Του Τρωικού Πολέμου οι μουσικές

Στις 6/11/2017, στο Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν», στην οδό Φρυνίχου, παρακολουθήσαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα θεατρική παράσταση με βαρύνουσα παρουσία ζωντανής μουσικής. Σε συμπαραγωγή με την ομάδα «Χρώμα», ο σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Χατζής ανέβασε μια δική του συρραφή επιλεγμένων αποσπασμάτων από τις τραγωδίες «Αγαμέμνων» του Αισχύλου και «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη (μετάφραση Κ. Χ. Μύρη). Μαζί του συνέπραξε ο συνθέτης Γιώργος Κουμεντάκης.

Σύντομη, σφιχτοδεμένη, εστιασμένη σε επιλεγμένους κεντρικούς χαρακτήρες και κομβικές καταστάσεις, η περίπου ωριαίας διάρκειας παραγωγή είχε χαρακτήρα ελαχίστου. Σε μια σκηνική εγκατάσταση αποτελούμενη από σκόρπια αναλόγια και βάθρα (Γιώργος Μπούνιας), με φωτισμούς (Κ. Χατζής) που όριζαν ψυχολογικά τον χώρο, το κείμενο απήγγειλαν η Λήδα Πρωτοψάλτη ως αφηγήτρια και ο Γιώργος Παπαπαύλου, υποδυόμενος με ανεπαίσθητες εμφανισιακές μεταμορφώσεις τούς Αγαμέμνονα, Ιφιγένεια, Αχιλλέα, Κάλχαντα και Κλυταιμνήστρα.

Κρατώντας κομβικές στιγμές λόγου, αυτή η «μουσική δωματίου για τρεις φωνές» διέτρεξε σε τολμηρά συντομευτική τροχιά την πορεία από την αφορμή για τον πόλεμο έως την καταστροφή της Τροίας και την επιστροφή των νικητών, καταλήγοντας στον φόνο του στρατηλάτη από τη γυναίκα του.

Εκτυλισσόμενες αριστοτεχνικά στον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ καθαρής μουσικής και θεάτρου, οι παρεμβάσεις του Κουμεντάκη άλλοτε λειτούργησαν ως ιντερλούδια, που ανέπτυσσαν/εκτόνωναν τη συναισθηματική φόρτιση εκάστου επεισοδίου, και άλλοτε διαπλέκονταν αντιστικτικά με τον λόγο, συνδαυλίζοντας την ένταση εκφοράς και απήχησής του.

Εμπιστευόμενος το νηφάλιο, καθαρό παίξιμο του βιολιστή Γιώργου Βερβιτσιώτη, ο συνθέτης κινήθηκε με τον ώριμο, ιδιόφωνο τρόπο του στο πεδίο της μεταμοντέρνας αναδημιουργικής προσέγγισης του παραδοσιακού, ανατολικομεσογειακού –λέγε «ελληνικού»– ήχου.

Εκτενές, ραψωδικό, αυτοσχεδιαστικό προανάκρουσμα συνόδευσε την αφηγήτρια, υπνωτικός αμανές υπέβαλε τη σαγήνευση της Ελένης από τον Πάρη, λυρικό, δημοτικοφανές μοιρολόι υπογράμμισε τον θρήνο της Ιφιγένειας, απόηχοι ακουσμάτων ποντιακής λύρας παιγμένοι συνεχώς σε δύο χορδές συναφηγήθηκαν την καταστροφή της Τροίας κ.ο.κ.

Δοσμένες με ψαγμένη, γενναιόδωρα πλούσια γραφή, οι μουσικές αυτές διαπότισαν την παράσταση υπομνηματίζοντάς την με τη μακρινή σχέση του παραδοσιακού ήχου προς την ανεπανόρθωτα χαμένη μουσική της αρχαίας τραγωδίας. Ταυτόχρονα, γείωσαν συγκινησιακά και αβίαστα την απήχησή της σε εγχώρια ακούσματα.

«Αναδρομές» στο Athenaeum

Στις 11/11/2017, στο πλαίσιο του φθινοπωρινού κύκλου μουσικών εκδηλώσεων του Athenaeum, ο πιανίστας Παύλος Σιφναίος, η υψίφωνος Ειρήνη Τσιρακίδου και η μεσόφωνος Ειρήνη Καράγιαννη πρόσφεραν μιαν ωραία συναυλία με χαλαρά αρθρωμένο πρόγραμμα υπό τον τίτλο «Αναδρομές», αποτελούμενο από κομμάτια παλαιόθεν αγαπητά στις δύο τραγουδίστριες.

Εις πείσμα των αενάως ανακρουόμενων αφρικανικών κρουστών, που έχουν κάνει κατοχή στην πλατεία του Θησείου, ακούσαμε τραγούδια του 19ου και 20ού αιώνα σε πέντε διαφορετικές ευρωπαϊκές γλώσσες.

Η βραδιά ξεκίνησε με μία πολύ θετική έκπληξη. Ο Παύλος Σιφναίος άνοιξε τη βραδιά παίζοντας την εκτενέστατη –τουλάχιστον ημίωρης διάρκειας– «Σονάτα αρ. 8» του Σεργκέι Προκόφιεφ. Πρόκειται για την τελευταία από τις τρεις «Πολεμικές» σονάτες για πιάνο που γράφτηκαν τη διετία 1943-44, ως κρυπτογραφημένη αντίδραση σε ζοφερές εμπειρίες της σταλινικής περιόδου˙ ένθεν η έντονα διάφωνη γραφή της αλλά και η εμμονικά επανερχόμενη, θλιμμένη, βασική μελωδική ιδέα. Ο ακμαίος 37χρονος πιανίστας αναμετρήθηκε με το έργο με αυτοπεποίθηση, συναίσθηση της σύνθετης μουσικής δραματουργίας και –αυτό κατέστη ολοφάνερο!– ουσιαστική εξοικείωση με το ιδίωμα και τις αυξημένες τεχνικές απαιτήσεις της γραφής.

Η ερμηνεία του διατήρησε ουσιαστική συνοχή στον μουσικό ειρμό, αρθρώνοντας το κερματισμένο συντακτικό και τις συνεχείς ρυθμικές εναλλαγές της φραστικής με καίρια ζυγιασμένες στίξεις, αυξομειώσεις των ταχυτήτων και της δυναμικής: από αργό, βηματιστό ξετύλιγμα σε παραγράφους εμβατηριακού σφρίγους, παρεμβάλλοντας αβίαστα θύλακες πένθιμης λυρικής αναπόλησης, παιχνίδια ξέφρενης, αθλητικής κινητικότητας κ.λπ. Ταυτόχρονα απέδωσε ισορροπημένα και αβίαστα την ποικιλία και τις συνεχείς μεταπτώσεις των διαθέσεων.

Στη συνέχεια οι δύο τραγουδίστριες απέδωσαν εναλλάξ τραγούδια των Μπραμς, Καμηλιέρη, Ντε Φάγια, Βέρντι, Φορέ, Αν, Μάλερ, Τσαϊκόφσκι αλλά και άριες από σκηνικά έργα των Οφενμπαχ («Ωραία Ελένη»), Μασνέ («Βέρθερος») και Μπιζέ («Κάρμεν»), αξιοποιώντας με άνεση τις ώριμες φωνές τους στα εκφραστικά και τεχνικά ζητούμενα κάθε τραγουδιού. Στηρίζοντας το δίδυμο ρεσιτάλ τους με γενναιόδωρες ερμηνείες και επικοινωνιακές σκηνικές παρουσίες Καράγιαννη και Τσιρακίδου χάρισαν στο ακροατήριο μιαν απολαυστική μουσική βραδιά.