Ενα θαυμαστό φυτώριο νέων μουσικών

Στις 15/6/2022 η Ορχήστρα Νέων της Φιλαρμονικής της Βοστόνης (ΟΝΦΒ, Boston Philharmonic Youth Orchestra), υπό τον αρχιμουσικό Μπέντζαμιν Ζάντερ, έδωσε στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής μία και μοναδική συναυλία στο πλαίσιο περιοδείας της στην Ελλάδα, που περιλάμβανε επίσης συναυλίες στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, στο Παλαιό Φρούριο της Κέρκυρας, στο Αρχαίο Θέατρο της Δωδώνη, στο Θέατρο Φρύνιχος των Δελφών (Φεστιβάλ «Το Λάλον Υδωρ») και στο Κάστρο του Ρίου (Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας).

Μάλιστα μία εβδομάδα αργότερα, στις 22/6/2022, Παγκόσμια Ημέρα της Μουσικής, ήταν με τη συναυλία της ΟΝΦΒ που, παρούσης της υπουργού Λίνας Μενδώνη, αποδόθηκε ξανά από το ΥΠΠΟ στο ελληνικό κοινό το κάτω μέρος του κοίλου του αρχαίου Θεάτρου της Δωδώνης ύστερα από 22 χρόνια εκτεταμένων εργασιών συντήρησης.

Η ΟΝΦΒ ιδρύθηκε το 2012 από τον Ζάντερ, υπό την αιγίδα της Φιλαρμονικής της Βοστόνης (σύνολο διαφορετικό της διάσημης Boston Symphony/Συμφωνικής της Βοστόνης). Η ΟΝΦΒ περιλαμβάνει 120 μουσικούς, ηλικίας 12 έως 21 ετών, πολλοί εξ αυτών ασιατικής καταγωγής. Υπό το σύνθημα «Διαμορφώνοντας τους αυριανούς ηγέτες μέσα από τη μουσική» λειτουργεί ως φυτώριο νέων μουσικών με έντονα αλληλοδιδακτική διάσταση και συνεχή, κάθετη μορφωτική/παιδαγωγική διάδραση με τον ίδιο τον Ζάντερ.

Η συναυλία άφησε πολύ καλές εντυπώσεις. Στην κατάμεστη αίθουσα ήταν αισθητή όσο και δυσεξήγητη η παρουσία πολύ μεγάλου αριθμού παιδιών πολύ μικρής ηλικίας. Επίσης οι αντιδράσεις του ακροατηρίου –χειροκροτήματα αλλά και αποχωρήσεις κυριολεκτικά όπου δει!– μαρτυρούσαν για πολλοστή φορά το εγχώριο έλλειμμα μουσικής παιδείας. Ο γερμανικής καταγωγής 83χρονος Αμερικανός αρχιμουσικός ξεκίνησε με μια σύντομη ομιλία προς το ακροατήριο καταθέτοντας τη συγκίνηση και τον απερίφραστο ενθουσιασμό του ίδιου αλλά και των νεαρών μουσικών του για τον ερχομό τους στην Ελλάδα, χώρα όπου γεννήθηκε η Δημοκρατία.

Αριστος ομιλητής, εκφώνησε στη συνέχεια λίγα περιεκτικά λόγια για τα ίδια τα έργα της συναυλίας, συσχετίζοντάς τα με προφανή και λιγότερο προφανή συμφραζόμενα που έχουν να κάνουν με τα δεινά των πολέμων και των ολοκληρωτικών καθεστώτων: το απρόβλεπτα κυκλοθυμικό «Βαλς» (1919/20) του Ραβέλ και το βαθιά ελεγειακό «Κοντσέρτο για τσέλο» (1919), έργα που γράφτηκαν στη σκιά της φρίκης του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς επίσης την περίφημη, υπέρτατα δημοφιλή «Συμφωνία αρ.5» (1937) στην οποία ο Σοστακόβιτς αποτυπώνει κρυπτικά αλλά τόσο εύγλωττα τη βασανιστική σχέση του καλλιτέχνη με το καταπιεστικό σταλινικό σοβιετικό καθεστώς. Η τελευταία αναφορά προκάλεσε την οργίλη αντίδραση ακροάτριας που διαμαρτυρήθηκε μεγαλόφωνα κατά της «γενόμενης προπαγάνδας» για να πνιγεί πάραυτα η φωνή της από ογκώδες κύμα ομοίως οργισμένων αντιδράσεων μελών του ακροατηρίου, που φώναζαν: «Βγάλτε την έξω!»…

Οι εκτελέσεις που ακούσαμε έφεραν ευανάγνωστα το στίγμα μιας διεξοδικής, εντατικά και στοχευμένα διδακτικής προετοιμασίας: υπήρξαν τελειοθηρικά πλασμένες όσον αφορά το βάθος λεπτομέρειες, διαστρωμάτωση και εσωτερικός διάλογος των στιβάδων του συμφωνικού ήχου – μαρτυρούσαν φανερή, αδιάλειπτη φροντίδα για το ακριβές φινίρισμα της φραστικής, διέπονταν από σωστά ζυγιασμένες ισορροπίες δυναμικής και, βεβαίως, διακρίνονταν για τις θαυμάσιες συνεισφορές των διαφόρων σόλο οργάνων.

Το αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν ένας συμφωνικός ήχος διεγερτικά σαφής, διάφανος, ζωντανός και αναλυτικός. Γενικώς, αποφεύγοντας κάθε τύπου ριψοκίνδυνες εξάρσεις, η διεύθυνση του Ζάντερ άφηνε παντού και πάντα επαρκή χώρο για την ανάπτυξη των ορχηστρικών λεπτομερειών και την ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων της γραφής. Αυτό που έλειπε ήταν η εξειδικευμένη σύνθεση όλων αυτών των ποιοτήτων σε αναγνώσεις με εξατομικευμένα συγκεκριμένο στίγμα: αιθέρια, ρευστό και αβαρές στον Ραβέλ, περιπαθώς ρομαντικό στον Ελγκαρ, φορτισμένα νεορομαντικό, τοπικά εξπρεσιονιστικό στον Σοστακόβιτς.

Πραγματικά εξαίρετος, ολοκληρωμένος σολίστας, ο 23χρονος, βουλγαροκινεζικής καταγωγής, Αμερικανός τσελίστας Ζλατομίρ Φανγκ πρόσφερε μια στρωτή, ακριβή, φροντισμένη ανάγνωση που ανταποκρίθηκε δίχως εκπτώσεις στις τεχνικές ιδιαιτερότητες και τις έντονες συγκινησιακές μεταπτώσεις της ετεροχρονισμένα ρομαντικής γραφής του κοντσέρτου του Βρετανού συνθέτη. Στην εσωτερική οργάνωση του συμφωνικού ήχου της «5ης Συμφωνίας» του Σοστακόβιτς κυριάρχησαν η ένταση και η μυώδης άρθρωση της φραστικής από το τεράστιο σώμα των εγχόρδων, που υποστήριξαν επαρκώς την ψυχολογικά τεταμένη, μαχητική δραματουργία της μουσικής.