Η μοναδική εμφάνιση της ΚΟΑ στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών

Στις 24/6/2021 η ΚΟΑ, υπό τον Λουκά Καρυτινό, έδωσε στο Ηρώδειο τη μοναδική της συναυλία στο πλαίσιο του πολύπαθου φετινού Φεστιβάλ Αθηνών. Ως σολίστ συμμετείχε ο διεθνούς φήμης Ρώσος πιανίστας Δανιήλ Τριφόνοφ. Η βραδιά στο κατάμεστο κοίλο του ρωμαϊκού ωδείου –να, λοιπόν, που η κλασική μουσική όχι μόνο πουλάει, αλλά «ξεπουλάει»!– ξεκίνησε με το έργο του Γιώργου Κουμεντάκη «Ισοκράτημα ενός παιδιού», γραμμένο το 2010 κατά παραγγελία του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης για τα δεκάχρονα λειτουργίας του.

Πρόκειται για μουσική στην οποία συγκεφαλαιώνονται σε μεγάλης διάρκειας διατύπωση οι βασικές συνιστώσες της μουσικής γλώσσας του συνθέτη. Ο άχρονος ειρμός, η ακατάλυτη μνήμη του τροπικού παραδοσιακού ήχου που αιωρούνταν στο παλλόμενο υπόβαθρο των ισοκρατημάτων και η επίμονη, α λα-Ράιχ, επαναληπτικότητα του μινιμαλιστικού καμβά από κύτταρα ρυθμού και μικροφραστικής συνείχαν το ακρόαμα. Ολα μαζί συγκροτούσαν μιαν αιθέρια, αφαιρετική μουσική δραματουργία που λειτουργούσε μέσα από εναλλαγές/αντιπαραθέσεις ηχητικών χροιών προς εμπράγματες αναφορές (παραδοσιακή μουσική, βυζαντινό μέλος, λαϊκός πολιτισμός).

Δυστυχώς ο ατελής συντονισμός των διαφόρων ομάδων οργάνων και, κυρίως, η ατελής εστίαση του ήχου των εγχόρδων υποστήριξαν ανεπαρκώς το διάφανο εμπρεσιονιστικό υφάδι των εγχόρδων και τα μηχανιστικά/μινιμαλιστικά συνεχή, καταστρέφοντας τη μικροδιαλεκτική των στρωμάτων του συμφωνικού ήχου, που –στη συγκεκριμένη γραφή– συνιστά την ουσία της μουσικής δραματουργίας.

Αντίθετα, η εκτέλεση του δημοφιλούς «Κοντσέρτου για πιάνο αρ.2» του Ραχμάνινοφ υπήρξε ανεπιφύλακτα απολαυστική. Παγκόσμια γνωστός μέσω της ευπώλητης δισκογραφίας του στην DG, για την οποία έχει ηχογραφήσει και τα τέσσερα κοντσέρτα του συνθέτη στο πλαίσιο κύκλου με τον πιασάρικο τίτλο «Destination Rachmaninov», ο τριαντάχρονος Τριφόνοφ επιβεβαίωσε στο 100% την υπερμεγέθη φήμη του. Το γεμάτο εκφραστική και τεχνική αυτοπεποίθηση παίξιμό του διέθετε αψεγάδιαστη καθαρότητα και ακρίβεια που φαινόταν στον τέλειο συγχρονισμό και στο φινίρισμα της φραστικής, τεράστιο ρωμαλέο, στιβαρό ήχο που του επέτρεψε να ξεχωρίζει και να ηγείται αδιαπραγμάτευτα της εκτέλεσης, σφριγηλά και ευφυώς εκδιπλούμενη φραστική που δεν άφηνε τη μουσική να «λασπώνει». Συνολικά κυριάρχησε η ευθεία, δίχως περιττές εκζητήσεις απόδοση του «επικού» υστερορομαντικού στίγματος του δημοφιλούς κοντσέρτου. Για περίπου 40 λεπτά το θερμό πέρασμα του Τριφόνοφ από το Ηρώδειο επαλήθευσε αναντίρρητα ότι η τελειότητα στη μουσική εκτέλεση είναι εφικτή.

Η συναυλία ολοκληρώθηκε με τη «Συμφωνία αρ.9» του Σοστακόβιτς. Βασιζόμενος στη συνολική εγρήγορση των μουσικών και, κυρίως, στη συνεισφορά των ικανών σολίστ της ομάδας των πνευστών, ο Καρυτινός διέπλασε μιαν ωραία, ερεθιστικά ζωντανή εκτέλεση που διέθετε τον δυνατό ωστικό παλμό, την εκφραστική οξύτητα και τις υποδόριες εντάσεις άνευ των οποίων η δίγλωσση μουσική δραματουργία του κορυφαίου σοβιετικού συνθέτη χάνει το νόημά της. Εκείνο που ίσως έλειψε και που έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε δεδομένο ακούγοντας τις εμβληματικές ηχογραφήσεις των μεγάλων σοβιετικών αρχιμουσικών, ήταν η τεταμένη, αιχμηρή υπογράμμιση των αντιθέσεων και των μεταπτώσεων.

ΥΓ: Οι παλιότεροι φιλόμουσοι θυμούνται ότι πριν το Μέγαρο Μουσικής αλλάξει ριζικά τις παγιωμένες ισορροπίες της βαλκανικής μουσικής ζωής στην Αθήνα, η ΚΟΑ συμμετείχε στο Φεστιβάλ Αθηνών όχι με μία αλλά με σειρά τακτικών συναυλιών με πλούσιο ρεπερτόριο και ξένους σολίστες. Παρ’ ότι γενικώς εξακολουθούν να υπάρχουν τεράστια κενά ρεπερτορίου, εδώ και χρόνια οι συμμετοχές της ΚΟΑ περιορίστηκαν στο ελάχιστο– ουσιαστικά σε μία και μοναδική συναυλία. Τα δε προγράμματα του Φεστιβάλ Αθηνών, συρόμενα παθητικά από τις λαϊκιστικές τροπές της πολι(τισ)τικής ζωής κινούνται πλέον εκτός όσων σαφώς προέβλεπε ο ιδρυτικός νόμος θεσμού του (1955), φιλοξενώντας περισσότερες εκδηλώσεις με Ελληνες τραγουδοποιούς ή/και τραγουδιστές, και χρηστικές μουσικές διασκέδασης, παρά αμιγώς σοβαρή μουσική. Αυτό δε συμβαίνει πρωτίστως και συστηματικά μόνο στο πεδίο της μουσικής: το θέατρο παραμένει αδιαπραγμάτευτα χώρος του «σοβαρού». Είναι δε τέτοια και τόσο παγιωμένη η στρέβλωση που ουδείς διανοείται πια να συζητήσει σοβαρά το θέμα· ούτε βέβαια να μιλήσει για τη δεοντολογία του τι θα όφειλε και μπορεί να είναι ένα αληθινό φεστιβάλ σήμερα. Φέτος και πέρυσι η διεύθυνση του θεσμού είχε το άλλοθι του κορονοϊού… Του χρόνου;