Διαπολιτισμική συνάντηση Ανατολής – Δύσης

Στις 16/4/2018 η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Χάνγκτσοου (ΦΟΧ) έδωσε στο Μέγαρο Μουσικής μια συναυλία εντεταγμένη στο πλαίσιο του Ετους Πολιτιστικών Ανταλλαγών Ελλάδας-Κίνας. Η ΦΟΧ έρχεται από μια κινεζική πόλη 7.000.000 κατοίκων, δίπλα στη Σανγκάη. Η αθηναϊκή εμφάνισή της ήταν πρώτος σταθμός (ανατολικο)ευρωπαϊκής περιοδείας, που περιλαμβάνει επίσης Θεσσαλονίκη, Σόφια, Βουκουρέστι, Βελιγράδι και Πετς (Ουγγαρία).

Η προσέλευση κοινού στη συναυλία υπήρξε μέτρια, όμως το ακρόαμα ήταν καλό και, κυρίως, πολλαπλά ενδιαφέρον ως ζωντανό παράδειγμα των εμφανών ώριμων ωσμώσεων/μετατοπίσεων που συμβαίνουν στο παγκοσμιοποιημένο πολιτιστικό πεδίο της κλασικής μουσικής.

Αποτελούμενο από έργα Γερμανών, Σοβιετικών και Ρώσων συνθετών, το πρόγραμμα λειτούργησε όχι ως πρεσβευτής της «εξωτικής» κινεζικής μουσικής παράδοσης στη Δύση, αλλά ως γεμάτη αυτοπεποίθηση επίδειξη των κινεζικών επιδόσεων στην αφομοίωση, πρόσληψη και ερμηνεία του βασικού ρεπερτορίου της δυτικής κλασικής μουσικής.

Ενδειξη ότι, όπως άλλωστε μαρτυρά και η δισκογραφία, η σύγχρονη αστική ελίτ της ασιατικής Απω Ανατολής έχει διαβεί προ πολλού τη γέφυρα της ίσοις όροις διαπολιτισμικής συνάντησης, ανανοηματοδοτώντας -αμφίπλευρα!- ό,τι οικειοποιείται˙ με άλλα λόγια, κατακτώντας το δικαίωμα για ερμηνείες έγκυρες στα δικά της αυτιά! Αυτό ακριβώς (απ)έδειξε η ζωντανή ακρόαση στην Αθήνα.

Ο περίπου 45χρονος αρχιμουσικός Γιανγκ-Γιανγκ (Α’ βραβείο διαγωνισμού «Δημήτρης Μητρόπουλος», 2006) διηύθυνε την έκδηλα νεανικής σύνθεσης ΦΟΧ σε έργα αμιγώς έως και διευρυμένα ρομαντικής γραφής. Ξεκίνησε με μια στεντόρεια ερμηνεία της εισαγωγής στον βαγκνερικό «Ιπτάμενο Ολλανδό», στην οποία θαυμάσαμε τα βελούδινα χάλκινα και τα ηδύφωνα, ακριβή ξύλινα πνευστά, καθώς επίσης το τεράστιο, άψογου συντονισμού σώμα των εγχόρδων.

Εξαιρετική από κάθε άποψη ήταν η ερμηνεία του «Κοντσέρτου για βιολί, αρ. 1» του Σοστακόβιτς από τον Νινγκ Φενγκ. Ο πολυβραβευμένος 36χρονος Κινέζος βιολιστής διέθετε μυώδη, δυνατό ήχο, ορθοτονικά ασφαλές και εκφραστικά μεστό παίξιμο, δίχως όριο στις επιδόσεις δεξιοτεχνίας, καθώς επίσης ώριμη αντίληψη της πολύ ιδιαίτερης μουσικής δραματουργίας του συνθέτη.

Η συναυλία ολοκληρώθηκε με τους καλειδοσκοπικού ενορχηστρωτικού πλούτου «Συμφωνικούς χορούς» του Ραχμάνινοφ. Δύσκολα θα αρνιόταν κανείς τη λάμψη και τον εξωστρεφή δυναμισμό των ερμηνειών που ακούσαμε.

Ωστόσο, διακινδυνεύοντας να διολισθήσω σε πολιτιστικό ρατσισμό, ξεπερασμένο πλέον από την πραγματικότητα, θα έλεγα το εξής: ότι στην αναμέτρησή του με έργα ρομαντικής γραφής, όπου αποτυπώνεται βαθιά η ιστορικά ώριμη έκφραση της περιπέτειας των ιδιοσυγκρασιακών μεταπτώσεων της δυτικής ψυχής, το άκρως πειθαρχημένο κινεζικό σύνολο «διάβασε» τις μουσικές των Βάγκνερ, Σοστακόβιτς και Ραχμάνινοφ πρωτίστως με έμφαση στη μετρονομική ακρίβεια, την πειθαρχία, την ανάδειξη της λεπτομέρειας και την -ενίοτε υπερβολική!- πιστότητα στο «γράμμα» της παρτιτούρας.

Με ορμή από την Απω Ανατολή

Στις 18/4/2018 ο πιανίστας Σταύρος Κόλλιας έδωσε ένα θαυμάσιο ρεσιτάλ στο Ωδείο Αθηνών. Η εκδήλωση διοργανώθηκε από την Αττική Πολιτιστική Εταιρεία και ήταν υπό την αιγίδα της ιαπωνικής πρεσβείας και του Ελληνοϊαπωνικού Συνδέσμου Φιλίας.

Το ιδιαίτερου στίγματος πρόγραμμα περιελάμβανε έργα Ιαπώνων συνθετών και συνθέσεις του Μότσαρτ. Στις σπάνιες εμφανίσεις του, ο συγκεκριμένος ερμηνευτής έχει αφήσει άριστες εντυπώσεις και ασφαλώς θα άξιζε να τον ακούγαμε συχνότερα και σε ευρύτερο ρεπερτόριο. Στο ρεσιτάλ είχαμε την ευκαιρία να τον ακούσουμε αφ’ ενός σε έργα σκληροπυρηνικά σύγχρονης γραφής, αφ’ ετέρου σε έργα πολύ συγκεκριμένου ιστορικού ύφους. Αμφότερα αποδόθηκαν εξαιρετικά, με ιδιαίτερη φροντίδα στα δεδομένα μουσικοαισθητικά τους χαρακτηριστικά.

Από ιαπωνικής πλευράς ακούστηκαν τα α λα Ντεμπισί/Μεσιάν εμπρεσιονίζοντα «Σχεδιάσματα αρ. 1 & αρ. 2, Δένδρο της βροχής» του πατριάρχη της ιαπωνικής μουσικής Τόρου Τακεμίτσου (1930-1996), η αυστηρής, στιβαρής αρχαϊκής έκφρασης σύνθεση «Μάιος, αρχαία ιαπωνική χορευτική μουσική» του Τοσίο Χοσοκάουα (γενν. 1955), το γεμάτο αδρεναλίνη, α λα Ράιχ μινιμαλιστικό/μηχανιστικό κομμάτι «Piano Media» του Τόσι Ιτσιγιανάγκι (γενν. 1933), οι βίαιες, αυτιστικά επαναληπτικές «Techno Études» και το ονειρικά εμπρεσιονιστικό «Crystalline III» της Κάρεν Τανάκα (γενν. 1961).

Ανάμεσα σε αυτά τα βασικώς εγκεφαλικά ακούσματα -που, αναμενόμενα, ενθουσίασαν τους νεότερους ακροατές!- παρεμβλήθηκαν αντιστικτικά οι συνθέσεις του Μότσαρτ «Φαντασία KV397», «Ρόντο KV485», «Αντάτζιο KV540», «12 παραλλαγές KV265» και «Ρόντο KV511». Μουσικές καταφανώς αγαπητές στον ερμηνευτή, παίχτηκαν σε σύγχρονο, μεγάλο πιάνο, με έναν ιδανικό συνδυασμό ακρίβειας, βαθιάς συγκινητικής αμεσότητας, τρυφερότητας, αλλά και υψηλής, ιστορικά ενημερωμένης μουσικότητας, που έγινε αισθητή στις ευρηματικές, καίριες και καλοζυγιασμένες διανθίσεις.