• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 10.3°C / 13.2°C
    3 BF
    72%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 5.2°C / 8.4°C
    3 BF
    78%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 12.0°C
    4 BF
    81%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    0 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    5 BF
    66%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 4.6°C / 6.0°C
    1 BF
    95%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    1°C 1.4°C / 1.4°C
    2 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.7°C / 8.7°C
    2 BF
    83%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.2°C / 15.2°C
    2 BF
    86%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.9°C
    2 BF
    66%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 14.8°C
    4 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.5°C / 11.5°C
    6 BF
    78%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    0 BF
    58%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 7.3°C
    2 BF
    87%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.5°C / 7.3°C
    3 BF
    88%
  • Ρόδος
    Θύελλα με βροχοπτώσεις
    15°C 14.8°C / 14.9°C
    1 BF
    94%
  • Χαλκίδα
    Ψιχάλες μικρής έντασης
    11°C 10.5°C / 12.7°C
    2 BF
    76%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.3°C / 6.6°C
    2 BF
    85%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.3°C / 6.7°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 2.1°C / 2.1°C
    1 BF
    97%

Ulrich Alexander Boschwitz. «Ανθρωποι στο περιθώριο». Μυθιστόρημα Μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου-Αγγελος Αγγελίδης. Εκδόσεις Κλειδάριθμος, 2021, σελ. 326

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Παρακμή στο Βερολίνο του Μεσοπολέμου

  • A-
  • A+

Μετά τον «Ταξιδιώτη», οι εκδόσεις «Κλειδάριθμος» παρουσιάζουν στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό το πρώτο χρονολογικά μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz με τίτλο «Ανθρωποι στο περιθώριο» σε ανάγλυφη μετάφραση των Μαρίας Αγγελίδου και Αγγελου Αγγελίδη. Αγνωστος στο ευρύ κοινό, ο Γερμανοεβραίος συγγραφέας έζησε μια σύντομη ζωή προλαβαίνοντας να γράψει τα δύο παραπάνω μυθιστορήματα. Τέσσερα χρόνια μετά τα γεγονότα της Νύχτας των Κρυστάλλων, το έτος 1942, ο Μπόσβιτς βρίσκεται στον Ατλαντικό Ωκεανό, στο επιταγμένο βρετανικό πλοίο Abosso, επιστρέφοντας στην Ευρώπη από την Αυστραλία. Το πλοίο τορπιλίζεται από γερμανικό υποβρύχιο. Μόλις 27 χρόνων ο Μπόσβιτς χάνεται στα βάθη του Ατλαντικού.

Δεν ανήκει στην πρώτη γραμμή των γερμανόφωνων συγγραφέων του Μεσοπολέμου, στο βαρύ λογοτεχνικό πυροβολικό θα λέγαμε, όπως ο Χανς Φάλαντα, ο Γιόζεφ Ροτ, ο Αλφρεντ Ντέμπλιν, ο Εριχ Κέστνερ ή ο Φραντς Χέσελ. Εχει όμως αυτή τη διακριτή γραφή της νέα αντικειμενικότητας που επικράτησε κυρίως στα εικαστικά δρώμενα στο μεσοπολεμικό Βερολίνο. Η Γερμανία του Μεσοπολέμου μαστίζεται από την ανεργία, τον πληθωρισμό, την ανισότητα μεταξύ των κοινωνικών ομάδων.

Τα τραύματα του πολέμου καθορίζουν τις ζωές των Βερολινέζων. Ανάπηροι, ζητιάνοι, πόρνες και στρατιές ανέργων είναι οι ψηφίδες ενός πεπρωμένου που ερχόταν ταχύτατα. Ο ρεαλισμός της νέας αντικειμενικότητας είναι κατ’ αρχήν η απεικόνιση της κοινωνικής και ηθικής κατάρρευσης της γερμανικής κοινωνίας. Οι αρετές που είχαν επικρατήσει στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, και κυρίως ο πατριωτισμός και η ανδρεία των πολεμιστών, έχουν γίνει ένα πικρόχολο σχόλιο στο στόμα του τυφλού ήρωα του Μπόσβιτς, του Ζόνενμπεργκ: «Το θέμα ήταν πως η ζωή τον είχε αδικήσει. Οχι, όχι, δεν τον είχε αδικήσει η ζωή, οι άνθρωποι τον είχαν αδικήσει. Είχε αναγκαστεί να θυσιάσει τα μάτια του. Ενώ οι άλλοι, τα παλιόσκυλα, οι δειλοί… αυτοί έβλεπαν όλοι μια χαρά!».

Το μυθιστόρημα του Μπόσβιτς κυκλοφόρησε το 1937 στα σουηδικά και διαδραματίζεται στις αρχές τη δεκαετίας του '30 στο Βερολίνο. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι στα γερμανικά δημοσιεύθηκε μόλις το 2019, από τον επιμελητή και εκδότη του συγγραφέα, Πέτερ Γκραφ. Ο Φούντχολτς είναι ένας ζητιάνος που «διάβαζε στα πρόσωπα των ανθρώπων τι έπρεπε να τους πει και τι μπορούσε να περιμένει απ’ αυτούς» και που «κάποτε -κι ήταν πολύ μακρινό αυτό το Κάποτε, τόσο που ώρες ώρες πίστευε ότι στη φαντασία του μόνο είχε υπάρξει-, κάποτε είχε κι έδινε αυτός στους ζητιάνους».

Αυτό το «Κάποτε» του Φούντχολτς είναι η ματαίωση ενός ολόκληρου έθνους. Μαζί του στους δρόμους και στα καπηλειά του Βερολίνου περιφέρονται ο νοητικά αργός Βαρελής, ο φοβισμένος νέος Γκρίσμαν, που πάσχιζε να αποδείξει στον εαυτό του ότι δεν ήταν φοβιτσιάρης, και ο τυφλός βετεράνος πολέμου Ζόνενμπεργκ, που πουλούσε σπίρτα συσσωρεύοντας μέσα του όλη την οργή της άδικης εποχής του. Η γυναίκα του, Ελσι, πολλαπλώς κακοποιημένη, λαχταρούσε την ελευθερία της από τον βάναυσο τυφλό, γι’ αυτό και αποδέχθηκε το φλερτ του Γκρίσμαν, έστω και προσωρινά. Κοντά σ’ αυτά τα πρόσωπα συνδέονται με τον έναν ή άλλον τρόπο η σαλεμένη κυρία Φλίμπους, που κι αυτή ανήκε στο «Χθες», και η σικάτη μετρέσα Μίνχεν Λίντνερ. Ολοι συναντώνται σε μία από τις γνωστές ταβέρνες της εποχής με τις πολλές αίθουσες που καλύπτουν έκνομες ενέργειες. Ο «Χαρούμενος Κυνηγός» γίνεται το θεατρικό σκηνικό φονικών ενστίκτων όμοιων κατά τον Μπόσβιτς με αυτά των πολέμων.

Αυτό άλλωστε είναι το νόημα του μυθιστορήματος. Οτι ο πόλεμος δεν τελείωσε. Η καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων είναι σχεδόν το ίδιο φρικτή με τη ζωή στα χαρακώματα. Ο κόσμος τού «Κάποτε» και τού «Χθες» (το αρχικό κεφαλαίο είναι του συγγραφέα, προκειμένου να συμβολίσει το παρελθόν) έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Αν και ο Μπόσβιτς χρησιμοποιεί τις τεχνικές της ρεαλιστικής αφήγησης, πολλές φορές διολισθαίνει σ’ έναν συναισθηματισμό ή σε μια απρόσμενη ηθικολογία. Αυτή όμως είναι η γοητεία του έργου. Ο Μπόσβιτς, αφηγηματικά, προστατεύει αυτούς τους συγκεκριμένους ήρωες του περιθωρίου. Αν και γράφηκε δεκαετίες πριν και αναφέρεται σε μια ξένη και διαφορετική εποχή, έχει τα στοιχεία εκείνα που συναντάμε στα κλασικά έργα.

Εύστοχα επισημαίνει ο Πέτερ Γκραφ στο επίμετρο: «Γιατί ο Μπόσβιτς ξέρει καλά πως οι ήρωές του δεν ζωντανεύουν χάρη σ’ έναν φαινομενικά αντικειμενικό ρεαλισμό, αλλά χάρη στην παράλληλη ανάδειξη της αφέλειας, του συναισθηματισμού, της ευγένειας και της σκληρότητας, του εγωισμού και της φροντίδας για τον πλησίον, της τραυματισμένης ψυχής και σακατεμένης ζωής του Φούντχολτς και των φίλων του. Οι παραλογισμοί, οι αυταπάτες και οι απωθήσεις είναι γι’ αυτούς τους ανθρώπους απαραίτητες προϋποθέσεις, όπλα αναγκαία, στρατηγικές επιβίωσης».

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης
Λάθος είναι και να θεωρήσουμε ότι διαβάζουμε το βιβλίο ενός ρομαντικού. Στην πραγματικότητα, μιλώντας για το παρελθόν, ο συγγραφέας μιλάει για το παρόν του – αναζητά τα στοιχεία που τον καθόρισαν, γράφει ένα...
Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταμορφώσεις του βιώματος
Η Βογιατζόγλου, ακολουθώντας το μοντερνιστικό παράδειγμα, δίνει μια παραδειγματικά θετική απάντηση στο διαρκώς επανερχόμενο ερώτημα αν και κατά πόσο η αυθεντικότητα του βιώματος μπορεί να γίνει ποίηση και πώς...
Μεταμορφώσεις του βιώματος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι μεταφορές της εβραϊκότητας
Ο συγγραφέας συνδυάζει την κοινωνική κριτική με το μαύρο χιούμορ, τη ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας με την ποιητική σύλληψη αυτής και δημιουργεί ένα μυθιστόρημα πολυπρισματικό, πολυφωνικό και...
Οι μεταφορές της εβραϊκότητας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αναμνήσεις από τα μελλοντικά, ελπίδες από τα περασμένα
Ο Μαρξ, ο Ράιχ, ο Τσε, ο Μπρεχτ, ο Σαββόπουλος, ο Χάκκας, ο Λένον και ο Λένιν, όλα χωρούσαν και έμπαιναν στην ημερήσια διάταξη. Και στα χρόνια της χούντας το «επαναστατικό καθήκον» ταυτίστηκε με τους χτύπους...
Αναμνήσεις από τα μελλοντικά, ελπίδες από τα περασμένα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πληγή και επούλωση
Αν και η παλέτα του συγγραφέα έχει επιλέξει τις σκοτεινές αποχρώσεις, το σφρίγος της γλώσσας και η ευφάνταστη και συχνά ποιητική εικονοποιία φωτίζουν με τις δικές τους ζωηρές αναλαμπές το κείμενο.
Πληγή και επούλωση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εικασία με αποδείξεις
Η Ολγα Πετροπούλου, πάντοτε με καθαρό μυαλό και απολύτως συνεκτική επιχειρηματολογία, έχει τη λύση και χάρη στην εικασία 3ν+1 επιλύει τον γρίφο σε αυτό το μυθιστόρημα, στο οποίο μέσα από καθεμιά ιστορία...
Εικασία με αποδείξεις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας