• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.6°C / 16.3°C
    1 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 9.6°C / 13.6°C
    2 BF
    52%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 11.0°C / 13.8°C
    1 BF
    56%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    2 BF
    71%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 8.0°C / 11.6°C
    1 BF
    54%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 4.4°C / 4.4°C
    0 BF
    60%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.2°C / 12.2°C
    1 BF
    51%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 16.0°C
    4 BF
    63%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 11.8°C
    2 BF
    76%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.8°C
    3 BF
    51%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 12.3°C
    3 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    3 BF
    55%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 9.5°C
    0 BF
    71%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.5°C / 14.4°C
    1 BF
    42%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.8°C / 17.1°C
    3 BF
    56%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 15.4°C
    2 BF
    54%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 9.3°C / 11.6°C
    2 BF
    60%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.7°C / 10.3°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.5°C / 6.5°C
    1 BF
    54%

ΙΣΜΗΝΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ. Φυγόδικος δεν ήμουν. Σελ. 178. Εκδόσεις Ποταμός, 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σπήλιος και Εριφύλη

  • A-
  • A+
Η λυρική και εικαστική γραφή της Καρυωτάκη μιλά για τον εμφύλιο και τις συνέπειές του, για τους μυριάδες «εμφίλιους» που δηλητηρίασαν την ελληνική κοινωνία.

Μια ερωτική ιστορία για τα κάθε λογής σύνορα, τους πολιτικοκοινωνικούς εγκλεισμούς, τις οικογενειακές φυλακές, αλλά και τα χρονοτοπικά δεσμά. Αλλοτε ως ηθογραφικό κωμειδύλλιο και άλλοτε ως φανταστική φάρσα σε ιστορικό φόντο [βλ Στους Δρόμους (Ροδακιό, 2017) όπου και η αντιδικτατορική ιστορία του ζεύγους, Σείριου – Δεσμίνας, μυθιστορηματικά απεικάσματα της Ισμήνης και του Κώστα Καρυωτάκη) παλινδρομεί διαρκώς μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας και συνεχίζεται, με τρόπο μαγικό, στο επέκεινα.

Από τη μια, ο αινιγματικός Σπήλιος (γενν. 1940), ένας «ρέμπελος» ειδικευμένος στην αναπαραγωγή παράνομων φυλλαδίων, προσωρινά αποφυλακισθείς ως εμφραγματίας, και «άλλο του μισό», ενάντια στην παράδοση της βασιλόφρονος οικογένειάς της, η πρόσχαρη Εριφύλη (γενν. 1947) με τις καλλιτεχνικές κλίσεις, «καρδιά καλόγριας και μήτρα πόρνης» (σαν άλλη Αχμάτοβα).

Η λόγω κακοκαιρίας αποτυχία διαφυγής στο εξωτερικό τον Αύγουστο του 1972 (ακριβώς στο μέρος όπου χάθηκε, τον Αύγουστο του 1947, η ταξιαρχία του Γιαννούλη) φέρνει τους εραστές φιλοξενούμενους στο σπίτι της θείας Φλώρας, σε κάποιο ηπειρώτικο ακριτοχώρι που θυμίζει Κόνιτσα, την εποχή όπου έχει αφαιρεθεί από την πλατεία το άγαλμα της Φρειδερίκης (χαϊδευτικά «Φρίκη») και ο κινηματογράφος διαφημίζει τον Κατήφορο με τη Ζωή Λάσκαρη: «Σωστά το πάει η Ιστορία. Ο καθείς και ο κατήφορός του» σχολιάζει η μονολογική αφήγηση.

Στο «ριζωμένο στη γη» (πάνω το αρχέγονο βουνό, κάτω το ποτάμι) πολυδαίδαλο αρχοντικό που λειτούργησε ως νοσοκομείο του κυβερνητικού στρατού στον Εμφύλιο, θα εξελιχθεί ο «Μυστικός Δείπνος», το συνταίριασμα του «ολοπόρφυρου» με τους «γαλαζοαίματους». Για τον Σπήλιο η συνεστίαση φαντάζει «παγίδα» και «επικίνδυνη ολομέλεια»· τ’ αγκαλιάσματα, παρακινδυνευμένα και ύποπτα. Αδυνατώντας να παίξει θέατρο, «με την ηδονή και την έπαρση» του κυνηγημένου, θα προτιμήσει «τη σκοτεινιά του κελιού του», αποχωρώντας επιδεικτικά από το τραπέζι…

Ωστόσο, η «κατακλυσμιαία» αυτή νύχτα δεν έφερε το τέλος. Η σχέση ευοδώθηκε. Το ζεύγος πέρασε τελικά τα σύνορα και έζησε για χρόνια στο εξωτερικό. Αυτή επέστρεψε πρώτη. Ο δικός του νόστος, που συνέπεσε με τον θάνατό του, δεν σήμανε τον οριστικό χωρισμό. Τότε άρχισαν τα «ονειρικά πηγαινέλα»!

Αυτός επέλεξε συνειδητά(!), εγκαταλείποντας τους λειμώνες, να εμφανίζεται «σαν το φάντασμα της καταιγίδας» στα όνειρα της Εριφύλης. Μάλιστα, για να στηρίξει την αξιοπιστία της αφήγησής του, παραθέτει από μνήμης τον Μπόρχες του «Εφιάλτη»! Γνωρίζουμε από νωρίς (σ. 59) ότι ο μονολογιστής είναι νεκρός, αλλά ποιος είναι ο αφηγητής που πλαισιώνει την αφήγηση; Ποιος ονειρεύεται; Ο Σπήλιος, στο κεφάλι του οποίου συνωστίζονται σπασμένες διαδοχικές εικόνες της Εριφύλης; Ή η Εριφύλη που ενέδωσε (εν ύπνω) στις παραινέσεις του συντρόφου της να διηγηθεί μια μέρα τον δικό τους «εμφίλιο» («θα το ξεκαθαρίσεις, όμως, το φι με γιώτα είναι ο τίτλος της ιστορίας μας»).

Ο,τι και να ισχύει, στο δεύτερο μέρος του βιβλίου και μετά από είκοσι έτη, η άρρωστη Εριφύλη (με το Βάραθρο του Γονατά στα χέρια), βρίσκει καταφύγιο και πάλι στο σπίτι της θείας Φλώρας. Εξομολογήσεις και απωθημένες μνήμες αποκαλύπτουν καλά κρυμμένα μυστικά της οικογενειακής ιστορίας. Κάτοπτρα στήνονται ανάμεσα στις προσωπικές ιστορίες, αντιστρέφοντας τις μονόπλευρες ερμηνείες του πρώτου μέρους. Ποιος μπορεί να κρίνει τις επιλογές των ανθρώπων όταν οι δίνες της Ιστορίας στροβιλίζουν τα ανθρώπινα πεπρωμένα;

Η φρίκη της μεγάλης Ιστορίας αντικατοπτρίζεται στις φρικτές στιγμές της καθημερινότητας. Τα ίδια αναπάντητα ερωτήματα επιστρέφουν: «Γιατί έγινε ο πόλεμος;», ή: «Χωράει η φαγωμάρα σε λέξεις;». Κι αν δεν ήταν «του χεριού μας να σταματήσει», κανένας δεν έμεινε, εκών άκων, αμέτοχος. Ο,τι δε ισχύει για τις πολιτικές έριδες, ισχύει και για τις ερωτικές αντιμαχίες, μια άλλη μορφή ολιστικού πολέμου.

Η «παράλογη» ιστορία του Σπήλιου και της Εριφύλης είναι ένα ψυχολογικό «ονειρικό θρίλερ», γοτθικά πατιναρισμένο, γεμάτο αλληγορίες, συμβολισμούς και λειτουργικές, ως επί το πλείστον, διακειμενικές αναφορές. Η φόρμα του μονολόγου (που τείνει να γίνει μνημονικός) με τις απότομες αντιμεταθέσεις οπτικής και φωνής ρευστοποιεί τα όρια ονείρου και πραγματικότητας.

Ακροβατώντας ανάμεσα στους δύο αυτούς κόσμους, η λυρική και εικαστική γραφή της Καρυωτάκη μιλά για τον εμφύλιο και τις συνέπειές του, για τους μυριάδες «εμφίλιους» που δηλητηρίασαν την ελληνική κοινωνία, για τους εφιάλτες που συνέχισαν να «πιλατεύουν» τους ανθρώπους, ακόμα κι όταν φαίνονταν τελειωμένοι. Γιατί οι ιδέες αλλάζουν δύσκολα, τα τραύματα δεν επουλώνονται εύκολα, οι παλιές ιστορίες δεν τελειώνουν ποτέ. Μόνο απωθούνται στο υποσυνείδητο ή κρύβονται σε σκοτεινές κρυψώνες.

Οπως θα έλεγε ο Μπόρχες, η ονειρική φαντασία(;) της Καρυωτάκη έχει τα δύο βασικά στοιχεία (σωματική κακουχία και υπερφυσική φρίκη) κάθε εφιάλτη αλλά και τη… γεύση του. Οσο για την αναγνωστική επίγευση, αυτή είναι γλυκόπικρη μεν, απολαυστική δε.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πληγή και επούλωση
Αν και η παλέτα του συγγραφέα έχει επιλέξει τις σκοτεινές αποχρώσεις, το σφρίγος της γλώσσας και η ευφάνταστη και συχνά ποιητική εικονοποιία φωτίζουν με τις δικές τους ζωηρές αναλαμπές το κείμενο.
Πληγή και επούλωση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εικασία με αποδείξεις
Η Ολγα Πετροπούλου, πάντοτε με καθαρό μυαλό και απολύτως συνεκτική επιχειρηματολογία, έχει τη λύση και χάρη στην εικασία 3ν+1 επιλύει τον γρίφο σε αυτό το μυθιστόρημα, στο οποίο μέσα από καθεμιά ιστορία...
Εικασία με αποδείξεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Περιμένοντας τον θάνατο
Το βιβλίο ανακεφαλαιώνει με γνώση και συγκίνηση τα έργα και τις (ευτυχισμένες) μέρες του Μπέκετ, καθώς κι όλη τη συγγραφική πορεία του.
Περιμένοντας τον θάνατο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η Σαντορίνη του Μελετζή
Κάθε επίσκεψη του φωτογράφου ήταν τόσο ριζικά διαφορετική: τόπος εξορίας, τόπος καταστροφής και ανασυγκρότησης, τόπος βύθισης στην προϊστορία. Και οι τρεις αυτές ιστορικές συνθήκες αποτελούν σήμερα τη χαμένη...
Η Σαντορίνη του Μελετζή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Παράνοια της ύπαρξης και της εποχής
Ο Σέιφερ στήνει το μυθιστόρημά του ως μια ταυτόχρονη τριπλή αφήγηση μέχρι τη στιγμή που οι μεμονωμένες ιστορίες αναπόφευκτα θα συναντηθούν. Επιλέγει να δώσει έναν έντονα προσωποκεντρικό χαρακτήρα στην αφήγησή...
Παράνοια της ύπαρξης και της εποχής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας