Η παρακαταθήκη του Μίκη και το μέλλον της

Κοιτώ μία από τις φωτογραφίες της προχθεσινής συναυλίας που διοργάνωσε το ΚΚΕ στο Καλλιμάρμαρο με τη συμβολή της Μαργαρίτας Θεοδωράκη για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Μίκη Θεοδωράκη: Η Μαρία Φαραντούρη ερμηνεύει και δίπλα παίζει μπουζούκι ο σπάνιος δεξιοτέχνης Νίκος Τατασόπουλος. Σχεδόν ακούω τη φωνή 60.000 ανθρώπων και βάλε, στα λόγια του Μάνου Ελευθερίου. «Ποιος τη ζωή μου ποιος την κυνηγά», όσο στη γιγαντοοθόνη προβάλλονται στιγμιότυπα ιστορικών συναντήσεων του Μίκη με τον φίλο του Γιασέρ Αραφάτ. Τέσσερα χρόνια από τον θάνατό του και 100 από τη γέννησή του, ο Μίκης έχει και θα έχει εσαεί την ικανότητα να «πρωταγωνιστεί» σε συγκλονιστικές συναντήσεις κορυφαίων της πολιτικής και της τέχνης.

Να καλλιεργεί την ιδέα της εξωστρεφούς «κοινότητας» ακόμα και σε εποχές που καθόλου δεν ευνοούν την επικοινωνία και την εξωστρέφεια σε δημόσιο χώρο. Να ξεσηκώνει το φρόνημα υπέρ της σωστής πλευράς της Ιστορίας. «Λευτεριά στην Παλαιστίνη» ήταν το σύνθημα που ακούστηκε δεκάδες φορές απ’ όλα τα σημεία του σταδίου, όσο ξαφνικά και σε συγκεκριμένα τραγούδια (όπως αυτονόητα στο, ερμηνευμένο σε ντουέτο από τους Διονύση Τσακνή και Παντελή Θαλασσινό, «Ηταν κάποτε δυο φίλοι», τη μουσική του οποίου είχε παραχωρήσει ο συνθέτης της στους Παλαιστινίους, ώστε να γίνει μελλοντικά ο ύμνος της ελεύθερης, ανεξάρτητης Παλαιστίνης) μία θάλασσα από παλαιστινιακά σύμβολα, σημαίες ή πικέτες με τα χρώματα της σημαίας και καφίγιες υψώνονταν στον ουρανό.

Αυτή, λοιπόν, ήταν μία συναυλία ενιαίου φρονήματος και επικοινωνίας. Αλλωστε, πόσες φορές στη ζωή μας πήγαμε ή θα πάμε σε τέτοιας εμβέλειας διοργάνωση, που ο κόσμος ξέρει όλους τους στίχους των τραγουδιών που ακούγονται; Προχθές, στην 4ωρη συναυλία, όσοι ήταν στο κοινό, αυτό, όμως, έκαναν: στα 50 περίπου τραγούδια που ακούστηκαν (όλα κομβικοί σταθμοί μίας τεράστιας σε όγκο και ποιότητα εργογραφίας), συνόδευαν από τις κατάμεστες κερκίδες και την αρένα τούς ερμηνευτές, τραγουδώντας για μία ακόμα φορά τους μεγάλους ποιητές λέξη λέξη, με τη μουσική που είναι πια στο DNA μας. ‘Η άλλοτε και χορεύοντας. Και σίγουρα ανακαλώντας ταυτόχρονα προσωπικές στιγμές (άλλος από πορείες και αγώνες, άλλος από κυριακάτικα μεσημέρια με αγαπημένα πρόσωπα), γιατί δική του και δική μας είναι αυτή η ιστορία, όπως γράφτηκε σε παρτιτούρες.

Ναι. Ηταν μία συγκλονιστικά ωραία και φορτισμένη συγκινησιακά συναυλία. Κι έχουμε δύο σπουδαία πράγματα να πιστώσουμε στο ΚΚΕ. Το ένα είναι ο τρόπος που λειτουργεί απέναντι στην πολιτιστική μας παράδοση και ιστορία, φροντίζοντας, όπως επεσήμανε η Μαρία Φαραντούρη, να διοργανώνει κάθε τόσο, μεταξύ άλλων, υποδειγματικά συναυλιακά αφιερώματα στους μεγάλους συνθέτες όπως τους πρέπει, π.χ. Μίκη, Ξαρχάκο, Μικρούτσικο (ώστε να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι, όπως λέει κι η στερεότυπη φράση).

Δεύτερον, συναυλιακή διοργάνωση που αναλαμβάνει το ΚΚΕ είναι αξιοζήλευτη και για τους σπουδαιότερους παραγωγούς. Το ίδιο συνέβη και προχθές, από τον ιδανικό ήχο για τόσο μεγάλο χώρο με τόσο κόσμο, μέχρι την επιλογή και την εναλλαγή του ρεπερτορίου και τη σκηνοθεσία, εκπληκτική όχι μόνον στον τρόπο που εναλλάσσονταν οι ερμηνευτές στη σκηνή, χωρίς η διαδοχή τόσων κορυφαίων ονομάτων να κάνει στιγμή «κοιλιά», αλλά και σε ό,τι προβαλλόταν στις γιγαντοοθόνες: φωτογραφίες από στιγμές της διαδρομής του Μίκη, προσωπικά, οικογενειακά ή φιλικά στιγμιότυπα και κορυφαίες πολιτικές συναντήσεις ή καλλιτεχνικές συνεργασίες της ζωής του, τα πρώτα, εξίσου ιστορικά πια εξώφυλλα μίας δισκογραφίας-παρακαταθήκης και εμβόλιμα όψεις του κοινού στο Καλλιμάρμαρο, αλλά και (χάρη σε κάμερες και drones) κοντινά πλάνα σε παρέες και πρόσωπα.

Η άψογη διοργάνωση φαινόταν βέβαια και στον τρόπο υποδοχής του κοινού: εθελοντές για να μη σχηματισθούν ουρές και για την ταχύτατη και ομαλή διευθέτηση της ταξιθεσίας, για την προσφορά πρώτων βοηθειών, αν χρειαστεί, για τη φύλαξη των επισήμων και την ασφάλεια του σταδίου, για την εξυπηρέτηση αναπήρων ατόμων ή όσων χρειάζονταν κάποια βοήθεια. Ολα σχεδιασμένα στην παραμικρή τους λεπτομέρεια, ακόμα και αυτήν που φρόντισε να παραμείνει ισχυρό το σήμα των κινητών. Η ίδια εικόνα επικρατούσε και στο τέλος, όταν πούλμαν ανέλαβαν να επιστρέψουν τον κόσμο των τοπικών οργανώσεων στη βάση του. Δεν είναι, λοιπόν, μύθος ότι το ΚΚΕ έχει την τεχνογνωσία της υποδειγματικής και πειθαρχημένης διοργάνωσης τέτοιων εκδηλώσεων.

Φυσικά, όλα αυτά δεν θα είχαν τόση σημασία, αν δεν ήταν σπουδαίο το ίδιο το υλικό και οι φορείς του, μία dream team ερμηνευτών, αντιπροσωπευτικών όλων των χρόνων, των περιόδων αλλά και των μουσικών εκφάνσεων (πιο λαϊκών ή πιο λόγιων) του καλειδοσκοπικού ταλέντου ενός τεράστιου συνθέτη. Τη συναυλία «άνοιξαν» οι «Κοινοί Θνητοί», αφού είχε προηγηθεί η ομιλία του γ.γ. του ΚΚΕ και γνωστού φιλόμουσου Δημήτρη Κουτσούμπα, που επεσήμανε ότι τραγούδι και αγώνας είναι «δύο έννοιες απόλυτα συγχωνευμένες σε μια ιστορική συναυλία, που αντικειμενικά παίρνει το νόημα μιας ιστορικής διαδήλωσης, ενός ιστορικού λαϊκού συλλαλητηρίου για την καταδίκη του πολέμου».

Ακολούθησε ο Αγγελος Θεοδωράκης, ο εγγονός που έχει πάρει και την ερμηνευτική χροιά του Μίκη, και ύστερα οι Βιολέττα Ικαρη, Αγγελική Τουμπανάκη, Παναγιώτης Πετράκης, Βασίλης Λέκκας, Ρίτα Αντωνοπούλου, Γιώτα Νέγκα, Δημήτρης Μπάσης, Παντελής Θαλασσινός, Διονύσης Τσακνής, Γεράσιμος Ανδρεάτος, Κώστας Τριανταφυλλίδης, Μάριος Φραγκούλης, Μανώλης Μητσιάς, Μίλτος Πασχαλιδης, Αλκηστις Πρωτοψάλτη, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Γιώργος Νταλάρας. Καθένας με τον τρόπο, τα εφόδια και το ένστικτο στην προσέγγισή του. Αλλοι νεότεροι (όπως η Ικαρη ή η Τουμπανάκη), που δεν είχαν ερμηνεύσει το έργο του όσο ήταν εν ζωή.

Αλλοι συνοδοιπόροι του κατά καιρούς, όπως ο Μητσιάς, ο Παπακωνσταντίνου κι ο Νταλάρας -που ευχαρίστησε τον «πατέρα και δάσκαλο για τη μουσική κοινότητα». Στη νοητή γραμμή της διαδοχής ταλέντου, η Μαρία Φαραντούρη-ιέρεια, που έκλεισε τη βραδιά με τραγούδια από τον «Ομηρο», εκπροσώπησε απολύτως την παρακαταθήκη τού στο σήμερα, ενώ το μέλλον ανήκει στους «Teketzides»: την μπάντα από έξι 16χρονα αγόρια, μαθητές της Α’ Λυκείου στο Μουσικό Γυμνάσιο Αλίμου, που παίζουν συνήθως στον δρόμο. Ετσι τους εντόπισε ο Γιώργος Νταλάρας και έτσι τους έφερε και τους σύστησε, για να πουν μαζί με τον Αχιλλέα, τον τραγουδιστή τους, το «Βρέχει στη φτωχογειτονιά». Και τι ενδιαφέρον! Ούτε ο 16χρονος ερμηνευτής ούτε οι 5 μουσικοί, συμμαθητές του, κώλωσαν που από τη συμπτωματική ακρόαση του δρόμου βρέθηκαν να τραγουδούν σε τέτοια κλίμακα!

Η λήξη της συναυλίας βρήκε όλες τις γενιές μαζί επί σκηνής να λένε το «Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ», να σιωπούν, για να εμφανιστεί μαγνητοσκοπημένο ντοκουμέντο με τον Μίκη να λέει το «Εδώ σωπαίνουν τα πουλιά», και ξανά μαζί να ερμηνεύουν τη «Ρωμιοσύνη». «Αν ήταν εδώ θα φώναζε κι εκείνος “λευτεριά στην Παλαιστίνη”», είπε στον επίλογο της βραδιάς η Μαργαρίτα Θεοδωράκη, δίνοντας μέχρι τέλους τον τόνο.

Θα ήταν άδικο, τέλος, να μην αναφέρουμε την Ορχήστρα «Μίκης Θεοδωράκης», ένα άψογο σχήμα, φτιαγμένο από έναν κι έναν δεξιοτέχνες, ικανούς ν’ ανταποκριθούν στο πολλαπλό θεοδωρακικό ρεπερτόριο. Εκεί εντοπίζουμε έναν ακόμα από τους εγγονούς του Μίκη, τον Στέφανο Θεοδωράκη – Παπαγγελίδη (κρουστά) κι ακόμα τους Νίκο Τατασόπουλο (μπουζούκι), Αρη Κούκο (μπουζούκι), Ευαγγελία Μαυρίδου (πιάνο), Ξενοφώντα Συμβουλίδη (όμποε – φλογέρες – μπαγλαμάς), Αρτέμη Σαμαρά (βιόλα), Λευτέρη Γρίβα (ακορντεόν), Νίκο Γκιόλια (κιθάρα), Θεόδωρο Κουέλη (μπάσο), Νίκο Σκομόπουλο (ντραμς).