«Κανένα σκοτεινό καθεστώς δεν θα σβήσει ποτέ τη γνώση»

Στις 14 Μαρτίου, δυο μέρες μετά τα φετινά γενέθλια του Μάνου Ελευθερίου, χτυπάγαμε την πόρτα του σπιτιού του για μια συνέντευξη αφιερωμένη στα ογδόντα χρόνια από τη γέννησή του. Πολλά από αυτά που είπαμε δεν χώρεσαν όταν δημοσιεύτηκε στην «Εφ.Συν.». Κάποια αδημοσίευτα αποσπάσματα μοιραζόμαστε σήμερα μαζί σας.

• Τι έχετε πάνω στο γραφείο σας;

Μου χαρίσανε 47 ανέκδοτες φωτογραφίες της Μαρίκας Κοτοπούλη, όταν το 1920 μετά τη δολοφονία του αρραβωνιαστικού της, του Ιωνα Δραγούμη, πήγε στη Ρώμη για να ξεδώσει λιγάκι, άμα σ’ τις δείξω θα τη δεις με μαύρη πλερέζα. Αυτές έχω δίπλα μου. Εχουν τρομερό ενδιαφέρον. Θα πάνε κι αυτές στο ιστορικό αρχείο της Ερμούπολης μαζί με άλλα που έχω μαζέψει.

• Εδώ και καιρό το κάνατε αυτό…

Είμαι μεγάλης ηλικίας. Πρέπει να το κάνω…

• Τα γενέθλια τα γιορτάζετε πάντα όμως…

Ναι, αλλά παλιά ήταν αλλιώς, όταν ζούσαν όλοι μου οι φίλοι. Θυμάμαι τα γενέθλια με τον Μανόλη Αναγνωστάκη και τον Γιώργο Χειμωνά. Είχαμε κοντά τα γενέθλιά μας και τα γιορτάζαμε μαζί. Θα ήθελα να έχω φωτογραφίες από εκείνη τη μέρα. Ο Μανόλης όμως δεν ήταν καλά.

Στο τέλος δεν καθόταν καν στο τραπέζι μαζί μας, καθόταν στην άκρη, μας άφηνε εμάς και τρώγαμε. Ημασταν ωραία παρέα όλοι μαζί, πολύ ωραία. Μου λείπουν αυτοί και άλλοι άνθρωποι που θαύμαζα και φύγανε πάρα πολύ νωρίς. Αλλά ξέρεις κάτι; Στεναχωριέμαι όταν ακούω να φεύγουν νέοι άνθρωποι, άγνωστοι σε μένα, όπως μια κοπελίτσα που άκουσα προχθές στις ειδήσεις…

• Τι άλλο σας στενοχωρεί;

Υπάρχουν βόμβες που δεν καταστρέφουν πράγματα, κτίρια, δρόμους, μόνο ανθρώπους και ό,τι αναπνέει. Αυτό με τρομάζει…

• Στον «Συνοικισμό», την πρώτη σας ποιητική συλλογή, υπάρχει κάποιο ποίημα που αγαπάτε πιο πολύ;

Οχι. Δεν τα θυμάμαι. Τα είχα γράψει στον στρατό το ’60-61 και το ’62 τα εξέδωσα. Μου έλεγε ένας αντί για «Συνοικισμός» να βάλω «Κύκλοι ζωής». Του λέω τι «Κύκλοι ζωής»; Ασε μας τώρα! Πολύ κουλτουριάρικο. Εκεί έγραψα και τους στίχους για το «Τρένο φεύγει στις οχτώ». Θυμάμαι πάντως πως ό,τι έκανα το έκανα με αγάπη και ύστερα εμείς εκείνα τα χρόνια του ’60 νομίζαμε ότι κάτι κάνουμε και θα αλλάξουμε τον κόσμο.

• Η ουτοπία της Αριστεράς;

Μα, εκείνα τα χρόνια ήμασταν δοσμένοι ολόψυχα σ’ αυτά τα ιδεώδη…

• Ποια είναι η ιστορία του αγαπημένου τραγουδιού «Το τρένο φεύγει στις οκτώ»;

Κάτι πολύ απλό, είχε βγει με έξοδο ένας φίλος μου φαντάρος και μου είπε «ήμουν στο τρένο των οχτώ». Ε, μου ήρθε και το έγραψα!

• Αγαπάτε πολύ τα βιβλία. Υπήρχαν εποχές σκοταδισμού που τα έκαιγαν…

Είναι θλιβερό, ο Χίτλερ έκαψε το άνθος της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, αλλά μην ξεχνάμε ότι και ο Μεταξάς έκανε το ίδιο. Ανάβανε μεγάλες φωτιές στους Στύλους του Ολυμπίου Διός και καίγανε βιβλία, ανάμεσά τους και τον «Επιτάφιο» του Γιάννη Ρίτσου. Να μην ξεχνάμε το τι ζήσαμε και στην Ελλάδα, εύχομαι να μην ξαναδούμε ποτέ τέτοια πράγματα. Αλλά να σου πω κάτι; Οσο κι αν προσπάθησαν, δεν καίγεται η γνώση. Κανένα τέτοιο σκοτεινό καθεστώς, όσο κι αν προσπαθήσει, δεν θα τα καταφέρει, δεν θα σβήσει το φως της γνώσης.