Μια ακόμη, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αλλά και λίγο άνιση συναυλία έδωσε η ΚΟΑ υπό τον Λουκά Καρυτινό στο Μέγαρο Μουσικής (10/2/2017). Υπό τον τίτλο «Μυθιστόρημα», η βραδιά περιλάμβανε δύο συμφωνικά έργα βασισμένα σε ομότιτλα λογοτεχνικά και ένα κοντσέρτο.
Η βραδιά ξεκίνησε με την πρώτη παγκόσμια παρουσίαση της «Συμφωνικής σουίτας από την όπερα “Η φόνισσα”» του Γιώργου Κουμεντάκη. Η μετάπλαση υλικού από όπερα σε συμφωνική σουίτα είναι συνήθης, μουσικώς καθ’ όλα «νόμιμη», αναμενόμενη και επιθυμητή πρακτική: τα παραδείγματα είναι πολλά και επιτυχημένα.
Λόγω της ιδιαίτερης, διαπολιτισμικού στίγματος, κυρίαρχα ατμοσφαιρικής γραφής του Κουμεντάκη, στην περίπτωση της «Φόνισσας» το στοίχημα πρόβαλλε ιδιαίτερα δύσκολο, ωστόσο το αποτέλεσμα υπήρξε ιδιαίτερα επιτυχημένο. Η απουσία της σκηνικής εικόνας και η χρονική συμπύκνωση της παρτιτούρας –η σουίτα περιέχει υλικό μόνον από την Α’ πράξη- απελευθέρωσαν πλήρως τη λειτουργία των συνειρμών μέσα από τη μουσική.
Ταυτόχρονα, ενίσχυσαν ακραία τη συγκινησιακή φόρτιση του ακροάματος, προσδίδοντάς του μια διάσταση αγωνιώδους εσωτερικής περιπλάνησης στη φαντασία και τη μνήμη, με στοιχεία παραισθησιακού παραληρήματος, εφιάλτη, θρίλερ. Σε απόλυτη εγρήγορση, άριστα προετοιμασμένη από τον έμπειρο Καρυτινό, η ΚΟΑ πρόσφερε μια τελειοθηρικά επεξεργασμένη ερμηνεία, στην οποία κυριάρχησαν το παιχνίδι ανάμεσα στον εμπρεσιονιστικό καμβά του ορχηστρικού φόντου και τα περίτεχνα, εξαιρετικής εκφραστικότητας, φολκλορίστικης αναφοράς σόλι των ξύλινων και χάλκινων πνευστών.
Ακολούθησε το υποβλητικά ατμοσφαιρικό «Κοντσέρτο για αγγλικό κόρνο» (1989) του Λετονού Πέτερις Βασκς, εκτενές κομμάτι χαρακτηριστικό της γραφής των συνθετών από χώρες της Βαλτικής στα τέλη της σοβιετικής περιόδου: βαθύτατη, βορινή μελαγχολία, μινιμαλίζουσα, ατμοσφαιρική γραφή με στοιχεία α λα Σιμπέλιους, αφομοιωμένες φολκλορίστικες μνήμες.
Εξαντλητικά επεξεργασμένο από την αριστοτέχνιδα κορανγκλίστα της ΚΟΑ, Χριστίνα Παντελίδου, το κοντσέρτο αποδόθηκε άριστα, με τελειοθηρική φροντίδα στη λεπτομέρεια της φραστικής, μαγευτικούς ελεγειακούς μονολόγους του σολιστικού οργάνου και αιθέριο φινίρισμα φραστικής˙ κυρίως, όμως, με ταιριαστά εσωστρεφή διάθεση. Ομοια ιδανική, με διάφανο, πτητικό ατμοσφαιρικό ήχο ήταν η συνεισφορά των μουσικών της ορχήστρας.
Η συναυλία ολοκληρώθηκε με την ορχηστρική ραψωδία «Τάρας Μπούλμπα» (1918) του Λέος Γιάνατσεκ, εμπνευσμένη από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Γκόγκολ. Πρόκειται για εμβληματικό έργο της τσέχικης μουσικής, με ιδιαίτερα αναγνωρίσιμη συμφωνική γραφή σε μεταρομαντικό ιδίωμα εξπρεσιονιστικής δριμύτητας και αιχμηρότητας.
Παρ’ ότι η ανάγνωση διέθετε τις απαραίτητες εντάσεις –δυναμικές, ωραία σόλι κ.λπ.– υπολειπόταν αισθητά σε σφιχτά εστιασμένο ήχο των εγχόρδων και αθλητικό νεύρο, στοιχεία απολύτως απαραίτητα για την απόδοση της κοφτής, βίαιης φραστικής των κορυφώσεων της μουσικής του Γιάνατσεκ.
Από τον Μπετόβεν στον Μπάρτοκ
Στο πλαίσιο του κύκλου «Μουσική Δωματίου: Mπετόβεν-Κοινός παρονομαστής» το κουαρτέτο Λίσκαμ («Lyskamm») έπαιξε ένα ποικίλο πρόγραμμα αφήνοντας άριστες εντυπώσεις.
Ιδρυμένο το 2008, από αποφοίτους του Ωδείου του Μιλάνου, ήδη με ικανή συναυλιακή πείρα, το νεανικό σύνολο (απ)έδειξε ότι είναι σε θέση να προσεγγίζει το πλήρες εύρος ρεπερτορίου για σχήμα κουαρτέτου εγχόρδων, κινούμενο πειστικά, με καλλιεργημένο ήχο, πολιτισμένο συναίσθημα και άνεση από τον πρώιμο Μπετόβεν έως τον ώριμο 20ό αιώνα.
Οπως έχουν επανειλημμένα δείξει συναυλίες, οι αναγνώσεις των μπετοβενικών κουαρτέτων λειτουργούν ως λυδία λίθος για την αξιολόγηση της ερμηνευτικής ωρίμανσης ενός κουαρτέτου. Η εκτέλεση του «Κουαρτέτου αρ.5/op.18» ήχησε πραγματικά θαυμάσια: κλασικής καθαρότητας, ακριβούς φραστικής, ανάλαφρη, στιλιστικά ισορροπημένη ανάμεσα στη μοτσάρτεια κομψότητα και την επερχόμενη μπετοβενική στιβαρότητα, με σαφή, ψαγμένα οργανωμένη παραγραφοποίηση.
Ακολούθησε η σύνθεση «Ο ποντικός χωρίς χαμόγελο» («La souris sans sourire») του Ιταλού Φράνκο Ντονατόνι (1927-2000), έργο γραμμένο το 1988 για το Ensemble Intercontemporaine του Μπουλέζ, τυπικό δείγμα κατακερματισμένης γραφής του μεταπολεμικού μοντερνισμού στην πιο αποστειρωμένη, αντιεπικοινωνιακή εκδοχή.
Τη βραδιά ολοκλήρωσε το «Κουαρτέτο αρ.6» του Μπάρτοκ, μουσική έντονα λυπητερή, εσωστρεφής και στοχαστική, αντιπροσωπευτική της ώριμης γλώσσας του Ούγγρου δημιουργού.
Το τετραμερές έργο με το δίκην «idée fixe» ανακύπτον θεματικό υλικό στην αρχή εκάστου μέρους, δόθηκε με ακρίβεια, συγκρατημένο λυρισμό και εσωτερικότητα, ισορροπώντας την αιχμηρή φραστική και το κατακερματισμένο συντακτικό της γραφής με προσεκτικά σταθμισμένο, ευαίσθητο, ευφυή χειρισμό των στίξεων, των αυξομειώσεων δυναμικής και ταχυτήτων που εξασφάλισαν υποδόρια τη συνοχή του χαλαρού μουσικού ειρμού.
