Μαγικός Μπετόβεν με όργανα εποχής

Στις 19/11/2017 παρακολουθήσαμε ίσως τη συναρπαστικότερη ώς τώρα συναυλία των Μουσικών της Καμεράτας υπό τον Γιώργο Πέτρου. Ακούστηκαν έργα Μπετόβεν που παίχτηκαν σε όργανα εποχής.

Με βασικό πυρήνα από μουσικούς εγχόρδων που συμπράττουν σταθερά με σολίστες πνευστών και κρουστών από άλλα σύνολα, είναι σήμερα –ασυζητητί!- η καλύτερη ελληνική ορχήστρα και η μοναδική που σταδιοδρομεί σε διεθνή μουσικά κέντρα και ηχογραφεί σε σημαντικές δισκογραφικές εταιρείες.

Η συναυλία, που ουδόλως διαφημίστηκε, σχεδόν γέμισε τη μεγάλη αίθουσα επιβεβαιώνοντας ότι μαέστρος και μουσικοί πείθουν τους Αθηναίους φιλόμουσους για τις προτάσεις τους (ιστορικός ήχος και ερμηνείες) και ότι έχουν κερδίσει διόλου αμελητέα μερίδα κοινού, που τους (παρ)ακολουθεί τακτικά.

Αυτά ας τα θυμόμαστε αλλά τότε δεν θα δικαιούμαστε να κλαίμε, όταν κάποια πολύ κακιά στιγμή το σύνολο αυτό σιωπήσει, υποκύπτοντας σε συσσωρευόμενες πρακτικές αντιξοότητες, στις οποίες πεισματικά ουδείς –κράτος, δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς αλλά και οι δήθεν φιλότεχνοι χορηγοί- ενδιαφέρεται να τους συνδράμει.

Η βραδιά ξεκίνησε με μια νευρώδη, ανάλαφρη, ερεθιστικά κινητική ανάγνωση της εισαγωγής «Τα δημιουργήματα του Προμηθέα». Ακολούθως η πιανίστρια Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου ερμήνευσε το «Αυτοκρατορικό Κοντσέρτο» σε φορτεπιάνο Στόνταρτ του 1820. Προοριζόμενα για μεγάλη ορχήστρα και ρομαντικό ρεπερτόριο, μέγεθος και ακουστική της αίθουσας ουδόλως βοήθησαν τα όργανα εποχής και ειδικά τον απαλό, αβαθή ήχο του φορτεπιάνο· η αίθουσα «Νίκος Σκαλκώτας» θα αποδεικνυόταν καταλληλότερη.

Μοιραία, χρειάστηκε χρόνος ώσπου να συνηθίσουμε τις ηχητικές ισορροπίες δυναμικής της εκτέλεσης. Την ανάγνωση όρισαν ανάλαφρος, διάφανος και αιχμηρός ήχος, εύπλαστη και μυώδης φραστική, δυνατός ωστικός ειρμός παλλόμενος από αθλητικό, νεανικό σφρίγος, καλαίσθητη, χορευτικής ελαφράδας συμπορεία σολίστ και ορχήστρας.

Εμπειρη, αξιόμαχη πιανίστρια, η Παπαστεφάνου ανταποκρίθηκε πολύ καλά στον διπλό άθλο της υποχρεωτικής υποταγής στα ηχητικά/τεχνικά δεδομένα του φορτεπιάνο και της εκφραστικής προσαρμογής στην αισθητική της ιστορικής ερμηνευτικής: υψηλές ταχύτητες με αναπόδραστα συνεπτυγμένες στίξεις και σφιχτή οργάνωση παραγράφων, διάφανη άρθρωση, στιλιζαρισμένα καλλιγραφική εκφορά της μελωδικής φραστικής.

Η συναυλία ολοκληρώθηκε με τη δημοφιλέστατη «Συμφωνία αρ. 5», που δόθηκε με συναρπαστική ένταση, βιαιότητα, λάμψη και αιχμηρότητα! Δίχως την προδιαγραφή της ισορροπίας προς το χαμηλόφωνο φορτεπιάνο, αρχιμουσικός και ορχήστρα ανέπτυξαν στο μέγιστο το ιδιαίτερο ηχητικό δυναμικό των οργάνων εποχής.

Πολύ υψηλές ταχύτητες, μαστιγωτικά πιεστική ωστική ορμή και έντονη προβολή των στριγκών χάλκινων πνευστών προσέδωσαν τρομακτική οξύτητα και δριμύτητα έκφρασης στη συμφωνική διαπραγμάτευση του θέματος «της μοίρας». Μαγευτικά ήχησαν τα υποβλητικά δραματουργικά εφέ της χαμηλόφωνης μελωδικής ονειροπόλησης στο Andante con motto και στην προετοιμασία της εκρηκτικής έναρξης του καταληκτικού Allegro, λυτρωτικά θριαμβευτική ήταν η απόδοση του «εμβατηρίου της νίκης» στο φινάλε!

Το ζεύγος Μάντελσταμ στην κόλαση του Στάλιν

Στις 18/11/2017, στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων, παρουσιάστηκε σε συναυλιακή μορφή η όπερα τσέπης «Η παγίδα» ή «Ο Μάντελσταμ στην εξορία» του Χάρη Βρόντου, τρίτο μέρος τριπτύχου σύντομων λυρικών έργων δίχως «χάπι εντ», αφιερωμένων σε ζευγάρια των οποίων την αγάπη και την ευτυχία συνέθλιψαν το παράλογο και οι περιστάσεις.

Η παράσταση ήταν εντεταγμένη στον κύκλο εκδηλώσεων «Το 2017 για το 1917» (30/10 – 3/12/2017) που διοργανώνει ο Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ) σε συνεργασία με την Πρωτοβουλία Καλλιτεχνών και Διανοουμένων, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Ρωσική Επανάσταση.

Αφιερωμένη στους Οσίπ (1891-1938) και Ναντιέζντα Μάντελσταμ (1899-1980), γνωστές τραγικές/ηρωικές φυσιογνωμίες της ρωσικής ποίησης στη ζοφερή σταλινική περίοδο, η 17λεπτης διάρκειας όπερα δόθηκε από την υψίφωνο Μάιρα Μηλολιδάκη, τον βαρύτονο Σπύρο Κλείσσα, τους οποίους συνόδεψαν οι Χρήστος Γκίνος (κλαρινέτο), Κλερ Ντεμελενάρ (βιολοντσέλο) και Κατερίνα Κωνσταντούρου (πιάνο).

Το έργο διέθετε χαρακτήρα φορτισμένης δραματικής σκηνής ανάμεσα στους πρωταγωνιστές που, σε καθεστώς τρόμου, δίωξης και εξορίας, συνθλίβονται σε ασφυκτικά διλήμματα συναισθηματικής, καλλιτεχνικής και ηθικής επιβίωσης. Ως τραγικός πολιτικός γιουράντιβιτ/σαλός του μοντερνισμού, ο ποιητής ξεφεύγει γράφοντας την υπονομευτικά σουρεαλιστικής υπερβολής «Ωδή στον Στάλιν».

Δοσμένα με ρομαντική γραφή που στο τέλος γυρνά σε αλά Σοστακόβιτς δηλητηριώδη σαρκασμό, η μουσική υποστήριξε πειστικά και με υποδειγματική δραματουργική οικονομία το θέμα. Ασυζητητί θα άξιζε κάποτε να παρουσιαστεί ολόκληρο το τρίπτυχο σκηνικά, ενορχηστρωμένο.