Πέρα από τις καταιγιστικές διακρίσεις, τα 26 Γκράμι, τις θείες συνθέσεις, τα 70 χρόνια καριέρας, υπάρχει ένας πολύτιμος τίτλος που συνόδευε το όνομα του Πιερ Μπουλέζ: «αθεράπευτος ριζοσπάστης».
Αρρωστος από καιρό σε τέτοιο βαθμό που δεν μπορούσε καν να παραστεί στον εορτασμό των 90 χρόνων του –τα συμπλήρωσε στις 26 Μαρτίου 2015– ο σπουδαίος Γάλλος συνθέτης έφυγε από τη ζωή προχθές στο σπίτι του στο Μπάντεν Μπάντεν της Γερμανίας, σηματοδοτώντας το τέλος μιας ολόκληρης εποχής.
Η γραφή του καθόρισε τη μουσική σκέψη. Ο τρόπος που διεύθυνε από το πόντιουμ ήταν αρκετός για να αναπτυχθεί ένα δικό του σύστημα.
Οι συνθέσεις του οδήγησαν σε ανεξάντλητους πειραματισμούς. Οι πολεμικές δηλώσεις του τον κατέταξαν στους αμετανόητους είρωνες της σύγχρονης δημιουργίας. Ή όπως με λίγες λέξεις έλεγε ο καλός του φίλος κι έξοχος συνθέτης Τζορτζ Μπέντζαμιν: «Ηταν απλά ένας ποιητής».
Aναγνωρισμένος συνθέτης, ακούραστος δημιουργός, πιανίστας, χαρισματικός μαέστρος, θεωρητικός, συγγραφέας κι ένας από τους πλέον ασυμβίβαστους εκπροσώπους του μεταπολεμικού μοντερνισμού, ο Πιερ Μπουλέζ χάραξε από νωρίς νέους, ριζοσπαστικούς δρόμους στη σύγχρονη μουσική.
Και στα χρόνια μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο υπήρξε από τους πρωτεργάτες συνθέτες που ενσωμάτωσαν την ηλεκτρονική μουσική στη σφαίρα της κλασικής.
Διανοούμενος, αιχμηρός και την ίδια στιγμή μεγάλος προβοκάτορας, ο Γάλλος συνθέτης εξέφραζε συχνά απόψεις που εξόργιζαν το ακροατήριο και τους συναδέλφους του. Σε μία από αυτές τις περιπτώσεις είχε απορρίψει –για την ακρίβεια ισοπεδώσει– τον Σοστακόβιτς λέγοντας ότι «τις περισσότερες φορές παίζει με τα κλισέ».
Σε μια άλλη, κατέκρινε τον συντηρητισμό του παρελθόντος λέγοντας ότι η ιστορία της κλασικής μουσικής τού φαίνεται μεγάλη επιβάρυνση, από την οποία πρέπει να απαλλαγούμε για πάντα.
Δεν δίστασε να επικρίνει τη μουσική προσέγγιση του Αρνολντ Σένμπεργκ και μάλιστα μόλις λίγους μήνες μετά τον θάνατό του το 1951. Χαρακτήριζε τον Ντισάν «πομπώδη βαρετό», τον Κάρλχαϊντς Στοκχάουζεν «χίπη» και θεωρούσε ότι ο Τζον Κέιτζ κάνει στη σκηνή σαν μαϊμού.
Ενώ, σε μια απίστευτη συνέντευξη (στο «Der Spiegel») το 1967 είπε ότι η απάντηση στη στασιμότητα της όπερας θα ήταν να «ανατινάξουμε όλες τις όπερες». Αυτός είναι κι ένας από τους λόγους που ενδεχομένως περισσότεροι ήξεραν τα γραπτά και τις δηλώσεις του παρά τη μουσική του.
Ο σπουδαίος Γάλλος γεννήθηκε το 1925 στην πόλη Μονμπριζόν, κοντά στη Λιόν, και μεγάλωσε στην κατεχόμενη Γαλλία. Ηταν 20 ετών όταν τελείωσε ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος κι εκείνος βιαζόταν να ξεχωρίσει.
Με συνοδοιπόρους και υποστηρικτές το ζεύγος Ζαν Λουί Μπαρό και Μαντλέν Ρενό (του διέθεσαν τις παριζιάνικες αίθουσες και οικονομική στήριξη) «έδειξε» τα πρώτα του έργα.
Το 1955 παρουσίασε στη Γερμανία το πρώιμο αριστούργημά του «Le Marteau Sans Maître». Το 1956 με την «Τρίτη Σονάτα για πιάνο» στράφηκε στο «ανοικτό έργο» ή σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε work in progress («εργασία σε εξέλιξη»).
Το 1959 εγκατέλειψε οριστικά το Παρίσι, καθώς ασφυκτιούσε με την «οργανωτική ανοησία» του κόσμου της κλασικής. Επέστρεψε βέβαια θριαμβευτής το 1963 διευθύνοντας την «Ιεροτελεστία της άνοιξης» στο Théâtre des Champs-Élysées.
Το 1975 ίδρυσε και ανέλαβε το τιμόνι του φημισμένου και πρωτοποριακού Ινστιτούτου Μουσικής Ερευνας και Συνεργασίας (IRCAM) στο Παρίσι, αλλά το 1991 το εγκατέλειψε για να αφοσιωθεί στη διεύθυνση ορχήστρας.
Το 1980 συνεργάστηκε με τον Φρανκ Ζάπα και συνυπέγραψαν τον δίσκο «Boulez Conducts Zappa», ενώ στην ανεξάντλητη καριέρα του διεύθυνε τα μεγαλύτερα κλασικά και συμφωνικά έργα.
Ο Πιερ Μπουλέζ κατείχε επίσης θέσεις σε διάφορες μεγάλες ορχήστρες. Ηταν, για παράδειγμα, μουσικός σύμβουλος στην Ορχήστρα του Κλίβελαντ, αρχιμουσικός της Συμφωνικής Ορχήστρας του BBC (1971-75) και μουσικός διευθυντής της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης (1971-77), όπου υπερασπίστηκε σύγχρονα έργα –σε αντίθεση με τον προκάτοχό του Λέοναρντ Μπερνστάιν.
Πολύ συχνά, δε, αναλάμβανε τη διενέργεια επαφών με άλλα μουσικά σχήματα προς όφελος του σύγχρονου ρεπερτορίου.
Τιμώντας τη μνήμη του ο αρχιμουσικός Ντάνιελ Μπάρενμποϊμ δήλωσε: «Σήμερα, ο μουσικός κόσμος έχασε έναν από τους πιο αξιόλογους συνθέτες και μαέστρους του. Προσωπικά, έχασα έναν σπουδαίο συνάδελφο, ένα δημιουργικό μυαλό που θαύμαζα στενά και έναν στενό φίλο».
Ενώ ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ στο συλλυπητήριο μήνυμά του έγραψε:
Ο Πιερ Μπουλέζ έκανε τη γαλλική μουσική να λάμψει σε όλο τον κόσμο. Ως συνθέτης και μαέστρος ήθελε πάντα να εκφράζει όλες τις ηλικίες.
