«Πού πάνε οι ιθαγενείς γυναίκες όταν εξαφανίζονται;» ρωτά η καμπάνια που έχουν ξεκινήσει ιθαγενικές οργανώσεις των ΗΠΑ για μια μάστιγα που όπως καταγγέλλουν επί δεκαετίες αντιμετωπίζεται με απάθεια και αδιαφορία. «Στην κόλαση, χωρίς κανείς να νοιάζεται. Ούτε οι αρχές. Ούτε τα μίντια που δεν της αφιέρωσαν έστω ένα μονόστηλο», απαντούσε η Τέρι Ντεσέν, της οποίας η κόρη Κιάνα εξαφανίστηκε πριν από δύο χρόνια. «Μόνο εγώ παλεύω ακόμη, κολλώντας αφίσες στους δρόμους ή ποστάροντας στα κοινωνικά μίντια. Καμιά βοήθεια. Γι’ αυτούς δεν είμαστε σημαντικές».
Οι ιθαγενείς γυναίκες και κορίτσια στις ΗΠΑ αντιμετωπίζουν μια επιδημία βίας που μεγεθύνεται με τα χρόνια. Δολοφονούνται ή απάγονται από βίαιους άντρες ή κυκλώματα διακίνησης με σκοπό την πορνεία σε ποσοστά πολλαπλάσια από τον υπόλοιπο αμερικανικό πληθυσμό: έως και δέκα φορές περισσότερες από τον μέσο εθνικό όρο σε κάποιες οριοθετημένες περιοχές τους, σύμφωνα με το υπουργείο Δικαιοσύνης. Σπάνια υπάρχει διαλεύκανση αυτών των εγκλημάτων. Κι ακόμη σπανιότερα υπάρχει μιντιακή κάλυψη που θα μπορούσε να διευκολύνει τις έρευνες.
Οπως έγινε το περασμένο καλοκαίρι, όταν η αστυνομία εξαπέλυσε ανθρωποκυνηγητό και τα μίντια μετέδιδαν μανιωδώς κάθε εξέλιξη στην υπόθεση της εξαφάνισης της (λευκής) μπλόγκερ Γκάμπι Πετίτο, στο εθνικό πάρκο του Γουαϊόμινγκ. Σε αυτή την Πολιτεία, όπου περσινή έρευνα έδειξε πως την τελευταία δεκαετία έχουν εξαφανιστεί 710 ιθαγενείς γυναίκες κι ενώ αυτές εκπροσωπούν μόλις το 3% του πληθυσμού, αποτελούν το 21% όλων των δολοφονημένων. Για καμία τους δεν έγινε ανάλογη καμπάνια.
«Σε κάνουν να νιώθεις πως δεν μετράς… Αλλά τα παιδιά μου δεν είναι μια στατιστική. Ηταν ανθρώπινα πλάσματα. Είχαν ζωές. Και ανεξάρτητα από το τι σκέφτεται ή υποθέτει ο κόσμος, δεν ξέρουν τις ιστορίες τους», έλεγε στην Guardian η Νικόλ Βάγκον, μέλος της φυλής Αράπαχο, που μέσα σε δυο χρόνια έχασε και τις δυο κόρες της: η μία δολοφονήθηκε στο σπίτι της και η άλλη εξαφανίστηκε κι έπειτα από μέρες βρέθηκε νεκρή σε ένα χωράφι. Χωρίς καμιά αρχή να κάνει οτιδήποτε για αυτές.
Ρατσισμός, μισογυνία, αποικιοκρατία
«Είναι αποκαρδιωτικό να βλέπεις τους αριθμούς, να συγκρίνεις τις ιστορίες για τα λευκά θύματα και να συνειδητοποιείς το χάσμα στην κάλυψη αυτών των υποθέσεων», έλεγε στους New York Times η Εμιλι Γκραντ, ερευνήτρια του Κέντρου Μελετών και Ανάλυσης του Γουαϊόμινγκ.
«Το πρόβλημα εξηγείται με τρεις έννοιες: ρατσισμός, μισογυνία, αποικιοκρατικές λογικές», έλεγε στην αμερικανική εφημερίδα η Ανίτα Λουκέζι, ιδρύτρια του Ινστιτούτου Κυρίαρχων Σωμάτων (SBI) το οποίο διατηρεί βάση δεδομένων για χιλιάδες αγνοούμενες ιθαγενείς. Και ακόμη πιο γλαφυρά φώτιζε την κατάσταση η Ελίζαμπεθ Κουκ, νομικός των Ποταγουατόμι: «Είναι τρομακτικό πώς η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει στερήσει τόσα πράγματα από τους αυτόχθονες πληθυσμούς. Σε εθνικό επίπεδο αποτελούμε το 2% του πληθυσμού. Αλλά υπερεκπροσωπούμαστε στις στατιστικές του αλκοολισμού, των δολοφονιών, της αστεγίας, της θυματοποίησης. Είναι πραγματικά θλιβερό».
Οι αριθμοί αποτελούν αδιάψευστη επιβεβαίωση αυτής της δεινής συνθήκης: το 84% των ιθαγενών γυναικών έχει βιώσει σωματική, σεξουαλική ή ψυχολογική βία κάποια στιγμή στη ζωή του. Μία στις τρεις Αμερικανίδες ιθαγενείς έχουν υπάρξει θύματα βιασμού ή απόπειρας βιασμού. Η δολοφονία είναι η τρίτη αιτία θανάτου τους. Μόνο το 13% από τις καταγγελίες ιθαγενών γυναικών για σεξουαλικές επιθέσεις καταλήγουν σε συλλήψεις, έναντι 32% όταν οι καταγγέλλουσες είναι λευκές.
Αστείες δικαιολογίες
Η αστυνομία λέει πως παίρνει στα σοβαρά αυτές τις καταγγελίες, αλλά είναι πολλές, ενώ προβάλλει πάντα το επιχείρημα πως συχνά κορίτσια και γυναίκες εξαφανίζονται σκόπιμα και δεν θέλουν να τις βρουν. Ωστόσο, αυτές οι σαθρές αιτιάσεις δεν εξηγούν πώς είναι δυνατόν το 2019 περισσότερες από 5.590 Αμερικανίδες ιθαγενείς να έχουν καταγραφεί ως αγνοούμενες.
Αυτή την τεράστια επιδημία βίας κατά των ιθαγενών γυναικών, αλλά και τις διακρίσεις και την αδιαφορία των αρχών αναγνώρισε η υπουργός Εσωτερικών Ντεμπ Χάαλαντ, μέλος της φυλής Λαγκούνα Πουέμπλο και πρώτη ιθαγενής υπουργός των ΗΠΑ. Τον Απρίλιο, ανακοινώνοντας την ίδρυση μιας ειδικής Μονάδας Μονάδα Δολοφονιών και Εξαφανίσεων (ΜΜU) με αποστολή τη συντονισμένη καταγραφή και διερεύνηση αυτών των εγκλημάτων, χαρακτήρισε τη βία κατά των ιθαγενών γυναικών ως μια «κρίση που επί δεκαετίες υποτιμάται και υποχρηματοδοτείται».
Αυτό επιχειρεί να αλλάξει και η Ντέμπρα Λέκανοφ, βουλεύτρια των Δημοκρατικών στην Ουάσινγκτον και μόνη ιθαγενής (αυτόχθονας της Αλάσκας) στο Κογκρέσο της Πολιτείας, με πρόταση νόμου που κατέθεσε για τη θέσπιση ενός συστήματος συναγερμού ειδικά για αγνοούμενες ιθαγενείς. Ενα σύστημα ανάλογο του γνωστού μας «silver alert», που θα ενεργοποιείται αμέσως μόλις καταγγελθεί η εξαφάνιση, προσφέροντας λεπτομέρειες μέσω τηλεόρασης, ραδιοφώνου ή του Τύπου ώστε όποιος αντιληφθεί κάτι σχετικό να μπορεί να ειδοποιήσει τις αρχές.
Εκθεση του 2018 του Ινστιτούτου Αστικής Υγείας Ιθαγενών έδειξε πως η Ουάσινγκτον είναι η δεύτερη Πολιτεία με το μεγαλύτερο αριθμό αγνοούμενων ή δολοφονημένων Αμερικανίδων ιθαγενών και αυτόχθονων της Αλάσκας. Σύμφωνα με τη Λέκανοφ, οι γυναίκες των αμερικανικών ινδιάνικων φυλών και οι ιθαγενείς της Αλάσκας εξαφανίζονται στην Ουάσινγκτον με ρυθμούς τετραπλάσιους απ’ ό,τι οι λευκές κάτοικοι της Πολιτείας.
Η πρόταση νόμου αποτελεί απάντηση στην κόρη της, που κάποια χρόνια πριν διαβάζοντας για την κρίση των αγνοούμενων ιθαγενών γυναικών και ανησυχώντας μήπως η ιθαγενής μητέρα της εξαφανιστεί σε κάποια από τα ταξίδια της, τη ρώτησε αν «υπάρχει τρόπος να ενημερώνονται όλοι όταν κλέβουν κάποιαν από εμάς;». Η Λέκανοφ στοιχηματίζει πως αυτό το νομοσχέδιο θα μπορούσε να είναι σωτήριο σε αυτές τις περιπτώσεις: «Θέλουμε να ακούσουν όλοι την κραυγή της (ιθαγενούς γυναίκας) όταν την αρπάζουν από την οικογένειά της. Και αυτό το σύστημα συναγερμού είναι η κραυγή της».
