις μέρες. Αρκετοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι το πραξικόπημα στη Γουατεμάλα ήταν αυτό που βοήθησε τον Τσε Γκεβάρα να συνειδητοποιήσει ότι μόνο με τη δύναμη των όπλων θα μπορούσε να αλλάξει το μαύρο σκηνικό της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής.

Η Φρίντα Κάλο με τον Ντιέγκο Ριβέρα διαδηλώνουν ενάντια στο πραξικόπημα της CIA στη Γουατεμάλα, στις 2 Ιουλίου του 1954

Εκείνες τις ημέρες όμως ο θρίαμβος ανήκε ακόμη στις ΗΠΑ. Η CIA δοκίμαζε για πρώτη φορά στην αμερικανική ήπειρο τις τεχνικές πραξικοπημάτων που είχε αναπτύξει έναν χρόνο νωρίτερα στο Ιράν για την ανατροπή του πρωθυπουργού Μοσάντεκ. Και ο άνθρωπος που ανέλαβε να συντονίσει όλη την επιχείρηση από την Πόλη της Γουατεμάλας ήταν ένας παλιός γνώριμος της Ελλάδας: ο Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα, Τζον Πιουριφόι, ο οποίος μέχρι πριν από μερικά χρόνια καθόριζε τις σχέσεις ανάμεσα στο παλάτι και τον «εθνάρχη» Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Ο Πιουριφόι θα φέρει στη Γουατεμάλα αρκετές από τις τεχνικές προπαγάνδας και βρόμικου πολέμου που είχε δοκιμάσει στην Ελλάδα εναντίον των κομμουνιστών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση βέβαια, εργαζόταν, ουσιαστικά, για την αμερικανική πολυεθνική United Fruit Company, τη σημερινή Chiquita, η οποία ζητούσε την άμεσα ανατροπή της κυβέρνησης προκειμένου να της επιστραφούν καλλιεργήσιμες εκτάσεις που είχαν απαλλοτριωθεί για τους ακτήμονες γεωργούς.

Εξήντα πέντε χρόνια αργότερα είναι πρακτικά αδύνατο να βρεις πληροφορίες για εκείνες τις ημέρες στα μουσεία της πόλης. Κανείς επίσης δεν θέλει να μιλάει για τον εμφύλιο πόλεμο με τους 200.000 νεκρούς που ακολούθησε ή τη γενοκτονία των απογόνων των Μάγια από στρατιωτικές και παραστρατιωτικές δυνάμεις διαδοχικών δικτατόρων. Στην καλύτερη περίπτωση θα μάθεις για τις διώξεις των Μάγια από τους πρώτους Ευρωπαίους αποίκους.

Ισως το μόνο «μουσείο» που χρειάζεσαι βέβαια είναι το Rayuela, ένα μικρό μπαράκι στο κέντρο της Πόλης της Γουατεμάλας, που δανείζεται το όνομά του από το θρυλικό βιβλίο του Χούλιο Κορτάσαρ (στα ελληνικά «Κουτσό», εκδόσεις Opera). Στους τοίχους θα δεις από σφυροδρέπανα μέχρι φωτογραφίες καθολικών ιερέων που εκτελέστηκαν από παραστρατιωτικά τάγματα θανάτου τις δεκαετίες του '70 και του '80. Δίπλα τους, φωτογραφίες του Τσε Γκεβάρα, ο οποίος πέρασε τουλάχιστον έξι μήνες στην Πόλη της Γουατεμάλας παρακολουθώντας από κοντά το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα του προέδρου Αρμπένς και την τραγική κατάληξή του.

Αν δεν έχεις ακολουθήσει τις πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις, ίσως ξαφνιαστείς όταν δεις έξω από το μπαράκι ένα γκράφιτι με έναν Παλαιστίνιο μαχητή και τη φράση «Ιερουσαλήμ: αιώνια πρωτεύουσα της Παλαιστίνης». Είναι μια από τις λίγες αντιστάσεις στο γεγονός ότι η Γουατεμάλα υπήρξε η δεύτερη χώρα μετά τις ΗΠΑ που ανακοίνωσαν τη μεταφορά της πρεσβείας τους από το Τελ Αβίβ στην Ιερουσαλήμ – κατά παράβαση του συνόλου των σχετικών αποφάσεων του ΟΗΕ.

Από το 1982, όταν το Ισραήλ έστειλε 300 αξιωματούχους για να στηρίξουν το πραξικόπημα του Εφρέν Ριός Μοντ (ο οποίος στη συνέχεια κατηγορήθηκε για εγκλήματα πολέμου, τη διοργάνωση μαζικών βιασμών γυναικών και εκτελέσεις παιδιών), το Τελ Αβίβ παίζει κομβικό ρόλο στη ζωή της Γουατεμάλας. Αρκετοί ανώτατοι αξιωματούχοι εκπαιδεύονται από ισραηλινές υπηρεσίες, οι οποίες παράλληλα προσφέρουν και τον εξοπλισμό και την τεχνογνωσία για την καταστολή διαδηλώσεων (ένας εύσχημος τρόπος για να παρακάμπτεται κατά διαστήματα και το εμπάργκο στις πωλήσεις όπλων που επιβάλλει το αμερικανικό Κογκρέσο).

Αυτός ο εξοπλισμός ενδέχεται τώρα να χρησιμοποιηθεί και για το μεγάλο πείραμα που πραγματοποιεί στη Γουατεμάλα ο πρόεδρος Τραμπ, με την απόφασή του να τη χαρακτηρίσει «ασφαλή τρίτη χώρα για πρόσφυγες». Ακολουθώντας ουσιαστικά την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης απέναντι στην Τουρκία, ο Αμερικανός πρόεδρος θέλει να στέλνει στη Γουατεμάλα τους αιτούντες άσυλο από ολόκληρη τη Λατινική Αμερική, οι οποίοι θεωρητικά θα έπρεπε να παραμένουν σε αμερικανικό έδαφος μέχρι να εξεταστεί η αίτησή τους. Αρκετές οργανώσεις χαρακτήρισαν «δολοφονική» την απόφαση, καθώς εκατοντάδες πρόσφυγες που προσπαθούν να διαφύγουν από δικτατορικά καθεστώτα, όπως αυτό της Ονδούρας, θα μένουν εγκλωβισμένοι σε μια χώρα όπου μπορεί επίσης να πέσουν θύματα βασανισμού.

Είναι η κατάρα της Γουατεμάλας να βλέπει το παρόν και το μέλλον της να καθορίζονται από όσα συμβαίνουν στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή: από τους Ισπανούς κονκισταδόρες που έφτασαν εδώ το 1511 μέχρι τον Πιουριφόι και στη συνέχεια τη μετατροπή σε ασφαλή τρίτη χώρα. Για μισή χιλιετία εξάγουμε πολιτισμό...

info-war.gr

INFOWAR
Σοσιαλιστές εσωτερικού, ιμπεριαλιστές εξωτερικού
Η στήριξη ή η «ενεργητική ουδετεροφιλία» που προσφέρει η αμερικανική Αριστερά σε πολέμους και πραξικοπήματα που οργανώνει η Ουάσινγκτον ανά τον κόσμο απειλεί τα θεμέλια στα οποία υποστηρίζει ότι θέλει να...
Σοσιαλιστές εσωτερικού, ιμπεριαλιστές εξωτερικού
INFOWAR
Μοσάντ Α.Ε.
Ο θόρυβος που προκάλεσε η παραβίαση από τις ΗΠΑ της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν κατάφερε να καλύψει μια άλλη είδηση: τις καταγγελίες ότι ο Τραμπ χρησιμοποίησε πρώην πράκτορες ισραηλινών...
Μοσάντ Α.Ε.
INFOWAR
Διασώσεις μόνο για φίλους του Ισραήλ
Θύματα του τυφώνα «Χάρβεϊ» χάνουν την κρατική βοήθεια αν ασκήσουν κριτική στο κράτος του Ισραήλ. Οι ΗΠΑ συνδέουν την ανθρωπιστική αρωγή με την πολιτική. Μια ιστορία παλιά όσο το σχέδιο Μάρσαλ. Οι Παλαιστίνιοι...
Διασώσεις μόνο για φίλους του Ισραήλ
INFOWAR
Ο ΟΗΕ έπαθε Αλτσχάιμερ
Η απόσυρση από τον γ.γ. του ΟΗΕ έκθεσης του Οργανισμού που αποδείκνυε ότι το Ισραήλ έχει μετατραπεί σε καθεστώς απαρτχάιντ, ίσως αποτελεί μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές στην ιστορία των Ηνωμένων Εθνών. Και...
Ο ΟΗΕ έπαθε Αλτσχάιμερ
INFOWAR
Νέο Σύνταγμα διά χειρός… JP Morgan
Καθώς τα κόμματα καταθέτουν τις προτάσεις τους για τη συντα­γ­ματική αναθεώρηση, καλό είναι να θυμόμαστε ποιοι ζήτησαν πρώτοι τις ριζικότερες αλλαγές: η Ε.Ε. και η μεγαλύτερη τράπεζα των ΗΠΑ που υποστήριζε ότι...
Νέο Σύνταγμα διά χειρός… JP Morgan
INFOWAR
Ζώνες απαγόρευσης ενημέρωσης
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο αποφάσισε να μην εξετάσει τη δολοφονία ακτιβιστών από τον ισραηλινό στρατό στον Στόλο της Ελευθερίας το 2010, αν και αναγνωρίζει ότι πιθανότατα συντελέστηκαν εγκλήματα πολέμου.
Ζώνες απαγόρευσης ενημέρωσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας