Είναι όντως σκληρές οι «βιολέτες» της Νένας Βενετσάνου. Η παράσταση «Σκληρές βιολέτες» που δίνει κάθε Τετάρτη στο Τρένο στο Ρουφ παρουσιάζοντας τον νέο κύκλο τραγουδιών της παρέα με εξαιρετικούς μουσικούς είναι ένα δύσκολο εγχείρημα. Αφετηρία της είναι οι μαρτυρίες γυναικών που επέζησαν του πολέμου και των στρατοπέδων εξόντωσης. Από το Ολοκαύτωμα στη «μητρόπολη» του σκότους μέχρι τις «αποικίες», τους τόπους εξορίας που δεν λείπουν και από τη δική μας ιστορία. Λίγα πεζά κείμενα και πολλά μελοποιημένα ποιήματα. Μια συνομιλία ανάμεσα στις γυναίκες της εποχής, από το Χαϊδάρι μέχρι το Μπούχενβαλτ πάνω από τα ερείπια που άφησε πίσω του ο πόλεμος κι ανάμεσά τους γυναίκες της Αντίστασης στην Ευρώπη, που μοιράζονται κοινές εμπειρίες του αγώνα, του εκτοπισμού, της επιβίωσης.
Μια μελωδική παρέμβαση που δεν κρύβει απλά μια χρήσιμη υπενθύμιση σε μια περίοδο που το φάντασμα της Ακροδεξιάς, του φασισμού και του νεοναζισμού κάνει την εμφάνισή του, από ηγετικές θέσεις και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Δεν είναι μόνο μια υπόμνηση της ευρωπαϊκής θηριωδίας και ένα σήμα κινδύνου για τον ολοκληρωτισμό. Καταφέρνει να είναι και μια ανάσα αισιοδοξίας μέσα από τη μεγαλύτερη μαυρίλα: γιατί αυτές οι γυναίκες που ήρθαν αντιμέτωπες με τον θάνατο, κατάφεραν να σωθούν, να δραπετεύσουν, να κάνουν την εμπειρία τους ακόμη ένα όπλο μνήμης και το τραύμα ένα ποίημα ελπίδας αφού κατάφεραν να νικήσουν τον θάνατο. Γιατί για αυτό μιλάνε τα μελοποιημένα τραγούδια. Για την «ελπίδα πως θα δώσω τη χαρά και δεν θα πεθάνω». Ή «τον θάνατο εγώ δεν τον φοβάμαι, μόνο τον θάνατο αυτών που αγαπώ…».
Και είναι αυτές οι ατρόμητες ανάσες που αναπνέουν μέσα από τους στίχους, αυτές που δεν υπάρχουν λόγια να περιγράψουν το τι πέρασαν και είναι αυτή η υπέροχη μουσική με την οποία τους έχει ντύσει η Βενετσάνου και είναι και αυτοί οι καταπληκτικοί μουσικοί που προσδίδουν αέρα σε αυτές τις ανάσες, και φως και χρώμα αφήνοντας την ελπίδα να ανασάνει μέσα από τα λαγούμια του ερέβους.
Δεκατέσσερις ποιήτριες μας συστήνει η Νένα. Ας τις μνημονεύσουμε: Γιοβάννα Καλπαξή (Αθήνα 1938), Ρίτα Μπούμη- Παπά (Σύρος 1906-Αθήνα 1984), Μαρία Τσισκάκη (Χανιά 1906-Αθήνα 1975), Νelly Sachs (Βερολίνο 1891-Στοκχόλμη 1970), Else Lasker-Schuller (Βούπερταλ 1869-Ιερουσαλήμ 1945), Sarah Kirsch (Λιμλινγκερόντε 1935-Χάιντε 2013), Ilse Aichinger (Βιέννη 1921-Βιέννη 2017), Rose Auslander (Τσέρνοβιτς 1901-Ντίσελντορφ 1988), Hannah Arendt (Λίντεν 1906-Νέα Υόρκη 1976), Simone Weil (Παρίσι 1909-Ασφορντ 1943), Βικτωρία Θεοδώρου (Χανιά 1925-Αθήνα 2019), Mascha Kaleko (Χρζάνοβ 1907-Ζυρίχη 1975), Edith Sodergran (Αγία Πετρούπολη 1892-Ραϊβόλα 1923), Νίνα Ναχμία (Αθήνα 1940). Τις μεταφράσεις όλων των γερμανόφωνων ποιημάτων υπογράφει η Ιωάννα Αβραμίδου.
Λέει για αυτές τις γυναίκες η Νένα Βενετσάνου:
«Το συνολικό εύρος της ποίησης των γυναικών που επέζησαν μετά τον πόλεμο είναι μεγαλειώδες, εντός του ευρωπαϊκού χώρου, ο οποίος θεωρείται και ο πιο ανοιχτός μεταπολεμικά στην αποδοχή της γυναικείας διανόησης και της καλλιτεχνικής δημιουργικότητας των γυναικών. Το έργο τους άνθισε σαν λουλούδι, μέσα από τα ερείπια του πολέμου, δίνοντας φωνή στο άλαλο του βλέμματος, που διεισδύει σε ό,τι είναι εύθραυστο και που διερωτάται περισσότερο απ’ όσο απαντά. Χωρίς προκαταλήψεις, μίλησαν για την ύπαρξή τους και εξηγήθηκαν με την Ιστορία, κληροδοτώντας μας τον πνευματικό τους πλούτο. Η ποίησή τους πηγάζει από την αδιάκοπη πνευματική τους αναζήτηση, με την οποία ο άνθρωπος επιβιώνει μέσα στην καταστροφή το χάος, τη σιωπή».
– Και η ιδέα της παράστασης;
«Η ιδέα να συνδυαστεί η ποίηση αυτή που οι φιλόλογοι κατατάσσουν στη Λογοτεχνία των Ερειπίων με την αντίστοιχη δική μας Ποίηση της Ηττας, της ίδιας περιόδου, ανοίγει έναν διαπολιτισμικό διάλογο ανάμεσα στις ποιήτριες, διεισδύοντας σε ό,τι είναι εύθραυστο, μεταβαλλόμενο, που διερωτάται περισσότερο απ’ όσο απαντά στην αγριότητα του πολέμου. Οι ποιήτριες επέζησαν μέσα από μια σκληρή διαδρομή, αντικρίζοντας το ξεκλήρισμα της γενιάς τους, με την επιθυμία όλα όσα το σώμα και η ψυχή τους βίωσαν να τα κάνουν ποίηση ενάντια στη στασιμότητα του θανάτου, πάνω από το έρεβος του πολέμου».
Και όπως λέει και η Σιμόν Βέιλ: «Από σένα θα μείνει ό,τι έδωσες (…) η προσφορά σου, ό,τι έσπειρες (…) αυτό που μοιράστηκες με αυτούς που αναζητούν την ευτυχία».
♦ Πληροφορίες: Το Τρένο στο Ρουφ (Σιδηροδρομικός Σταθμός Ρουφ, λεωφ. Κωνσταντινουπόλεως, 6937604988 & 2105298922)
Κάθε Τετάρτη στις 9 μ.μ. μέχρι τις 26 Μαρτίου
Εισιτήριο 16€ προπώληση more.com
