Ενας πιερότος στο φεγγάρι

Ενα έργο από τα πλέον εμβληματικά του μουσικού μοντερνισμού, ένας πρωταγωνιστής, ο Πιερότος, που είναι ρομαντικός και ονειροπόλος, και μια παραγωγή που τολμά να μετατρέψει σε παράσταση μουσικού θεάτρου το διασημότερο δημιούργημα του Αρνολντ Σέν­μπεργκ.

Μέσα σε μια σκηνική εγκατάσταση εμπνευσμένη από τις προσπάθειες του ανθρώπου να επικοινωνήσει με το Σύμπαν ανεβαίνει το Σάββατο και την Κυριακή στη Στέγη ο «Φεγγαρίσιος Πιερότος», σε μια σύμπραξη του dissonArt ensemble (ένα από τα κορυφαία σύνολα ερμηνείας σύγχρονης μουσικής στη χώρα μας, που έχει έδρα τη Θεσσαλονίκη), του συνθέτη Δημήτρη Μαρωνίδη και του σκηνοθέτη Αλέξανδρου Ευκλείδη.

Γραμμένος το 1912, ο «Φεγγαρίσιος Πιερότος» («Pierrot Lunaire») είναι το πρώτο ατονικό αριστούργημα του Αρνολντ Σένμπεργκ. Πατώντας πάνω στη θεατρικότητα των 21 μελοποιημένων ποιημάτων του Αλφρέντ Ζιρό, η παράσταση φέρνει κοντά την ιστορική πρωτοπορία του συνθέτη με τη σύγχρονη ψυχοακουστική, τις φεγγαρίσιες ονειροπολήσεις του μετα-ρομαντικού Πιερότου και την ψυχρότητα του κόσμου μετά την κατάκτηση της Σελήνης.

«Το έργο βασίζεται σε έναν κύκλο ποιημάτων ενός ελάχιστα γνωστού στις μέρες μας Βέλγου ποιητή, του Αλφρέντ Ζιρό. Τα ποιήματα είναι χαρακτηριστικά της συμβολιστικής ποίησης του τέλους του 19ου αιώνα, όπου η μορφή του Πιερότου γνώρισε μεγάλες δόξες.

Οχι, ωστόσο, ως ο ρομαντικός και ονειροπόλος κωμικός, αλλά σαν μια θανατερή, επικίνδυνη μορφή, η οποία, βεβαίως, αποτελούσε την αυτοπροσωπογραφία των καταραμένων ποιητών της παρακμής. Το φεγγάρι αποτελεί στον κύκλο αυτό ποιημάτων το σύμβολο του “μεγάλου Αλλου”, του άγνωστου και του μυστικού, που κρύβεται, βεβαίως, κυρίως εντός μας», λέει ο σκηνοθέτης μιλώντας για τα θέματα που θίγονται στον «Πιερότο».

Το μουσικό θέατρο, άλλωστε, είναι πεδίο γνωστό για τον Αλ. Ευκλείδη. «Το έργο είναι απολύτως ανοιχτό σε αναγνώσεις και ειδολογικά ακατάταχτο. Ο συνθέτης του το χαρακτηρίζει μελόδραμα, ένα είδος απαγγελίας με συνοδεία μουσικής, ξεχασμένο στις μέρες μας.

Ωστόσο, υπερβαίνει κατά πολύ τα πλαίσια του παρωχημένου αυτού είδους. Είναι μορφολογικά καινοτόμο, νοηματικά αναχρονιστικό, ψυχοακουστικά ορμητικό. Αποτελείται από σπαράγματα εικόνων, ήχων και αισθήσεων, που αρνούνται να συγκροτήσουν ένα όλον.

Ετσι το αντιμετώπισα κι εγώ: πρόσθεσα ένα παράλληλο επίπεδο αφήγησης, ως ένα επιπλέον σπάραγμα, προερχόμενο πια από την εποχή μας. Επιμένω, πάντως, πως το σημαντικότερο στοιχείο του παραμένει η φωνητική του γραφή. Κινείται ανάμεσα στην απαγγελία και το τραγούδι (όχι με τη λογική του “παρλάτου” τραγουδιού).

Αυτή η συναρπαστική καινοτομία αντανακλά τη διάθεση του συνθέτη να πειραματιστεί σε όλους τους τομείς έκφρασης. Στην παράστασή μας έχουμε την τύχη την ιδιαίτερη και απαιτητικότατη φωνητική γραφή να την υποστηρίζει μία τραγουδίστρια με απίστευτες δεξιότητες και ερευνητική εμβάθυνση: η Φράουκε Αουλμπερτ. Η σύμπραξή της με το dissonArt και μάλιστα χωρίς μαέστρο (κάτι που πολύ λίγα σύνολα έχουν επιχειρήσει) δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες για μια πολύ υψηλού επιπέδου ερμηνεία του έργου».

Ο Σένμπεργκ είναι γνωστός ως ο «πατέρας» του δωδεκαφθογγισμού αλλά ο «Πιερότος» προηγήθηκε. Αναγνωρίζονται άραγε στο έργο στοιχεία από τη «μετεξέλιξη» αυτή του συνθέτη; «Η πορεία του Σένμπεργκ, από την ύστατη φάση του τονικού συστήματος στην ατονικότητα και στη συνέχεια στον δωδεκαφθογγισμό, συνιστά μία από τις συναρπαστικότερες περιπέτειες της τέχνης του 20ού αιώνα. Ο ίδιος ο συνθέτης αντιλαμβανόταν την πορεία αυτή ως την αναπόδραστη εξέλιξη της δυτικής μουσικής.

Και είχε, εν μέρει, δίκιο, καθώς επηρέασε όσο κανείς άλλος το μουσικό ιδίωμα της λόγιας μουσικής του αιώνα του. Και πράγματι, στον “Πιερότο” αναγνωρίζουμε τα πρώτα βήματα στο άγνωστο, ενός ιδιοφυούς συνθέτη που έμελλε να επαναστατικοποιήσει τη μουσική της εποχής του».

Info: Μικρή Σκηνή Στέγης, Συγγρού 107. Πληροφορίες: 210-9005800. Στις 21.00. Τιμές εισιτηρίων: Κανονικό: 18 €. Μειωμένο: 10 €. ΑμεΑ, Ανεργοι: 5 €.