Ο Λεωνίδας Καβάκος θαυματουργεί με την ΚΟΑ

Τον Νοέμβριο, ένας απρόσμενος άνεμος αλλαγής, τον οποίο έφερε η παρουσία δύο υπερταλαντούχων Ελλήνων μουσικών σολίστ στο πόντιουμ της ΚΟΑ, (ξανα)έδειξε τις αργούσες δυνατότητες του πρώτου κρατικού ορχηστρικού συνόλου της χώρας. Μετά τον 32χρονο κλαρινετίστα Διονύση Γραμμένο, ο 54χρονος βιολιστής Λεωνίδας Καβάκος διηύθυνε την αθηναϊκή ορχήστρα στις 28/11/2021 στο εντυπωσιακά κατάμεστο κρατικό Μέγαρο Μουσικής, αφήνοντας άριστες εντυπώσεις.

Η συναυλία ήταν προγραμματισμένη να παρουσιαστεί προηγουμένως στο Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών (25/11/2021). Δυστυχώς, λόγω της έξαρσης του κορονοϊού και, ενδεχομένως, λόγω του ιδιαίτερου προγράμματος που δεν προσέλκυσε επαρκώς τους Πατρινούς, η ανταπόκριση υπήρξε πολύ χαμηλή, οδηγώντας εύλογα στην ακύρωσή της.

Ωστόσο η ΚΟΑ μετέφερε με δικά της έξοδα στην Αθήνα όσους Πατρινούς είχαν αγοράσει εισιτήρια και επιθυμούσαν να παρακολουθήσουν τη συναυλία. Ας επισημάνουμε, επίσης, ότι τα έσοδα της συναυλίας πήγαν σε ξενώνες της Αττικής για γυναίκες που έχουν πέσει θύματα βίας. Εκ πρώτης όψεως περίεργο, το πρόγραμμα ήταν οργανωμένο με άξονα τη μέγιστη αντίθεση σε επίπεδο στιλιστικό και μουσικής δραματουργίας.

Περιλάμβανε το «Κοντσέρτο για τσέλο και ορχήστρα αρ.1» του Γιόζεφ Χάιντν, υπέρκομψο, ανάλαφρο έργο από το περιβάλλον του πρώτου βιεννέζικου κλασικισμού, και τη «Συμφωνία αρ.6» του Σεργκέι Προκόφιεφ, βίαιη, σκοτεινή σύνθεση γεμάτη τραυματικές μνήμες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, απολύτως χαρακτηριστική της σοβιετικής μουσικής της πρώτης μεταπολεμικής δεκαετίας. Η άμεση αντιπαράθεση των δύο έργων αλλά και η –ουσιαστικά– παντελής απουσία των Συμφωνιών του Προκόφιεφ από τη μουσική μας ζωή προσέδωσαν στη συναυλία ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αφ’ ενός για το ρεπερτόριο αυτό καθ’ εαυτό, αφ’ ετέρου για τις ιδιαίτερες ερμηνευτικές και τεχνικές απαιτήσεις των εκτελέσεων.

Η βραδιά ξεκίνησε με τον Χάιντν. Σολίστας ήταν ο τσελίστας Τιμόθεος (Γαβριηλίδης) Πέτριν. Οι τεχνικά εξαιρετικές, παλλόμενες από εκφραστική ζωντάνια επιδόσεις του γεννημένου στη Θεσσαλονίκη Ελληνορώσου μουσικού είχαν αφήσει πολύ δυνατό αποτύπωμα τον φετινό Σεπτέμβριο στις συναυλίες μουσικής δωματίου στη Γεννάδειο. Σολίστας και αρχιμουσικός ερμήνευσαν το χιλιοπαιγμένο κοντσέρτο του Χάιντν συντονισμένοι στο ίδιο μήκος κύματος. Με γνώση και μουσικότητα ενσωμάτωσαν στην αριστοτεχνικά φινιρισμένη ανάγνωσή τους κέρδη από την ώριμη ιστορική ερμηνευτική, προσδίδοντάς της πεμπτουσιακά κλασικό στίγμα.

Συνοδευόμενος από ταιριαστά περιορισμένο κλιμάκιο της ΚΟΑ, ο 27χρονος μουσικός ηγήθηκε αβίαστα. Απαλό και χαλαρό –αλλ’ ουδέποτε πλαδαρό– το παίξιμό του χαρακτηρίστηκε από μοναδικά ισορροπημένο συνδυασμό ανάλαφρης, σχεδόν τραγουδιστ(ικ)ής μελωδικότητας και μηχανιστικής ακρίβειας. Ευαίσθητο, γοητευτικά κινητικό αλλ’ ακριβέστατο φραζάρισμα, δυναμικά τονισμένη άρθρωση και ήχος διαυγής, πτητικός, που, όμως, ουδέποτε άφηνε «ξέφτια», αξιοποιήθηκαν αδιάλειπτα στη συνεχούς εγρήγορσης συνομιλία με την ορχήστρα, που εκτυλισσόταν με χορευτική κομψότητα σε προσεκτικά αρθρωμένο ρυθμικό βηματισμό.

Στη συνέχεια ο Καβάκος διηύθυνε τη «Συμφωνία αρ.6» (1945/47) του Προκόφιεφ, μείζον έργο της σοβιετικής/ρωσικής μουσικής. Πρόκειται για εκτενή σύνθεση, πυκνής και τραχιάς συμφωνικής γραφής, αναπτυσσόμενης με συνεχείς, βίαιες εναλλαγές και αντιθέσεις.

Στις σελίδες της ο 55χρονος συνθέτης καταθέτει με οδυνηρά ευανάγνωστο τρόπο τις πρόσφατες, βαθιά τραυματικές μνήμες από την εμπειρία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στα πάτρια εδάφη. Καθώς η ΚΟΑ κάθε άλλο παρά μας έχει συνηθίσει σε εκτελέσεις τέτοιας πυρετικής έντασης, συνοχής και ποιότητας, αυτή υπό τον Καβάκο εξέπληξε από κάθε άποψη: τόσο για την τεχνική της ποιότητα όσο και, κυρίως, για το βάθος επεξεργασίας της έκφρασης. Ο Ελληνας αρχιμουσικός υπηρέτησε άριστα τη θεατρικά οργανωμένη μουσική δραματουργία της Συμφωνίας του Προκόφιεφ.

Πρώτα απ’ όλα εξασφάλισε τη συνοχή μιας μουσικής αφήγησης που εκτυλίσσεται με αλλεπάλληλες μεταπτώσεις ακραία αντίθετων διαθέσεων (βαθύ πένθος, δράση/εφιάλτης, λυρικός αναστοχασμός), οι οποίες είναι μουσικά διατυπωμένες με ακραία διαφέρουσα μουσική γραφή (πλατιές ελεγειακές μελωδίες με σπαρακτικές εξάρσεις, «βαρβαρικές», εξπρεσιονιστικής αιχμηρότητας εμβατηριακές επελάσεις με παροξυσμικές κορυφώσεις).

Επίσης, παρά τη λασπώδη υφή της ενορχήστρωσης και το έντονο ανάγλυφο των δυναμικών, ο ορχηστρικός ήχος παρέμενε θαυμαστά διάφανος, δίχως να μπουκώνει στις κορυφώσεις, διατηρώντας ευκρινείς στο εσωτερικό του τις επιμέρους αφηγήσεις εγχόρδων και πνευστών. Μια συναυλία που θα μείνει αξέχαστη!