• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 3.8°C / 6.2°C
    1 BF
    80%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    2°C -0.8°C / 4.1°C
    3 BF
    54%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    5°C -1.0°C / 7.3°C
    4 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    -4°C -4.1°C / -4.1°C
    1 BF
    58%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -3.1°C / -3.1°C
    2 BF
    68%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    2°C -1.0°C / 3.4°C
    0 BF
    54%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -5°C -5.6°C / -1.5°C
    0 BF
    58%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 0.7°C / 6.6°C
    2 BF
    51%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 6.0°C / 9.8°C
    4 BF
    56%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 1.9°C / 4.9°C
    3 BF
    52%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 7.2°C / 9.1°C
    4 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 3.5°C / 6.6°C
    4 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.9°C / 8.9°C
    3 BF
    45%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -2.1°C / 0.5°C
    2 BF
    63%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    2°C -1.5°C / 3.4°C
    1 BF
    56%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 1.8°C / 6.6°C
    3 BF
    39%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 3.8°C / 6.4°C
    2 BF
    68%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C -1.7°C / 2.1°C
    1 BF
    55%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    2°C -1.3°C / 4.2°C
    1 BF
    66%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    -5°C -5.2°C / -5.2°C
    1 BF
    56%

Φαίδων Ταμβακάκης. Το τελευταίο ποστάλι. Μυθιστόρημα. Εστία, 2021, σελ. 368

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ζωή ως ταξίδι, η κρίση ως διάπλους

  • A-
  • A+

«Τι μυθιστόρημα ήταν η ζωή μου!»

Ναπολέων

Ο γνωστός ως τόπος εξορίας του Ναπολέοντα ηφαιστειακός βράχος της Αγίας Ελένης δεσπόζει απομακρυσμένος στο κέντρο του Ατλαντικού. Εκεί κατευθύνεται και το ποστάλι του τίτλου, το τελευταίο επιβατηγό που ναυπηγήθηκε στη Βρετανία, σ’ ένα από τα τελευταία δρομολόγιά του από το Κέιπ Τάουν, λίγο πριν από τη δημιουργία του αεροδρομίου στο νησί.

Ανάμεσα στους επιβάτες και ο «Ναύαρχος» Αντώνης Μάρκελλος. Ολυμπιονίκης, τιμημένος από την Ελληνική Προεδρία και τη Γαλλική Δημοκρατία, χορηγός πολιτισμού, καλός εργοδότης, ευεργέτης σωματείων, θύμα απαγωγής, χρεοκοπημένος πλέον τσιμεντοβιομήχανος. Στο τώρα της αφήγησης, «πρόσφυγας» με «εισιτήριο χωρίς επιστροφή» και εμφανώς καταβεβλημένος, ετοιμάζεται να «διαπλεύσει τον Αχέροντα» με τον ίδιο προορισμό. Στις αποσκευές του, με σκοπό τη διόρθωσή του, το Χρονικό της εταιρείας στο τιμόνι της οποίας βρέθηκε απρόσμενα το 1967, εγκαταλείποντας πολλά υποσχόμενη καριέρα ναυτικού.

Στις πέντε μέρες του ταξιδιού (14-19 Φεβρουαρίου του 2017), ο Μάρκελλος ταυτίζει μισοσυνειδητά πολλούς απ’ τους συνεπιβάτες του με πρόσωπα του παρελθόντος του και εξιστορεί παράλληλους βίους ανθρώπων που συνδέθηκαν με τις τύχες της ναυαγισμένης εταιρείας του. Ο εμμονικός από μικρός με τον Αυτοκράτορα Ναύαρχος (πορεύτηκε με μότο τη ναπολεόντεια «ψυχρότητα») διαστίζει την εξομολογητική αφήγησή του με αυτοκρατορικές ρήσεις ή δικά του φλεγματικά αποφθέγματα («Οι πόλεμοι ένωναν τους Ελληνες, η ειρήνη τους δίχασε» / «Τις πιο ακραίες σοσιαλιστικές πολιτικές να τις περιμένεις από τους φανατικούς φιλελεύθερους και… τούμπαλιν») και αποδεικνύεται ταυτόχρονα μακιαβελικός, αυτοκριτικός και βαθιά ανθρώπινος.

Η αφήγηση ανήκει στη Λουκία Μπαλτατζή, μέλος της ομάδας συγγραφής του Σι Τζι της Marenco, η οποία τον συνοδεύει στο ταξίδι. Οπως το σχεδιαζόμενο Χρονικό, έτσι και το ανά χείρας μυθιστόρημα έχει τη μορφή του αρχαίου κινεζικού προτύπου του: μια αλυσιδωτή συμπλοκή μικροσκοπικών βιογραφιών μελών της οικογένειας, υπαλλήλων, αλλά και ανθρώπων που συνδέθηκαν με την κορυφαία ελληνική βιομηχανία και άφησαν έντονο αποτύπωμα στην ιστορία μιας μικρής αυτοκρατορίας.

Οι προσωπικές μικροϊστορίες καθρεφτίζουν με απολαυστικό τρόπο τη μεγάλη Ιστορία: τους κλυδωνισμούς της οικονομίας, τα σκαμπανεβάσματα της πολιτικής, τα τραγικά αλλεπάλληλα ναυάγια μιας χώρας, τον ταραγμένο Μεσοπόλεμο, την Κατοχή και τον Εμφύλιο, την υποτίμηση του 1953, αλλά και την ανοικοδόμηση της χώρας, τα σκάνδαλα της δικτατορίας και τη Μεταπολίτευση, την Αλλαγή, αλλά και τις μιλημένες επιδοτήσεις της ΕΟΚ, τη φούσκα του χρηματιστηρίου και τη μετεξέλιξη των οικογενειακών επιχειρήσεων σε απρόσωπες πολυεθνικές εταιρείες, το «ραπορτάρισμα» στην τρόικα και, τέλος, την ατέλειωτη κρίση των ημερών μας. Και ο Ταμβακάκης δεν χαρίζεται σε κανέναν.

Αν η Planyt των Νύττη έπεσε θύμα των «μεταπολιτευτικών εκκαθαρίσεων», η Marenco των Μάρκελλων, που άντεξε πολέμους, δικτατορίες, πτωχεύσεις κρατών και επαναστάσεις, διατηρώντας πάντα «λειτουργικές σχέσεις με την εξουσία», δεν άντεξε την παγκόσμια κατάρρευση του 2008. Η αποτυχία της συγχώνευσης των μεγαλύτερων βιομηχανιών τσιμέντου της χώρας, που θα άλλαζε την ιστορία της Ελλάδας, σκόνταψε στις τράπεζες, που το κράτος «είχε σώσει ακριβώς για να μην κλείσουν τις επιχειρήσεις».

Πίσω από τις δύο μεγάλες ανταγωνιστικές εταιρείες προβάλλει ανάγλυφη η ιστορία της ελληνικής τσιμεντοβιομηχανίας, όπως πίσω από τη συντηρητική εκδότρια Ιρμα Θλάσα ή τον διευθυντή Σεραφείμ Σπένδο κρύβονται πρόσωπα της ιστορίας του ελληνικού Τύπου. Η παιγνιώδης ονοματοδοσία περιγράφει συχνά χαρακτηριστικά κάθε μυθιστορηματικού ήρωα. Ο ξάδελφος Ντένης Ζηλούντας εποφθαλμιά τη διοίκηση, ο σώφρων παλιός τραπεζίτης ονομάζεται Νικήτας Φρονιμήτης και ο νεότερος Φόρος Υποτελής, ένας χρυσοχόος Γαβριήλ Φώσφορος, ο ράφτης Θάνος Αχώρητος και ίσως ο νεαρός Πέλων να μην αποτελεί παρά περσόνα του ίδιου του συγγραφέα.

Οι δεκάδες βιογραφούμενοι, που συγκεντρώνουν χαρακτηριστικά από πραγματικά πρόσωπα, πρωταγωνιστούν σε μια σειρά ανεκδοτολογικές ιστορίες, συνήθως απότομης ανόδου και κατακόρυφης πτώσης, πραγματικές (όπως η ιστορία του Γιάννη Ντεσσέ από την Αλεξάνδρεια που μεσουράνησε στο Παρίσι), φανταστικές, ευτράπελες ή δραματικές, γεμάτες οικονομικούς θριάμβους, ερωτικές κατακτήσεις και προσωπικά Βατερλό, «βουκολικά ειδύλλια» και «αστικές τραγωδίες».

Δεν λείπουν οι αναμενόμενες αναφορές στον ναυτικό Μινχάουζεν Τρίσταν Τζόουνς, τον θαλασσοπόρο Σάββα Γεωργίου (εδώ με αφορμή τον πιανίστα αδελφό του) και, φυσικά, η μορφή του Τζον Φόουλς (1926-2005) στην αφήγηση της χρυσής εποχής της Υδρας των Αυστραλών Τζορτζ Τζόνστον και Τσάρμιαν Κλιφτ, αλλά και του Καναδού τροβαδούρου Λέναρντ Κοέν. Ο Ταμβακάκης, μεταφραστής (Εστία, 1997) του θρυλικού Μάγου (1966), απολαμβάνει το μυθοπλαστικό παιχνίδι και την ευκαιρία για λογοτεχνικό στοχασμό, αντλώντας ελεύθερα από τη βιογραφία, τα ημερολόγια και τα δοκίμια του συγγραφέα (Σκουληκότρυπες, Εστία 2004) με τρόπο που θυμίζει το διήγημα «Η επιστροφή του Μάγου» (Γεύμα μ’ έναν ήρωα, Πατάκης). Ο καθηγητής Ρόμπερτ Μαγκπάι είναι ένα μυθοπλαστικό υβρίδιο του Νίκολας Ερφ και του δημιουργού του.

Οπως στο εξαιρετικό διήγημα «Η σκιά του σκότους» (Αδεια ξενοδοχεία, Εστία, 2005), όπου το εξωτικό ταξίδι δεν αργεί να γίνει οδυσσειακή κατάβασις, έτσι και το αρχικά αγκιστρωμένο στην πραγματικότητα (με επαληθεύσιμες χρονοτοπικές συντεταγμένες) μυθιστόρημα γρήγορα απογειώνεται με βιβλικές ή μυθολογικές αναφορές και καλειδοσκοπικούς αντικατοπτρισμούς. Εδώ ένας Μεφιστοφελής, αλλού ένας Μυστικός Δείπνος, παρακάτω μια Πηνελόπη, κάπου η Κλίμακα του Ιακώβ και το Τζέιμσταουν, «μια χαραμάδα στον απειλητικό βράχο», ως είσοδος στον Αδη. Τέλος, παντού ναυτικές μεταφορές: η εταιρεία ως ωκεανός, η οικονομική κρίση ως βραδύς διάπλους, η ζωή ως τρικυμισμένη θάλασσα, το ανθρώπινο μοναχικό ταξίδι αυτογνωσίας αέναο και κυκλικό.

Ο Αντώνης Μάρκελλος, με τη μακρινή ευγενική ιταλική καταγωγή του, αποτελεί άλλη μία οδυσσεϊκή μορφή δίπλα στους στιβαρούς ναυτικούς και ονειροπλόους θαλασσινούς δονκιχώτες, τους σμιλεμένους στη συντροφικότητα της θάλασσας, τους οποίους ζωγραφίζει χρόνια τώρα ο χρηματιστής στο επάγγελμα αλλά δεινός ιστιοπλόος και έμπειρος θαλασσοπόρος στο αρχιπέλαγος της γραφής Ταμβακάκης.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
Το βιβλίο της Τιτίνας Κορνέζου πραγματεύεται τη ζωγραφική παραγωγή στη Γαλλία κατά την περίοδο των δύο αιώνων που προηγήθηκαν της Γαλλικής Επανάστασης.
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηχώ της απόστασης
Ο θάνατος είναι η φιλοσοφία της ζωής, η αναθεώρηση όσων βιώθηκαν και η αναστόχευση όσων έρχονται. Στο πρόσφατο ολιγοσέλιδο βιβλίο (μικρή νουβέλα ή εξομολόγηση) του Θανάση Σταμούλη, ο αφηγητής μαθαίνει για τον...
Η ηχώ της απόστασης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι πήδοι του βατράχου
Η Ρούλα Γεωργακοπούλου βολτάρει άνετα σε αυτή την υβριδική ζώνη μεταξύ ύπνου και ξύπνου και μας στέλνει καλειδοσκοπικές ανταποκρίσεις από το συναπάντημα του ιψενικού Γιον Γκάμπριελ Μπόρκμαν με τα Λόγια της...
Οι πήδοι του βατράχου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις ενός γυάλινου κόσμου
Η Βίνσεντ μεγαλώνει στοιχειωμένη από τον πνιγμό της μητέρας της. Εργάζεται ως μπαργούμαν στο ξενοδοχείο Κάιετ «ένα παλάτι από γυαλί και κέδρο», στη νήσο Βανκβούβερ της Βρετανικής Κολομβίας.
Οψεις ενός γυάλινου κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ματιά του ακροατή και το «μουσικό μυστικό»
Η ματιά του ακροατή που υιοθετεί ο Πλέσνερ πηγάζει από την «έκκεντρη τοποθετικότητα» του ανθρώπου, όπως ονομάζει το ίδιόν μας να είμαστε και να έχουμε συγχρόνως σώμα, να αντιλαμβανόμαστε χωρίς δεύτερη σκέψη...
Η ματιά του ακροατή και το «μουσικό μυστικό»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Iστορία της πολιτικής φιλοσοφίας της νεωτερικότητας
Ο Τζον Ρολς (1921-2002) σημάδεψε την πολιτική και ηθική φιλοσοφία, ενώ δίδαξε πλήθος φοιτητών, πολλοί από τους οποίους άφησαν το δικό τους στίγμα στη σκέψη.
Iστορία της πολιτικής φιλοσοφίας της νεωτερικότητας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας