• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    6°C 3.2°C / 9.0°C
    1 BF
    81%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.7°C / 7.6°C
    2 BF
    53%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.0°C / 9.5°C
    1 BF
    76%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    1°C 0.9°C / 2.5°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C 1.9°C / 4.6°C
    2 BF
    87%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 4.0°C / 7.0°C
    2 BF
    66%
  • Κοζάνη
    Ήπιες χιονοπτώσεις
    0°C 0.4°C / 0.4°C
    3 BF
    69%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 4.6°C / 9.0°C
    1 BF
    80%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 6.6°C / 8.0°C
    2 BF
    70%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 1.9°C / 1.9°C
    2 BF
    67%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.4°C / 9.6°C
    1 BF
    66%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.2°C / 6.2°C
    5 BF
    57%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.3°C / 10.3°C
    2 BF
    80%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    1°C -1.1°C / 5.5°C
    0 BF
    76%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 3.4°C / 6.2°C
    1 BF
    82%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 0.8°C / 8.8°C
    1 BF
    56%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 3.4°C / 9.2°C
    1 BF
    80%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 5.5°C / 5.5°C
    1 BF
    72%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 4.7°C / 7.7°C
    2 BF
    50%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    1°C 0.8°C / 0.8°C
    2 BF
    78%

Μαστιχόδεντρο, από την έκδοση Jacob Enderlin, Archipelagus Turbatus, Αουγκσμπουργκ 1686 (Γεννάδειος Βιβλιοθήκη – Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα. ΙΔΡΥΜΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΙΔΗ)

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι πολλαπλές διαστάσεις της Σφαγής της Χίου

  • A-
  • A+

Η Σφαγή της Χίου το 1822 αποτελεί ένα από τα εμβληματικά γεγονότα της Επανάστασης, που συντάραξε τους Ελληνες της εποχής και σφράγισε τις επόμενες γενιές, ειδικά των Χιωτών. Κι ακόμα, ταξίδεψε στα πέρατα της οικουμένης, μέσα από τον Τύπο, τους Φιλέλληνες και τους περιηγητές, αλλά και έργα καλλιτεχνών, όπως ο διάσημος πίνακας του Ντελακρουά. Η συμβολική της σημασία, καθώς εκλύει έντονα συναισθηματικά φορτία, υπερβαίνει κατά πολύ την πολεμική διάσταση και μπορεί να συγκριθεί μόνο με την Εξοδο του Μεσολογγίου.

Οσα έχουν γραφτεί για τη χιακή καταστροφή, ιδίως στο πεδίο της σύγχρονης ιστοριογραφίας, είναι λίγα και σίγουρα αισθητά λιγότερα σε σχέση με το Μεσολόγγι. Η μελέτη της ιστορικού Μαρίας Χριστίνας Χατζηιωάννου, διευθύντριας του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΙΙΕ/ΕΙΕ), φέρνει στην επιφάνεια το σημαντικό αυτό επεισόδιο της Επανάστασης. Ωστόσο, το ενδιαφέρον της μελέτης δεν εντοπίζεται τόσο σε όσα μαθαίνουμε με έγκυρο τρόπο για τη σφαγή και ζητήματα που συνδέονται άμεσα μαζί της (το μέγεθός της, μαρτυρίες των αυτοπτών και των περιηγητών, το «ιδιοχειρόγραφο» του Οθωμανού φρούραρχου του νησιού, Βαχίτ πασά, κ.ά.). Η αξία της ματιάς της Μ.Χ. Χατζηιωάννου έγκειται στο ότι η σφαγή χρησιμοποιείται ως εργαλείο και συνδετικός κρίκος για το άνοιγμα σε ένα μεγάλο εύρος θεμάτων. Ετσι, το βιβλίο πραγματεύεται ζητήματα που ο αναγνώστης θα θεωρήσει εκ πρώτης όψεως άσχετα μεταξύ τους και με τη σφαγή, όπως η ενεργός παρουσία των Χιωτών στη γέννηση του μεσογειακού καπιταλισμού ή η δράση των Αμερικανών ιεραποστόλων στην Ανατολική Μεσόγειο. Το αρχικό ξάφνιασμα μετατρέπεται όμως σε ευχάριστη έκπληξη και γνωστική ικανοποίηση όταν διαπιστώνουμε πως, συνδέοντας τα νήματα, η συνολική εικόνα αναδεικνύεται μπροστά μας: η γνώση του εμπορίου είναι απαραίτητη για να κατανοήσουμε τη συγκρότηση της ιδιαίτερης χιακής ταυτότητας, ιδίως στη διασπορά, ενώ με αφετηρία την ιεραποστολική δράση παρακολουθούμε τις διαδρομές νεαρών παιδιών που από τη Χίο θα βρεθούν στον Νέο Κόσμο, μετά την καταστροφή.

Η μελέτη αναδεικνύει τη χιακή καταστροφή ως γεγονός με πολλαπλές επιπτώσεις και διαστάσεις. Ετσι, όχι μόνο συνιστά τη γενεσιουργό αιτία της μετακίνησης εκτός του νησιού, της δημιουργίας νέων δικτύων και της ενίσχυσης παλιών, αλλά και πυροδοτεί πρακτικές αλληλεγγύης και οικονομικής συνεργασίας. Οι Χιώτες έμποροι της διασποράς, αν και διάσπαρτοι σε διαφορετικές αγορές, λειτουργούν ως κοινότητα μνήμης. Σε αυτή την κοινότητα, η σφαγή του 1822 αποτελεί σημείο αναφοράς που συνδέει τα μέλη της μέσα και έξω από το νησί – στην Κωνσταντινούπολη, την Ερμούπολη, την Αθήνα, το Λονδίνο. Επιπλέον, το γεγονός ότι η μνήμη αυτή βασίζεται για τη διάδοσή της σε κανάλια εμπορικών δικτύων αναδεικνύει τις ιδιότητές τους όχι μόνο ως οικονομικών αλλά και ως πολιτισμικών συστημάτων. Εδώ, η μικροϊστορική προσέγγιση αποδεικνύεται συναρπαστική, μέσα από τη μελέτη ιδίως των οικογενειών Πασπάτη και Καλβοκορέση.

Στα προσόντα του βιβλίου συγκαταλέγω την ανάλαφρη και στοχαστική ταυτόχρονα αφήγηση, όπου ο θεωρητικός προβληματισμός δένεται καλά με τις πηγές. Επίσης, τη στιβαρή τεκμηρίωση, που όμως δεν κάνει το κείμενο να ασφυκτιά με τεράστιες υποσημειώσεις. Τέλος, μια μεθοδολογική μέριμνα που το διατρέχει: πώς μια κλασική πηγή για τη σφαγή μπορούμε να την αξιοποιήσουμε και σε άλλα πεδία (νοοτροπίες, δίκτυα, ταυτότητες) και πώς, αντίστροφα, η θεωρητική ευαισθησία κάνει τις πηγές εύγλωττες, αναδεικνύοντας λανθάνουσες όψεις και αποχρώσεις τους.

Ο τόμος είναι ο έκτος μιας νέας εκδοτικής σειράς που εγκαινίασε το ΙΙΕ/ΕΙΕ με την ευκαιρία των 200 χρόνων από την Επανάσταση. Η «Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821» απαρτίζεται από ευσύνοπτα (μέχρι 240 σελίδες) καλοσχεδιασμένα βιβλία, καρπό νέων ερευνών. Στην ίδια σειρά, με διευθύντρια τη Μαρία Χριστίνα Χατζηιωάννου, έχουν προηγηθεί: 1. Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Κωνσταντίνος Καντιώτης, Κερκυραίος. Ελάσσων Φιλικός, αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης· 2. Σοφία Λαΐου και Μαρίνος Σαρηγιάννης, Οθωμανικές αφηγήσεις για την Ελληνική Επανάσταση. Από τον Γιουσούφ μπέη στον Αχμέτ Τζεβντέτ πασά· 3. Βασίλης Κ. Γούναρης, Ελληνες κλεφταρματολοί και Αλβανοί στασιαστές (1829-1831)· 4. Ευτυχία Δ. Λιάτα, Εκ του υστερήματος αρμάτωσαν… Η φρεγάτα «Τιμολέων» στην Επανάσταση του 1821· Γεωργία Γκότση, Ελίζαμπεθ Μ. Εντμοντς, Μία βικτωριανή βιογραφεί τον Ρήγα. Καθώς πλησιάζουμε στην εκπνοή του επετειακού έτους, η πλούσια εκδοτική και ερευνητική παραγωγή για το 1821 συνιστά ένα ουσιαστικό κέρδος και σημαντική παρακαταθήκη στον επιστημονικό αλλά και τον δημόσιο λόγο. Η σειρά, καθώς και η γενικότερη δραστηριότητα του ΙΙΕ/ΕΙΕ για το ζήτημα αποτελούν ένα ωραίο δείγμα και συμβολή στο πεδίο αυτό.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
Το βιβλίο της Τιτίνας Κορνέζου πραγματεύεται τη ζωγραφική παραγωγή στη Γαλλία κατά την περίοδο των δύο αιώνων που προηγήθηκαν της Γαλλικής Επανάστασης.
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηχώ της απόστασης
Ο θάνατος είναι η φιλοσοφία της ζωής, η αναθεώρηση όσων βιώθηκαν και η αναστόχευση όσων έρχονται. Στο πρόσφατο ολιγοσέλιδο βιβλίο (μικρή νουβέλα ή εξομολόγηση) του Θανάση Σταμούλη, ο αφηγητής μαθαίνει για τον...
Η ηχώ της απόστασης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι πήδοι του βατράχου
Η Ρούλα Γεωργακοπούλου βολτάρει άνετα σε αυτή την υβριδική ζώνη μεταξύ ύπνου και ξύπνου και μας στέλνει καλειδοσκοπικές ανταποκρίσεις από το συναπάντημα του ιψενικού Γιον Γκάμπριελ Μπόρκμαν με τα Λόγια της...
Οι πήδοι του βατράχου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις ενός γυάλινου κόσμου
Η Βίνσεντ μεγαλώνει στοιχειωμένη από τον πνιγμό της μητέρας της. Εργάζεται ως μπαργούμαν στο ξενοδοχείο Κάιετ «ένα παλάτι από γυαλί και κέδρο», στη νήσο Βανκβούβερ της Βρετανικής Κολομβίας.
Οψεις ενός γυάλινου κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ματιά του ακροατή και το «μουσικό μυστικό»
Η ματιά του ακροατή που υιοθετεί ο Πλέσνερ πηγάζει από την «έκκεντρη τοποθετικότητα» του ανθρώπου, όπως ονομάζει το ίδιόν μας να είμαστε και να έχουμε συγχρόνως σώμα, να αντιλαμβανόμαστε χωρίς δεύτερη σκέψη...
Η ματιά του ακροατή και το «μουσικό μυστικό»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Iστορία της πολιτικής φιλοσοφίας της νεωτερικότητας
Ο Τζον Ρολς (1921-2002) σημάδεψε την πολιτική και ηθική φιλοσοφία, ενώ δίδαξε πλήθος φοιτητών, πολλοί από τους οποίους άφησαν το δικό τους στίγμα στη σκέψη.
Iστορία της πολιτικής φιλοσοφίας της νεωτερικότητας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας