Στις 16/7/2021 ανέβηκε στην πλατφόρμα GNO TV η μαγνητοσκοπημένη παράσταση «Το τραγούδι της κυρα-Δομνίτσας». Πρόκειται για πρόσφατη παραγγελία της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ, ενταγμένη στο πλαίσιο του φετινού εορτασμού των 200 ετών από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης.
Το έργο είναι καρπός συνεργασίας μιας γυναικείας δημιουργικής ομάδας αποτελούμενης από τη δημοσιογράφο-συγγραφέα Μάρω Βασιλειάδου (κείμενο), τη συνθέτρια Μάρθα Μαυροειδή (μουσική) και τη σκηνοθέτρια Μαρία Μαγκανάρη. Το μινιμαλιστικό, υπαινικτικό σκηνικό και τα αφαιρετικά κοστούμια με τις ανεπαίσθητες, αποσπασματικές φολκλορικές πινελιές υπέγραψε ο Παύλος Θανόπουλος. Τον κρίσιμο για τον ορισμό του ψυχολογικού / θεατρικού χώρου σχεδιασμό των φωτισμών έκανε η Μαρία Γοζαδίνου. Στην παρουσίαση συνέπραξαν η ηθοποιός Σύρμω Κεκέ, επταμελές μουσικό σύνολο παραδοσιακών και δυτικών οργάνων και το γυναικείο φωνητικό σύνολο «chórεs» της Μαρίνας Σάττι.
Η παρακολούθηση της άριστα μαγνητοσκοπημένης παράστασης ήταν άνετη και άφησε καλές εντυπώσεις. Μετά την ανάρτησή του στο GNO TV «Το τραγούδι της κυρα-Δομνίτσας» παρουσιάστηκε ζωντανά στον Πύργο Μπαζαίου στη Νάξο στο πλαίσιο του «Φεστιβάλ Νάξου 2021» (27/7/2021) και στο Θέατρο «Αρχίλοχος» στην Πάρο στο πλαίσιο του «Φεστιβάλ στο Πάρκο 2021» (29/7/2021). Στην πλατφόρμα nationalopera.gr/GNOTV η παράσταση θα παραμείνει αναρτημένη για παρακολούθηση με εισιτήριο έως το τέλος του 2021.
Παρ’ ότι προτείνεται ως έργο μουσικού θεάτρου, στην πραγματικότητα «Το τραγούδι της κυρα-Δομνίτσας» ήταν ένα θεατρικό κομμάτι απλώς πλαισιωμένο με μουσική και τραγούδι: με εξαίρεση ελάχιστες στιγμές, ο μοναδικός χαρακτήρας του έργου είναι ομιλών ενώ ενόργανη μουσική και χορωδιακό τραγούδι λειτουργούν συμπληρωματικά είτε ως υπόκρουση, είτε στο πλαίσιο της συμβατικής επισχολιαστικής σύμβασης του δημοτικού (ή δημοτικότροπου) τραγουδιού. Διαπλεγμένα με ευαίσθητα επεξεργασμένες συναρμογές / μεταπτώσεις, πεζός ή έμμετρος λόγος και τραγούδι συνέθεταν μιαν ευανάγνωστη, συμβατικά αφαιρετική αφήγηση που εκτυλίσσεται με άλματα, σε φυσική χρονολογική πρόοδο, κατά την ταραχώδη περίοδο της Επανάστασης και στα πρώτα χρόνια του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Το αριστοτεχνικά υφασμένο λιμπρέτο συνδυάζει ιστορικό υλικό της εποχής, παραδοσιακούς στίχους και πεζούς μονολόγους.
Ακολουθώντας το υφάδι του η Θρακιώτισσα καπετάνισσα Δόμνα Βισβίζη, μια παραγνωρισμένη ηρωίδα του Αγώνα, συνομιλεί με τον εαυτό της, την εποχή της και το σύγχρονο κοινό αφηγούμενη την ιστορία της. Το όλον αρθρώνεται επί σκηνής σε τέσσερις πράξεις περνώντας από τον ευτυχισμένο γάμο, τη μητρότητα και την ηρωική συμμετοχή στον κατά τη θάλασσα Αγώνα, στη χηρεία, τη φτώχεια, την περιφρόνηση και τον θάνατο. Τον επώνυμο ρόλο απέδωσε με ευγένεια και εσωτερική ένταση η Σύρμω Κεκέ. Ενδιάμεσα οι θαυμάσιες «chórεs» της Μαρίνας Σάττι κεντούσαν με αριστοτεχνική άνεση και μουσικότητα τραγούδια του γάμου, νανουρίσματα, πένθη, εκτονώνοντας το συναίσθημα, γεφυρώνοντας κεφάλαια ζωής. Μεταξύ αυτών, δοσμένο ασυνόδευτα από τους οργανοπαίχτες βρήκε -συμβολικά;- τη θέση του και ένα από βωμολοχικά τραγούδια της Αποκριάς.
Κλείνοντας ας επισημάνουμε ότι όπως και στην παράσταση «The Cornelian secret» στον κύκλο «Ωδές στον Βύρωνα», έτσι και στο «Τραγούδι της κυρα-Δομνίτσας» θεματική και δραματουργία εντρυφούν στην προσωπική ζωή και όχι στη σχέση των πρωταγωνιστών με τον αγώνα της εθνεγερσίας. Με άλλα λόγια, ενώ οι παραγγελίες έγιναν από την Εναλλακτική Σκηνή για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Επανάσταση, σε αμφότερες τις περιπτώσεις η δημιουργική ομάδα -κατά το κοινώς λεγόμενο- «στέλνει την μπάλα στην εξέδρα».
Στις μεν «Ωδές» τα έργα των Αγγελάκη, Παπαϊωάννου και Νασοπούλου πατούν στην «queer» ερωτική ποίηση του κορυφαίου φιλέλληνα, το δε «Τραγούδι της κυρα-Δομνίτσας» επιδίδεται με φεμινιστική ζέση στη φαντασιακή απόδοση της γυναικείας περσόνας και των παθών της Θρακιώτισσας καπετάνισσας. Ενδιαφέρουσες δουλειές, ευρηματικά διατυπωμένες, άρτια παρουσιασμένες, πλην όμως (ξε)γλιστρούν εκτός θέματος… Εδώ μοιραία σκέφτεται κανείς την απουσία από τους προγραμματισμούς των μουσικών θεσμών για το ‘21 -ας όψεται ο Covid!- του εμβληματικού «Μάρκου Μπότσαρη» (1861).
Η θαυμαστά ανθεκτική, παρατεταμένη δημοφιλία αυτής της όπερας του Καρρέρ έως βαθιά στον μεσοπόλεμο ακολουθεί στενά, απηχώντας με εντυπωσιακή ζωντάνια εκφάνσεις και μεταλλάξεις του εθνικού αισθήματος. Σήμερα ωστόσο η διαχείριση στη συλλογική ιστορική μνήμη αυτού που αντιλαμβανόμαστε ως «εθνικό» (αναφέρομαι πρωτίστως στη μουσική) σκοντάφτει σε ποικίλα εμπόδια, στρεβλώσεις, υπεκφυγές, αρνήσεις και δυσφορίες.
