• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 0.9°C / 5.7°C
    4 BF
    71%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.5°C / 5.3°C
    5 BF
    37%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.0°C / 8.0°C
    4 BF
    49%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 1.9°C / 3.8°C
    3 BF
    20%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    2°C 1.9°C / 3.0°C
    5 BF
    55%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 1.8°C / 3.2°C
    3 BF
    37%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    -2°C -1.6°C / -0.5°C
    3 BF
    34%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    2°C 2.4°C / 2.4°C
    3 BF
    40%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.6°C / 8.8°C
    6 BF
    72%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 1.2°C / 4.9°C
    5 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.1°C / 7.4°C
    6 BF
    63%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    1°C 1.2°C / 1.2°C
    6 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    3 BF
    49%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.4°C / 5.0°C
    4 BF
    35%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 2.3°C / 4.9°C
    3 BF
    54%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 9.8°C
    5 BF
    53%
  • Χαλκίδα
    Ασθενής ομίχλη
    2°C 1.1°C / 4.8°C
    2 BF
    91%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 5.3°C / 5.5°C
    3 BF
    40%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.5°C / 3.9°C
    3 BF
    47%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    -3°C -2.5°C / -2.5°C
    3 BF
    41%

Αθηνά Βογιατζόγλου. Πορτρέτα. Εκδόσεις Κέδρος 2021, σελ. 72.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μεταμορφώσεις του βιώματος

  • A-
  • A+
Η Βογιατζόγλου, ακολουθώντας το μοντερνιστικό παράδειγμα, δίνει μια παραδειγματικά θετική απάντηση στο διαρκώς επανερχόμενο ερώτημα αν και κατά πόσο η αυθεντικότητα του βιώματος μπορεί να γίνει ποίηση και πώς το προσωπικό βίωμα μεταπλάθεται δραστικά ώστε να γίνει συλλογικό.

Αν οι κομβικές στιγμές του έρωτα υπήρξαν συγκροτητικοί παράγοντες του εαυτού στην πρώτη συλλογή της Βογιατζόγλου Ερωτοπαίγνια (2019), στη δεύτερη, τα Πορτρέτα, η ποιητική απόπειρα αυτοέκθεσης συνεχίζεται στη βάση της σκιαγράφησης μιας σειράς προσώπων.

Τα 37 ποιήματα αυτόνομα αλλά και ως μέρη μιας σύνθεσης κατανέμονται στην προλογική και επιλογική ενότητα «Πτώση» και «Ανύψωση» –με δύο ποιήματα η καθεμιά–, και στο τριμερές κύριο σώμα του βιβλίου: «Α΄ Εξ αίματος» με 13 ποιήματα, «Β΄ Του χρωστήρα και της λέξης» με 7 ποιήματα, «Γ΄ Οι άλλοι» με 13 ποιήματα.

Η «Πτώση» εισαγωγικά καταθέτει τις εναρκτήριες αφορμές της συγγραφής: η από τυχαίο συμβάν συνειδητοποίηση ότι «σε μια μέρα μέσα/έφτασε/το πρώτο μου φθινόπωρο» («Το φύλλο»), η ταύτιση με τον αχινό που αποσύρεται στον εαυτό του με όπλα-αγκάθια «Εσύ τον αστερία φοβάσαι κι εγώ/τα πεφταστέρια» («Ο αχινός). Ο αχινός ανοίγεται σε μια ποιητική προσωπογράφηση τόσο εμβληματικών μορφών που επέδρασαν ποικιλότροπα στη δόμηση του υποκειμένου-φωνής («Εξ αίματος», «Του χρωστήρα και της λέξης») όσο και άλλων που, στο πλαίσιο της στιγμής, κινητοποίησαν τη γραφή. («Οι άλλοι»). Εμμέσως λοιπόν δομείται η αυτοπροσωπογραφία της ποιητικής φωνής που τα στοιχεία αυτοβιογράφησης επιτρέπουν να την ταυτίσουμε με την ίδια την ποιήτρια. Η «Ανύψωση» αποτελεί τη σύζευξη προσωπικής/οικογενειακής με την εθνική ιστορία (αποκατάσταση προσφύγων, διαμόρφωση της αθηναϊκής ανθρωπογεωγραφίας, οικοδόμηση της μεταδικτατορικής Αθήνας μέσω της ελληνικής επινόησης της αντιπαροχής). Επισημαίνω στη συλλογή την αναφορά της Καισαριανής: φέρει όλο το βάρος της συλλογικής ιστορίας που μπορεί να διαβαστεί ως ατομική και αντίστροφα. Χρόνος - τόπος, παρελθόν - παρόν, τέχνη - ιστορία διασταυρώνονται με τα πρόσωπα-πορτρέτα και όλα εκβάλλουν στο πρόσωπο της ποιητικής φωνής.

Η μνήμη πρωτίστως τροφοδοτεί τη γραφή και κατόπιν η τέχνη όπως συνάπτονται στο εις εαυτήν ποίημα «Ο κοχλίας»: «σκέψεις κοχλιώδεις», η ημερολογιακή γραφή, υποδεικνύουν μια ακόμη λειτουργία της συλλογής, τη μνημείωση μέσω της γραφής, αυτή που εντέλει κερδίζει τον χρόνο. Στο ποίημα «Η πόρτα» η είσοδος στην ανάμνηση της αθωότητας «ήπια από ξέχειλα λαγήνια, έκοψα το φλωμάρι» της προετοιμασίας για τη μετάβαση στη ζωηρή νεότητα «κι ετοιμάστηκα για της Αθήνας τις μάχες» και ταυτόχρονα η είσοδος στον χώρο της αφήγησης/γραφής «άκουσα ιστορίες» και ο locus amoenus της παιδικής ηλικίας με την παραμυθητική της λειτουργία «Και τι δε θα ’δινα για μια σανίδα/ από την πόρτα την παλιά./ Γερά πιασμένη επάνω της,/ στις τρικυμίες θα επιζούσα/».

Μέσα στον κύκλο γυναικείων μορφών της συλλογής ανοίγει άλλος ένας: η ζωγράφος Helene Schjerfbeck με τα (αυτο)πορτρέτα του εξωφύλλου το οποίο εντάσσεται έτσι λειτουργικά στην ανάγνωση και διαδρά με το ποίημα που φέρει το όνομα της εικαστικού. Ο διάλογος μεταξύ εικόνας και λόγου που εισάγεται από τον τίτλο της συλλογής και το εξώφυλλο αναδεικνύεται στη δεύτερη ενότητα αλλά ουσιαστικά διαχέεται σε όλο το βιβλίο: τα λεκτικά πορτρέτα προσφεύγουν στην αναγνωστική φαντασία ενόσω τα ζωγραφικά αναζητούν τον λόγο που θα τα πλαισιώσει. Τα ποιητικά πορτρέτα της Βογιατζόγλου ενέχουν την ίδια αγωνία με αυτήν του/της εικαστικού: να αποτυπώσουν σε μια στιγμή το ψυχολογικό βάθος, το ποιόν του εικονιζόμενου, να δείξουν στον θεατή τον δικό τους κόσμο συμπυκνωμένο σε μια στιγμή.

Ετσι και στη συλλογή οι διασταυρούμενες χρονικότητες εκκινούν από τη στιγμή και εκτείνονται ή μένουν εκεί (π.χ. «Το ζευγάρι»), δίνοντας όμως το έναυσμα στον αναγνώστη για προέκταση του ποιήματος πέρα από το τέλος του: να συμπληρώσει τα κενά, να διεισδύσει στα πρόσωπα. Οι τελευταίοι στίχοι πολλών ποιημάτων σχεδόν επιβάλλουν αυτή την αναγνωστική επέκταση: στο «Vincent van Gogh “Ρίζες δέντρων και κορμοί” (1889)» ποίημα που ταυτίζει δημιουργό - δημιούργημα οι στίχοι «τεκμήριο τέλους ισχυρού/κάποιου που δίχως να παραιτηθεί/αποχώρησε» υποβάλλουν την ανάγκη αναζήτησης του έργου προτρέποντας σε μια ολοκληρωμένη οπτική εμπειρία –ανάγνωση και θέαση έργου– που ανοίγει την ερμηνεία του ποιήματος. Ομοια, στο λογοτεχνικό επίπεδο συμβαίνει με το ποίημα «Ο Σικελιανός κι εγώ».

Η Βογιατζόγλου ακολουθώντας το μοντερνιστικό παράδειγμα, που γνωρίζει καλά ως έμπειρη πανεπιστημιακή φιλόλογος, με τη συλλογή της δίνει μια παραδειγματική θετική απάντηση στο διαρκώς επανερχόμενο ερώτημα αν και κατά πόσο η αυθεντικότητα του βιώματος μπορεί να γίνει ποίηση και πώς το προσωπικό βίωμα μεταπλάθεται δραστικά ώστε να γίνει συλλογικό.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Yπαρξιακές αντιφάσεις
Το «Αργά μέσα στη μέρα» είναι ένα χορταστικό μυθιστόρημα χαρακτήρων, η Χάντλι με γραφή μετρημένη αλλά αφοπλιστικά διεισδυτική αποδίδει με ακρίβεια τις αντιφάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης.
Yπαρξιακές αντιφάσεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
To βίωμα της σκλαβιάς
Η «Ελληνίδα σκλάβα» είναι ένα συμπυκνωμένο μωσαϊκό των ιστορικών εξελίξεων στην Ευρώπη και στην Αμερική του 19ου αι., μια ψυχολογική εμβάθυνση στο βίωμα της σκλαβιάς και στο πάθος των ανθρώπων για ελευθερία.
To βίωμα της σκλαβιάς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τον Σάμσα στη Σάσα
Η Μιχαλοπούλου στην ανά χείρας νουβέλα εμπνέεται από τον Κάφκα, τη Σιμόν ντε Μποβουάρ (γυναίκα δεν γεννιέσαι, γίνεσαι) και τις ιδέες της Judith Butler, αλλά δεν μένει σ’ αυτές.
Από τον Σάμσα στη Σάσα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σπουδάζοντας στις μετόπες της ποίησης
Η ελεγειακή τονικότητα στη φωνή του Δασκαλόπουλου, χωρίς συναισθηματικές κορόνες και ξαφνιάσματα, γλυκαίνει από την αχλή της μνήμης και του ερωτισμού που αποπνέει το γυναικείο σώμα.
Σπουδάζοντας στις μετόπες της ποίησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολυφωνικό και πολυσυλλεκτικό αστυνομικό αφήγημα
Το αστυνομικό αφήγημα, στις διάφορες εκδοχές του, απενοχοποιημένο κριτικά και αναβαθμισμένο εκδοτικά, γνωρίζει παγκόσμια επιτυχία. Το προσαρμοστικό και πάντα δημοφιλές είδος δεν χρειάζεται, σήμερα, την...
Πολυφωνικό και πολυσυλλεκτικό αστυνομικό αφήγημα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις του κυπριακού τραύματος
Το Brandy Sour είναι ένα άρτιο αφηγηματικό εγχείρημα που φανερώνει την εξέλιξη της συγγραφικής πορείας της Σωτηρίου και προσθέτει μια καλογραμμένη σελίδα στη σύγχρονη κυπριακή πεζογραφία που εκπροσωπείται από...
Οψεις του κυπριακού τραύματος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας