Aφιέρωμα στο μουσικό πνεύμα της Γαλλίας

22/4/2023, η Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών (ιδρ. 2016) υπό τον Βύρωνα Φιδετζή στην κατάμεστη από φιλόμουσους ακροατές μεγάλη αίθουσα του κρατικού Μεγάρου Μουσικής. Το πρόγραμμα ήταν ένα γλαφυρό και, συνάμα, καίρια αντιπροσωπευτικό αφιέρωμα στο μουσικό πνεύμα της Γαλλίας έτσι όπως αυτό εκφράστηκε μέσα από συνθέσεις που γράφτηκαν στο μεσοδιάστημα της ιδιαίτερης εποχής που έμεινε γνωστή ως «fin-de-siècle», δηλαδή ανάμεσα στο 1871, έτος λήξης του Γαλλοπρωσικού Πολέμου, και το 1914, έτος έναρξης του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Με έντονα συνεκτικό θεματικό άξονα αλλά επ’ ουδενί μονότονη, η συναυλία περιλάμβανε δημιουργίες Γάλλων συνθετών από τέσσερις διαδοχικές γενιές: Σεζάρ Φρανκ, Βενσάν ντ’Αντί, Κλοντ Ντεμπισί, Μορίς Ραβέλ. Ετσι, οι συνθέσεις που παίχτηκαν γεφύρωσαν με διαδοχικά βήματα τον ώριμο ρομαντισμό με τον λεγόμενο μουσικό εμπρεσιονισμό.

Η βραδιά ξεκίνησε σε χαμηλούς τόνους με την αιθέρια, τετραμερή «Μικρή σουίτα» (1886) του Ντεμπισί, γραμμένη για πιάνο-τέσσερα χέρια, που παίχτηκε στην ορχηστρική εκδοχή του 1907 από τον Ανρί Μπισέ. Μουσική αριστοτεχνικά πιστή στο λιτό πνεύμα του πρωτοτύπου, ανάλαφρη, νοσταλγική, με χορευτικές αιχμές αλλά δίχως να βαρύνεται από σκιές, δόθηκε με τη δέουσα ευγένεια, κινητικότητα και διαφάνεια, κυρίως από τα έγχορδα της ΦΟΑ. Ακολούθησε η βασισμένη σε δημοφιλή παραμύθια σουίτα «Η μάνα μου η χήνα» (1910/11) του Ραβέλ, έργο επίσης για πιάνο-τέσσερα χέρια στην αρχική του εκδοχή, ωστόσο ενορχηστρωμένο από τον ίδιο τον συνθέτη. Την αρθρωτή ακολουθία ιμπρεσιονιστικών μουσικών εικόνων απέδωσε η ΦΟΑ υπό τον Φιδετζή με απλόχωρο ειρμό, δεόντως αβαρή και διάφανο, πτητικό ήχο και με ακρίβεια στη φραστική που δικαίωσαν απόλυτα την ονειρική «παιδική» -όχι πάντα ανέφελη!- ατμόσφαιρα του έργου. Σε αμφότερα τα έργα εξαιρετική ήταν σημειακά η ακριβής, ισορροπημένα υποβλητική σόλο συνεισφορά από το α’ βιολί της ΦΟΑ.

Στο δεύτερο μισό της βραδιάς παίχτηκαν δύο μάλλον σπάνια παρουσιαζόμενα συμφωνικά έργα στα οποία η συμμετοχή του πιάνου είναι μεν δεσπόζουσα, ωστόσο δίχως να προσλαμβάνει χαρακτήρα κοντσέρτου. Πρώτο ακούστηκε το α λα Λιστ συμφωνικό ποίημα «Τα δαιμόνια» («Les Djinnis», 1885) του Φρανκ, σύνθεση εμπνευσμένη από ομότιτλο ποίημα του Ουγκό. Τον περιπετειώδη ειρμό και την «ανατολίτικη» -λέγε: υποδορίως οριενταλίζουσα- ατμόσφαιρα του έργου απέδωσε ωραία στο πιάνο ο Θοδωρής Τζοβανάκης. Ο πιανίστας υπηρέτησε την υπαινικτικά μυστηριακή δραματουργία της μουσικής του Φρανκ με απαλό, ρευστό, λεπταίσθητα ατμοσφαιρικό παίξιμο σε ισορροπημένο διάλογο προς την ορχήστρα, από τον ήχο της οποίας ξεχώρισε με πυγμή σε συγκεκριμένες κορυφωματικές στιγμές.

Η συναυλία ολοκληρώθηκε με την κάποτε ιδιαίτερα δημοφιλή, τριμερή «Συμφωνία πάνω σε ένα γαλλικό βουνίσιο τραγούδι για πιάνο και ορχήστρα», που συνέθεσε ο Ντ’Αντί το 1887, έχοντας ακούσει την προηγούμενη χρονιά το τραγούδι ενός βοσκού στα βουνά της Νοτιοδυτικής Γαλλίας. Πρόκειται για έργο που, με λίγη φαντασία, θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει κατά τρεις δεκαετίες προδρομικό της στραουσικής «Συμφωνίας των Αλπεων», πλην όμως χαρακτηριστικά γαλλικής αισθητικής: πληθωρικά λυρικό, αδιάλειπτα φωτεινής διάθεσης, με έντονα και εξωστρεφώς μελωδική γραφή για το σόλο όργανο, η οποία προσεγγίζει -ετεροχρονισμένα βεβαίως!- τον χαρακτήρα κινηματογραφικής μουσικής συνοδείας. Σε διαρκή διάλογο προς την ορχήστρα από την οποία κάθε λίγο αναδύεται και, συχνά, παραλαμβάνει να συνεχίσει τη ροή της φραστικής, το σολιστικό όργανο ουδέποτε διεκδικεί ρόλο ηγετικού πρωταγωνιστή στο ακρόαμα.

Ο έμπειρος Τζοβανάκης ερμήνευσε το πιανιστικό μέρος με περισσή ευγένεια, ανάλαφρα, με κελαρυστά μελωδικό παίξιμο, κυρίως, όμως, με ήχο μαλακό, μέτριων δυναμικών που δεν διερρήγνυε την εσωτερική σφιχτή συμπορεία με την ορχήστρα. Από μέρους του, ο Βύρων Φιδετζής αξιοποίησε στο μέγιστο το προσηλωμένο παίξιμο της ΦΟΑ για να διαπλάσει ένα ανάλαφρο, άλλοτε ηδονικά ρευστό άλλοτε νευρώδες και σβέλτο ακρόαμα, αναδεικνύοντας αφ’ ενός τον αβίαστο κοντσερτάντε χαρακτήρα της μουσικής και αφ’ ετέρου τον αφαιρετικά περιγραφικό της χαρακτήρα. Εξαιρετική ήταν η συνεισφορά των ξύλινων πνευστών στην εναρκτήρια εκφορά του βασικού θέματος του πρώτου μέρους της Συμφωνίας. Μια ωραία συναυλία που συνδύασε ισορροπημένα και πειστικά τη διδακτική/μορφωτική στόχευση με την αμιγώς μουσική απόλαυση μέσα από διαφορετικά, αμοιβαίως νοηματοδοτούντα ακούσματα!