• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.4°C / 29.6°C
    3 BF
    47%
  • Θεσσαλονίκη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    28°C 24.7°C / 30.4°C
    4 BF
    40%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.5°C / 26.0°C
    2 BF
    71%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 20.0°C
    2 BF
    66%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    3 BF
    57%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    25°C 24.0°C / 26.0°C
    0 BF
    55%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    22°C 21.8°C / 22.4°C
    3 BF
    31%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.7°C / 25.7°C
    2 BF
    57%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 25.8°C / 28.2°C
    1 BF
    81%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    1 BF
    50%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 26.1°C / 26.8°C
    4 BF
    65%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 26.7°C / 26.8°C
    3 BF
    54%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    2 BF
    69%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 27.9°C
    4 BF
    41%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.7°C / 30.5°C
    3 BF
    43%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.8°C / 27.8°C
    3 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 26.5°C / 29.8°C
    3 BF
    30%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 24.4°C / 26.3°C
    3 BF
    72%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.9°C / 28.7°C
    4 BF
    75%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    25°C 24.5°C / 24.5°C
    3 BF
    32%

Βάλτερ Μπένγιαμιν

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Τζέιμσον «γράφει» Μπένγιαμιν

  • A-
  • A+
Ετσι οδηγούμαστε με ακρίβεια στο σημείο μηδέν μιας γραφής που έγινε πλήρως ζωή: στον «πολιτικό» Μπένγιαμιν, για τον οποίο η αμφισημία της στράτευσης και της κριτικής είναι αναπόδραστη και πολύτιμη, καθώς δεν μπορεί και δεν πρέπει ποτέ να λύνεται θεωρητικά και ατομικά, αλλά μόνο πρακτικά και συλλογικά.

Περιμένοντας μέχρι το τέλος της ένατης δεκαετίας της ζωής του για να κάνει βιβλίο την ενασχόλησή του με τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, ο Φρέντρικ Τζέιμσον ανέβαλε όσο περισσότερο μπορούσε την ταύτιση της γραφής του με την ανάγνωση ενός από τους σημαντικότερους στοχαστές για την πνευματική του συγκρότηση και διαδρομή, και κατεξοχήν «γραφόμενου» συγγραφέα, όπως λέει – τόσο γραφόμενου όσο και ο ίδιος, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε. Τα Αρχεία Μπένγιαμιν έχουν πράγματι κάτι το οργασμικό –ο Ρολάν Μπαρτ θα το εκτιμούσε δεόντως–, έτσι όπως μπαίνουν στα κυριότερα αλλά και σε ήσσονα κείμενα του Μπένγιαμιν, για να αναπτύξουν μέχρι τέλους την εσωτερική λογική τους, μακριά από πρόχειρες βιογραφικές περιοδολογήσεις (ο «νεαρός ιδεαλιστής» και ο «ώριμος μαρξιστής» Μπένγιαμιν) όσο και από συνθετικές εκ των υστέρων αφηγήσεις για τη σκέψη ενός απαράμιλλου θεωρητικού που περισσότερο από καθετί μίσησε τη συνέχεια στο παρόν του, της θεωρίας συμπεριλαμβανομένης.

Ο Τζέιμσον «γράφει» Μπένγιαμιν. FREDRIC JAMESON. Tα αρχεία Μπένγιαμιν. Μετάφραση: Βάσια Λέκκα. Εκδόσεις Πλέθρον, 2022. Σελ. 392

Από το πρώτο μέχρι το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου, ο Τζέιμσον στήνει μια οργανωμένη περιπλάνηση στα «Benjamin Files» του τίτλου, διαβάζοντας εκ του σύνεγγυς κείμενα και συνταιριάζοντας τις κατασκευαστικές αρχές τους, δείχνοντας πώς η μία μετατρέπεται στην άλλη και πώς όλες μαζί συνυφαίνονται σε ένα παλλόμενο πρόγραμμα, μια φιλοσοφία, αν θέλει κανείς να το πει πιο παραδοσιακά, που, κι αν (ή ίσως ακριβώς επειδή) προέρχεται από έναν άνθρωπο της θεωρίας, είναι ένα διαρκές κάλεσμα για δράση, ανάκτηση της αλλοτριωμένης εμπειρίας του σύγχρονου καπιταλισμού, μεσσιανική έξοδο από το καταραμένο σύμπαν της αυτοαναπαραγόμενης ταυτότητας. Κορύφωση του προγράμματος του Μπένγιαμιν και της (μετα)γραφής του από τον Τζέιμσον είναι βέβαια οι περίφημες Θέσεις «για την έννοια της ιστορίας», καταληκτική και πιθανώς πιο κατασταλαγμένη ενότητα του βιβλίου – το ουσιώδες όμως είναι η διαδικασία μέχρι εκεί.

Ανένδοτος στις γλωσσο-λογοτεχνικές εμμονές του, ο Τζέιμσον αρχίζει με τη «χωρική φράση» του Μπένγιαμιν, το στοιχειώδες σωματίδιο του ύφους του, μιας αφηγηματικής flanêrie χωρίς έγνοιες χρονικής ενότητας ή ενοποίησης. Η φράση αυτή είναι η μετεξέλιξη της «μη αισθητηριακής ομοιότητας», όπως ορίζει από πολύ νωρίς ο Μπένγιαμιν τη μίμηση, και ταυτόχρονα η προδρομική μορφή της πολύ γνωστότερης «διαλεκτικής εικόνας» των ύστερων κειμένων του για τον Μποντλέρ και το Παρίσι του 19ου αιώνα. Η προφανής απορία πώς μια «χωροποιημένη» έκφραση μπορεί να πραγματευτεί ιστορικά, δηλαδή χρονικά αντικείμενα, βρίσκει αμέσως απάντηση από τον Τζέιμσον, με την παράθεση (που θα πει: την αναγνωστική ανάδειξη και σύνταξη) του επόμενου συμπλέγματος εννοιών: αλληγορία, αστερισμός, μοντάζ – όροι όχι ακριβώς συνώνυμοι με την τρέχουσα έννοια, που παραπέμπουν ωστόσο σε ένα κοινό «όνομα» (σύμφωνα με έναν από τους βασικότερους «κώδικες» που χρησιμοποιεί εφ’ όρου ζωής ο Μπένγιαμιν: τη θεολογία), το οποίο μπορεί να βρει εφαρμογή από τον Μπρεχτ έως τον Ντελέζ, εκτιμά ο Τζέιμσον, που προτάσσει εδώ όπως και αλλού μία από τις αγαπημένες φιλοσοφικές αναφορές του.

Ιδια μέθοδος και με τις υποκειμενικότητες του Μπένγιαμιν: από το παιδί μέχρι τις καφκικές φιγούρες και από την πόρνη μέχρι τον ιστορικό υλιστή, ο flâneur της γλώσσας και αλληγοριστής-μοντέρ της ιστορίας ενσαρκώνεται σε εκδοχές ενός μη εγώ (ο Μπένγιαμιν υπερηφανευόταν ότι είχε καταργήσει το γραμματικό «εγώ» στα γραπτά του) που δηλώνει την απεριόριστη αλληλεγγύη με τα εκπραγματισμένα όντα της εποχής του εμπορεύματος, στα όρια της ταύτισης με τον καταπιεστή, αντέτεινε ο Αντόρνο, στην καρδιά της «απρόσμενης δύναμης του απρόσωπου να εκφράζει το ανοίκειο» (σ. 213), στο οποίο περιέχεται ανεξαιρέτως το ανώνυμο συλλογικό, αντιτείνει ο Τζέιμσον στον Αντόρνο. Ετσι οδηγούμαστε με ακρίβεια στο σημείο μηδέν μιας γραφής που έγινε πλήρως ζωή: στον «πολιτικό» Μπένγιαμιν, για τον οποίο η αμφισημία της στράτευσης και της κριτικής είναι αναπόδραστη και πολύτιμη, καθώς δεν μπορεί και δεν πρέπει ποτέ να λύνεται θεωρητικά και ατομικά, αλλά μόνο πρακτικά και συλλογικά (γι’ αυτό η αντινομία της «αύρας», ή της αισθητικοποίησης και της πολιτικοποίησης, στο διάσημο δοκίμιο για «Το έργο τέχνης στην εποχή της τεχνικής του αναπαραγωγιμότητας» είναι αξεπέραστη όσο και ηθελημένη). Η τελευταία λέξη είναι τόσο μόνο αισιόδοξη: η ελπίδα, καλώς ή κακώς, είναι «όχι για εμάς», αλλά για την ιστορία.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κωνσταντίνα
Και θα έκλεινες το διήγημα με την Κωνσταντίνα να παρακολουθεί τηλεόραση στο μπαλκόνι, να παρακολουθεί ατάραχη εικόνες από μέτωπα πολέμου, από δάση που καίγονται και θάλασσες που ματώνουν. Κατά μια έννοια, θα...
Κωνσταντίνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι εν λογοτεχνία σαλοί
Ο συγγραφέας φιλοτεχνεί τρόπον τινά εννέα πίνακες όπου αναπαριστά την προαιώνια μάχη του Καλού και του Κακού, αναμιγνύει το ρεαλιστικό στοιχείο με το μεταφυσικό, ελαφραίνει τον αναπόφευκτο διδακτισμό των μύθων...
Οι εν λογοτεχνία σαλοί
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σατιρική εποποιία
Ο Καψάλης, αξιοποιώντας τη βυρωνική φιλολογία, διέρχεται σύντομα αλλά κατατοπιστικά την προοδευτική στάση και τη δράση του λόρδου-βουλευτή που εντέλει, ενώ αποδεικνύεται αριστοκρατικός, «διστακτικός...
Σατιρική εποποιία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το θείο στην μακρά ελληνική παράδοση
Ο Αντρέ-Ζαν Φεστουζιέρ (1898-1982) ανήκει σε μια σπουδαία γενιά Γάλλων «ιστορικών των Ιδεών». Οι σοφοί και ακαταπόνητοι αυτοί μελετητές, έφεραν στο φως άγνωστες περιοχές της σκέψης και άγνωστες περιόδους της...
Το θείο στην μακρά ελληνική παράδοση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διαδρομές μιας σπουδαίας γυναίκας
Υποδειγματική επιστημονική μελέτη που συγχρόνως μπορεί να απευθύνεται σε όλους τους αναγνώστες και όχι μόνο σε ένα ειδικό κοινό. Μια συναρπαστική αφήγηση που έχει τη γοητεία ενός ιστορικού μυθιστορήματος και...
Διαδρομές μιας σπουδαίας γυναίκας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η διεθνής των εγωτιστών
Υπό το πρίσμα ενός ψυχαναλυτικά εννοούμενου εγωτισμού, ιδεολογικές διαφορές και δίπολα που φαντάζουν απόλυτα γίνονται πορώδη και, αίφνης, εντελώς προσωρινά, ικανά να μεταβαίνουν στο αντίθετό τους μέσα σε...
Η διεθνής των εγωτιστών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας