Μια θαυμάσια πασχαλινή πρωτιά από την Καμεράτα

Η γνωστή, πολύπαθη, ακατάβλητη και ακαταμάχητη Καμεράτα, αναγκαστικά υπό την τρέχουσα υπόστασή της ως «Μουσικοί της Καμεράτα – Ορχήστρας των Φίλων της Μουσικής» (το χρονίζον θεσμικο-οικονομικό αδιέξοδό της ουδείς αρμόδιος αποφασίζει να λύσει), παραμένει ασυζητητί το μόνο εγχώριο σύνολο που προσφέρει στους δύσμοιρους Ελληνες φιλόμουσους ουσιαστικές μουσικές εμπειρίες ευρωπαϊκού επιπέδου τόσο από άποψη εκτέλεσης και ήχου, όσο και από άποψη ρεπερτορίου.

Φέτος το Πάσχα, στο πλαίσιο των δωρεάν εκδηλώσεων που προσφέρει το ΚΠΙΣΝ, το σύνολο αυτό σε σύμπραξη με τη Χορωδία της ΕΡΤ και Ελληνες μονωδούς υπό τον Μάρκελλο Χρυσικόπουλο μαγνητοσκόπησε τα «Κατά Ματθαίον Πάθη» (1781) του Καρλ Φίλιπ Εμάνουελ Μπαχ. Η συναυλία αναμεταδόθηκε ζωντανά μέσω live streaming στις 26/4/2021.

Συντομότερα από τα διάσημα «Κατά Ματθαίον» του πατέρα Μπαχ, διάρκειας περίπου 100’, τα «Πάθη» του Κ.Φ.Ε. Μπαχ έχουν πολύ ενδιαφέρουσα ταυτότητα από μουσικο-αισθητική και δραματουργική άποψη και ακόμη πιο ενδιαφέρουσα ιστορία. Είναι προϊόν της μακράς θητείας του συνθέτη στο Αμβούργο (1768-1788) στη διάρκεια της οποίας αυτός, υπηρετώντας την ντόπια παράδοση, συνέθεσε 21(!) «Πάθη» βασισμένα στα τέσσερα Ευαγγέλια σε σταθερή κυκλική εναλλαγή (Ματθαίος, Λουκάς, Μάρκος, Ιωάννης), προορισμένα να παρουσιάζονται κατά τη Σαρακοστή σε ιεραρχική σειρά στις πέντε ενορίες της πόλης.

Ολα ανήκουν στην κατηγορία του «pasticcio», αποτελούν δηλαδή συμπίλημα/κολάζ που ανακυκλώνει μέρη προγενέστερων έργων άλλων συνθετών όμως με πρωτότυπη -δηλαδή εκσυγχρονισμένη- ενορχήστρωση και ομογενοποιητική μουσική αισθητική.

Εσωστρεφή και συνοπτικά, γραμμένα για λίγους τραγουδιστές και μικρό οργανικό σύνολο, τα «Κατά Ματθαίον» του 1781 παίρνουν αποστάσεις από την αυστηρή στερεοτυπική δομή του είδους, ενώ δανείζονται από συνθέσεις του Γκότφριν Αουγκουστ Χομίλιους, του Γκέοργκ Μπέντα και του πατέρα Μπαχ. Επίσης, σε αντίθεση με τα πασίγνωστα «Πάθη» του τελευταίου, αυτά του Κ.Φ.Ε. δεν γράφτηκαν για να πλαισιώσουν το κήρυγμα της Μεγάλης Παρασκευής, γι’ αυτό και είναι πιο θεατρικά και «ανθρώπινα» καθώς επίσης συντομότερα και συνοπτικότερης δράσης.

Μέχρι το 1945 τα πρωτότυπα χειρόγραφα των «Παθών» του Κ.Φ.Ε. φυλάσσονταν στη Βερολινέζικη Ακαδημία Τραγουδιού (Berlin Singakademie), απ’ όπου μετά την πτώση των ναζί τα απήγαγαν οι Σοβιετικοί ως λάφυρα πολέμου.

Για δεκαετίες θεωρούνταν ανεπιστρεπτί χαμένα, ώσπου το 1999 εντοπίστηκαν στην κρατική βιβλιοθήκη του Κιέβου και το 2001 επεστράφησαν στη Γερμανία. Σύντομα Γερμανοί μουσικολόγοι από το Αρχείο Μπαχ της Λιψίας τα αποκατέστησαν και το αναστημένο έργο ηχογραφήθηκε από τον Κούπμαν και άλλους (2002/03).

Η παρουσίαση των «Κατά Ματθαίον Παθών» του Κ.Φ.Ε. Μπαχ στο ΚΠΙΣΝ ήταν πιθανότατα η πρώτη στην Ελλάδα και σίγουρα η πρώτη με όργανα εποχής. Ως τέτοια, υποβοηθημένη από υποδειγματικής ποιότητας ερμηνεία και οπτικοακουστική καταγραφή (να μην ξεχνάμε ότι «ακούμε» ό,τι γράφουν τα μικρόφωνα και ό,τι μιξάρεται ψηφιακά), υποστήριξε ιδανικά τη συνάντηση του ελληνικού κοινού με το ιδιαίτερο στίγμα της μουσικής τους.

Η μαγνητοσκόπηση αναμεταδόθηκε με ελληνικούς υπότιτλους επιτρέποντας να παρακολουθήσει κανείς αβίαστα τη δραματική εκτύλιξη. Τους «ρόλους» ερμήνευσαν ο τενόρος Γιάννης Καλύβας (Ευαγγελιστής), ο μπασοβαρύτονος Μάριος Σαραντίδης (Ιησούς), η υψίφωνος Χρύσα Μαλιαμάνη (Γυναίκα, άριες), ο βαθύφωνος Βασίλης Δημακόπουλος (Ιούδας, Πιλάτος, Αρχιερέας) και ο τενόρος Ιάσων Μαρμαράς (Πέτρος).

Αξιοποιώντας ιδανικά τις σαφώς διαφοροποιημένες χροιές των φωνών τους, όλοι τους υπηρέτησαν ταιριαστά τη μουσική αποδίδοντας πειστικά τον εσωστρεφή λυρισμό του έργου, τις στιλιζαρισμένες μουσικές αποδόσεις των χαρακτήρων, την τονισμένη θεατρικότητα. Επαυξημένη με συμμετοχές μουσικών πνευστών και κρουστών από άλλα σύνολα, η Καμεράτα, υπό τη σβέλτη, εύπλαστη διεύθυνση του Χρυσικόπουλου, ανέδειξε άριστα το ευγενές, αισθαντικά κομψό αλλ’ ενίοτε επιτηδευμένα τραχύ και τονισμένα δραματικό στίγμα της μουσικής του Κ.Φ.Ε. Μπαχ και υπογράμμισε τη διαφοροποίησή της από το προγενέστερο μπαρόκ.

Πάρα πολύ καλή ήταν επίσης η απόδοση της Χορωδίας της ΕΡΤ, που τραγούδησε τα συναισθηματικά κοράλ αυστηρά και με ευγένεια και τις παραγράφους «δράσης» με μοναδική διαφάνεια, σφρίγος και ακρίβεια. Η παρουσίαση θα παραμένει ελεύθερα προσβάσιμη στο διαδίκτυο στην πλατφόρμα snfcc.org/CosmosBach καθώς και στη σελίδα του ΚΠΙΣΝ και στο κανάλι του στο YouTube˙ μην τη χάσετε!