Κυριολεκτικά στο «παρά πέντε» της εγχώριας επέλασης του κορονοϊού που επέφερε εσπευσμένη εφαρμογή αυστηρών, γενικών περιοριστικών μέτρων στην Ελλάδα, προφτάσαμε να παρακολουθήσουμε την πιο τελευταία αθηναϊκή εμφάνιση της διάσημης Ρωσίδας πιανίστριας Ελίζαμπετ Λεόνσκαγια.
Η σπουδαία ερμηνεύτρια και μαθήτρια του θρυλικού Σοβιετικού πιανίστα Σβιατοσλάβ Ρίχτερ πρόλαβε, έτσι, να ολοκληρώσει τον προγραμματισμένο διετή κύκλο με όλες τις πιανιστικές σονάτες του Σούμπερτ, μια από τις τελευταίες, σπάνιες σε ποιότητα και έκταση ενότητες μουσικής δωματίου του κρατικού Μεγάρου Μουσικής.
Καθώς ακυρώθηκε πλέον κάθε πολιτιστική εκδήλωση, το ρεσιτάλ της Λεόνσκαγια στις 11/3/2020 υπήρξε τελευταία νησίδα ουσιαστικής μουσικής εμπειρίας που θα θυμόμαστε στις εβδομάδες αυστηρού εγκλεισμού που θα ζήσουμε. Παρότι, δε, τα εισιτήρια για την αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» είχαν εξαντληθεί προ πολλού, ήδη τότε πολλοί φοβήθηκαν την επιδημία και απείχαν. Σε κάποια στιγμή του ρεσιτάλ ήχησε άφιξη μηνύματος ταυτόχρονα σε πολλά κινητά· στο διάλειμμα συνειδητοποιήσαμε ότι ήταν η πρώτη έκτακτη ειδοποίηση της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας για τον κορονοϊό που, υπερβαίνοντας τη φραγή, έφτασε σε πλείστους όσους παραλήπτες….
Οπως και στις προηγούμενες εμφανίσεις της, η Λεόνσκαγια συνδύασε σκοπίμως πρώιμα και ώριμα έργα, ώστε αφενός να υπάρχει ποικιλία, αφετέρου να προβληθεί ανάγλυφα το εύρος και το μέγεθος της μουσικής δημιουργίας του Σούμπερτ. Ομως, αντίθετα από ό,τι στα προηγούμενα ρεσιτάλ, αυτή τη φορά το παίξιμο της 74χρονης πιανίστριας έπασχε από σποραδικές, συχνές τεχνικές ατέλειες που γίνονταν αντιληπτές ως σκόρπιες λάθος νότες, χρονικά χάσματα –καθυστερήσεις, αμήχανες στίξεις– στον ειρμό σαν από στιγμιαίες διαλείψεις κ.λπ. Τίποτε από αυτά δεν μείωσε την καθ’ όλα δεσπόζουσα ποιότητα και το βάθος των ερμηνειών της, ούτε και τη δική μας πνευματική ευχαρίστηση.
Τη βραδιά άνοιξε η πρώιμη «Σονάτα αρ. 3, D.279», την έκδηλα μπετοβενικών καταβολών γραφή της οποίας –αυστηρότητα έκφρασης, δριμύτητα αντιθέσεων, μαθηματική δομή– υπογράμμισε η Λεόνσκαγια, ισορροπώντας την εύστοχα με την ταυτόχρονη ανάδειξη της χαρακτηριστικά σουμπέρτειας διαστολής της μορφής και με το ρευστό, λυρικό ξετύλιγμα της μελωδικής φραστικής. Ακολούθησε η «Σονάτα αρ. 11, D.625». Εδώ η Λεόνσκαγια απέδωσε με μοναδικά συγκινητική ευαισθησία και γλαφυρότητα την διαρκή αναδιάπλαση του μουσικού υλικού από τον συνθέτη, επιστρατεύοντας ασύλληπτης λεπτότητας διαβαθμίσεις στις εντάσεις και τη δυναμική των διατυπώσεων. Το αποτέλεσμα ήταν ένα ακρόαμα που ανάσαινε αβίαστα, καθώς ο μουσικός ειρμός πύκνωνε και αραίωνε διαδοχικά, αφήνοντας κάποτε την ανήσυχη αίσθηση ότι η απισχνούμενη μουσική αφήγηση κατέληγε σε αποσύνθεση για να ανασυνταχθεί αμέσως μετά με σφρίγος και ανανεωμένη ορμή.
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με τη «Σονάτα αρ. 21, D.960», την τελευταία που συνέθεσε ο Σούμπερτ πριν φύγει στα 31 του εξαντλημένος από τις επιπτώσεις της σύφιλης. Η πιανίστρια ανέδειξε με αιθέριες διαφοροποιήσεις τις συνεχείς μεταπτώσεις των διαθέσεων, δίχως να διασπά το δεσπόζον λυπητερό συναίσθημα πεισιθάνατης παραίτησης και μελαγχολίας που διέπει το έργο συνολικά και υποβάλλεται από τον βαρύ ξετύλιγμα της μουσικής αφήγησης.
Αρθρωμένο με στάγδην, «κουρασμένο» βηματισμό, το βαθύτατα πικραμένο Andante ήταν διαποτισμένο με βαθύ, ευγενές συναίσθημα. Παιγμένο με νεύρο, φευγαλέα, αγχωτικά και με επιθετική ορμή, το σύντομο Scherzo εκτοξεύτηκε ως κραυγή διαμαρτυρίας για να εκβάλει δύσθυμα, συσσωρεύοντας αγχωτική ένταση στο εμμονικά επαναληπτικό, καταδιωκτικής έντασης καταληκτικό Allegro ma non troppo. Εκτός προγράμματος πρόσφερε η Λεόνσκαγια το Andantino της «Σονάτας αρ. 20, D.959».
Ξεγελώντας με μουσική το «Μένουμε σπίτι»
Για κάμποσες εβδομάδες –το πόσες θα αποφασιστεί καθ’ οδόν– οι έγκλειστοι φιλόμουσοι και όχι μόνον θα μπορούμε να ξεγελάσουμε τη στέρησή μας και να ροκανίσουμε το χρόνο με τις γενναιόδωρες δωρεάν παροχές πολλών διεθνών μουσικών κολοσσών. Λόγω της υγειονομικής κρίσης MET, Φιλαρμονική Βερολίνου, Κρατική Οπερα Βιέννης, Κρατική Οπερα Βαυαρίας, Γερμανική Οπερα Βερολίνου, Φεστιβάλ «Ροσίνι» και άλλοι θεσμοί –η λίστα αυξάνεται συνεχώς!– προσφέρουν αναμεταδόσεις μέσω διαδικτύου παραστάσεων και συναυλιών από τα τεράστια ψηφιοποιημένα αποθέματά τους. Κάτι αντίστοιχο περιμένουμε να γίνει και στην Ελλάδα. Ηδη η υπουργός Πολιτισμού διατύπωσε την προτροπή. Κάποιοι γενναίοι θεατρικοί θεσμοί ήδη το κάνουν· απομένει να δούμε πόσοι και ποιοι από τους μείζονες, κρατικούς μουσικούς θεσμούς θα μπορέσουν –ξεπερνώντας γνωστά και μη εξαιρετέα εμπόδια– να ακολουθήσουν.
