Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Σταθερά βουλιάζουμε στο μέλλον»
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

«Σταθερά βουλιάζουμε στο μέλλον»

  • A-
  • A+

Ο Πρόδρομος Μάρκογλου (Καβάλα, 1935) συγκεντρώνει σχεδόν το σύνολο του ποιητικού του έργου στον τόμο «Εσχατη Υπόσχεση, Ποιήματα 1958-2010», σε μια καλαίσθητη έκδοση που κοσμείται στο εξώφυλλο και από ένα σχέδιό του. Με λόγο περιεκτικό, πυκνό, που τείνει όχι να αφηγηθεί αλλά να σημάνει −με δομική μονάδα τον στίχο-εντύπωση− μας παραδίδει μια ποίηση που αναβλύζει από το κοινωνικό και φθαρτό μας σώμα, προσθέτοντας μια διακριτή ψηφίδα στη λογοτεχνία μας.

Ο ποιητής, πιστεύοντας πως όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη εκτός από τη μέση οδό, πλέει ως άλλος πολύτροπος Οδυσσέας ανάμεσα στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, «στο χάσμα της ιστορίας και της ουτοπίας», κάπου στο «μέσο» των Μανόλη Αναγνωστάκη και Μίλτου Σαχτούρη, των οποίων−πέρα από την τεχνοτροπική διακλάδωση και ώσμωση−παραθέτει ποιήματα σε μότο (προλογίζοντας ολόκληρες συλλογές). Κατορθώνοντας να επιστρέφει επαναληπτικά στη φανταστική του Ιθάκη, απορρίπτοντας την «παράπλοια» με την αναγνωρίσιμη ποιητική του εύπλοια, σε μια παράλληλη πλεύση με αυτή του Ανέστη Ευαγγέλου.

Συγκεκριμένα προεξοφλώντας το μέλλον ως δύσκολο ή αδύνατο βουλιάζει και «αφηγείται» ακολουθώντας την κοινωνική αίσθηση και τη σκηνοθετική θέση του Αναγνωστάκη και τις βίαιες εκρήξεις των χρωμάτων και την αυτο-αναφορικότητα του Σαχτούρη. Με ποιήματα που καταγράφουν πρωτίστως εντυπώσεις, που δεν δένουν σε ολότητες και που αποδίδουν μια αίσθηση: φωτεινή και με χρώματα στη σχέση της με τον έρωτα και τη μοναξιά και σκοτεινή και αιμάτινη στην κοινωνική της εκφορά που εφάπτεται μιας μορφής δικαιοσύνης του απόλυτου.

Τέσσερις δεκαετίες πριν η χώρα μπει στην περιδίνιση της κρίσης ο Μάρκογλου ως poeta vates διαβλέπει τα ερχόμενα λέγοντας στο magnum opus του «Το δόντι της πέτρας» (1975): «Μουγκρίζουν τα μεσάνυχτα μες στο μυαλό μου […] Προγραμμένοι σε σκοτεινά κατάστιχα μηχανικών εγκεφάλων […] Ποια άνοιξη ακόμη καρτεράμε;/Ποιο βόλεμα μπήκε πάνω απ’ τ’ άγριο χρέος;» («Μουγκρίζουν τα μεσάνυχτα»).

Για να εξηγήσει τις αιτίες της κρίσης, περνώντας κυρίως από την πολιτική και τον «θεσμό» της αντιπαροχής στον καταναλωτισμό. Διαβάζουμε: «Ξενευρώνει η θηριώδης αμάθεια της εξουσίας» και «Σφυρίζει ο αγέρας στις μεταλλικές κεραίες / Εδώ / Μες στο μπετόν φυτρώνει / Η καινούργια ρίζα μας / Σκληρή και προορισμένη» («Ιδιωτικό τραγούδι»). Τα οποία και συμπορεύονται με τη μετάθεση της ευθύνης: «Με τα μούτρα πέσαμε στα παχιά κρέατα / Στα πλούσια κι εύθυμα τραπέζια / Ωραία τα κρασιά, τρυφερές οι γυναίκες […] Πού τώρα διεκδικήσεις κι αγώνες // Λοιπόν / ας βγάλουν άλλοι το φίδι απ’ την τρύπα» («Ελεεινόν θέατρο»).

Φορτωμένος με ενοχές για την ψευδο-καταναλωτική ευημερία και χτυπώντας τα κακώς κείμενα αναζητά μια κάθαρση: «Κι αυτός κατέβαινε στην παραλία / Να ξεκουράσει τα μάτια στη θάλασσα / Περιμένοντας / Νεροποντή να ξεπλύνει την πόλη» («Ηξερε») ή «Παρακολουθώ / Τα μεγάλα κύματα / Μ’ ορμή περνάνε πάνω απ’ τον κυματοθραύστη» («Φυσούσε»). Ενώ ο «άλλος», αυτός της επανάστασης: «Περιδιάβαζε / Κομψά επιτήδειος […] Καλά βολεμένος […] Ξαναγύριζε η όψη του / Γυμνασμένο σκυλί χασάπικου // Πρώτος στο γάβγισμα / Πρώτος να γλείφει το αίμα στους δρόμους» («Περιδιάβαζε»).

Με το ένα του χέρι χαμένο στη γενέτειρά του, όπως σημειώνει ο ίδιος στο βιογραφικό του: «Το 1944 χτυπήθηκε από γερμανική χειροβομβίδα κι έχασε το αριστερό του χέρι», και όπως επίσης δηλώνει, ξαφνιάζοντας θετικά με την αμεσότητά του, παραθέτοντας στίχους του Αναγνωστάκη: «Εστω / Ανάπηρος, δείξε τα χέρια σου. Κρίνε για να κριθείς» όπως και δικούς του: «Εν συγχύσει σας ομιλώ ακρωτηριασμένος» («Εν συγχύσει», Ονείρων κοινοκτημοσύνη, 2002).

Επιστρέφοντας συχνά στα «Πέτρινα» −και όχι μόνο− «χρόνια»: «Τα παιδιά μας ανυποψίαστα στα χέρια του Προκρούστη» («Ηταν η εποχή»), «Στρατοδικεία σαν τις μυλόπετρες» («Εδώ»). Για να καταλήξει σε μια σπουδαία ποιητική εικόνα που συνοψίζει: «Βούλιαζε στους ασβεστωμένους τοίχους / Καθώς έπεσε με το πρόσωπο στο τσιμέντο / Ανοιξε η θάλασσα πράσινη και βούλιαζε / Η μέρα άχνιζε πάνω στα βράχια» («Βούλιαζε»).

Για να φτάσουμε σε μια εποχή όπου αρχίζουν και πάλι οι άνθρωποι να «ωριμάζουν με σιωπή και στέρηση» («ΙΘ’ [τοπίο]», Χωροστάθμηση, 1965) και ενώ ο ποιητής υπενθυμίζει για τους άνεργους, τους απόκληρους και τους μισθωτούς: «Καταποντισμένος / μέσα σε αποχετευτικούς σωλήνες υπονόμων / κατρακυλώντας / στη θάλασσα» (Εγκλειστοι, 1961). Ζωντανεύοντας με την ποίησή του όχι μόνο τις πόλεις της αντιπαροχής και την επακόλουθη εξόντωση της έννοιας του δημόσιου χώρου, αλλά και το κλίμα των λογιστηρίων, των τραπεζών και της ιδιωτικής επιχειρηματικής πρωτοβουλίας.

Ο ποιητής έως τέλους, απέναντι σε όλα αυτά, σαν άλλη φιγούρα του Σαγκάλ αυτο-ζωγραφίζεται: «Κι έπλεα πάνω από ταράτσες και μεταλλικές κεραίες σ’ ένα σκοτάδι που κολλούσε πάνω μου κατράμι: Δεν φτάνει να ερμηνεύεις έλεγα…» («Οικογενειακή συγκέντρωση», Συνοπτική διαδικασία, 1980).

Ξεκινώντας από τη βεβαιότητα πως «καμιά λέξη δεν ερμηνεύει τον κόσμο συντριπτικά» καταλήγει στα ποιήματα ως «αποτεφρωμένα όνειρα», «αφού καμιά πράξη δεν αλλάζει τον κόσμο οριστικά» («Αργά», Ονείρων κοινοκτημοσύνη, 2002), αγγίζοντας εδώ έναν μεσσιανισμό που ευελπιστεί στη «μία» πράξη. Εκεί όπου το «εν αρχή ην ο Λόγος» των φορμαλιστών, κατά τον Τρότσκι, «γίνεται για μας “εν αρχή ην η Πράξις”, και ο λόγος την ακολουθεί σαν φωνητική σκιά της» (Λογοτεχνία και επανάσταση, εκδ. Προμηθέας). Μειώνοντας την εμβέλεια του μηνύματός του, την οποία όμως διατηρεί με την αντιπαλότητά του απέναντι στην καθολική πραγματικότητα (βλ. τα ποιήματα: «Α’ Κάθοδος», «Διαδρομή», «Σημειώσεις για ποιήματα που δεν γράφτηκαν», «Νυχτερινή συνομιλία» και «Επανέρχεται»).

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
Το «Εκτακτο δελτίο καιρού», έργο που ενώ σε πρώτο επίπεδο παραμένει κλειστό και δυσπρόσιτο, τάχα γλωσσοκεντρικό, γλωσσογενές και παιχνιδίζον, στην πραγματικότητα συνοψίζει, ως ένας στοχαστικός και αισθητικός...
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αποσιωπημένη γενιά
Η εύκολη πρόσβαση και εποπτεία μιας ποιητικής παραγωγής με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ασφαλώς και καθιστά μια ανθολογία ελκυστική. Ωστόσο, τα στοιχεία εκείνα που βαραίνουν πρωτίστως για τον επίδοξο αναγνώστη...
Η αποσιωπημένη γενιά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αραβικός μοντερνισμός
Ο Αραβας δεν γεννιέται με την ποίηση εντός του, όπως κανείς άλλωστε, ανεξαρτήτως εθνικότητας, αλλά μαθαίνει μεγαλώνοντας να την αγαπάει. Οι λόγοι, δηλαδή, που οι λαοί της Μέσης Ανατολής επιδίδονται στην ποίηση...
Αραβικός μοντερνισμός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Αλεξανδρινός μιλάει με πολλούς τρόπους
Από τη στιγμή που καθιερώθηκε ο Κωνσταντίνος Καβάφης στην ελληνική λογοτεχνική σκηνή και από τη στιγμή που απέκτησε διεθνή φήμη, δεν έχει πάψει να μελετάται και να διερευνάται η ποιητική του. Το εκπληκτικό...
Ο Αλεξανδρινός μιλάει με πολλούς τρόπους
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κοινωνικές, υπαρξιακές, γλωσσικές περιπλανήσεις
Ο Βασίλης Ρούβαλης, διευθυντής του περιοδικού και των εκδόσεων poema, ποιητής, διηγηματογράφος, μεταφραστής και αρθρογράφος, μας παραδίδει τις «Λεύγες» και ο Χάρης Μιχαλόπουλος, επίκουρος καθηγητής Λατινικής...
Κοινωνικές, υπαρξιακές, γλωσσικές περιπλανήσεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δύο ποιητές της γενιάς του ’70
Ο Δημήτρης Αλεξίου είναι ποιητής, έστω κι αν έκανε ένα παράλληλο πέρασμα από την πεζογραφία. Ο Παύλος Πέζαρος ανήκε στην ιδρυτική ομάδα του περιοδικού Διαβάζω και υπήρξε μέλος της συντακτικής του επιτροπής από...
Δύο ποιητές της γενιάς του ’70

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας