• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.7°C / 28.6°C
    2 BF
    48%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 23.6°C / 27.7°C
    2 BF
    48%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.8°C / 29.3°C
    3 BF
    69%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    1 BF
    64%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.3°C / 26.9°C
    0 BF
    44%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.6°C / 27.0°C
    2 BF
    53%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 23.4°C
    0 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.6°C / 29.6°C
    2 BF
    47%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.1°C / 26.1°C
    2 BF
    52%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 24.0°C
    1 BF
    73%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.4°C / 25.8°C
    2 BF
    43%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.7°C / 21.7°C
    2 BF
    78%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.9°C / 20.9°C
    0 BF
    88%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    27°C 26.9°C / 28.4°C
    2 BF
    47%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    27°C 24.5°C / 27.7°C
    2 BF
    45%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.1°C / 23.8°C
    4 BF
    58%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.5°C / 28.8°C
    0 BF
    35%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.7°C / 24.3°C
    2 BF
    67%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.4°C / 27.2°C
    2 BF
    56%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 22.7°C
    1 BF
    55%

Ορχάν Παμούκ, «Χιόνι», Μυθιστόρημα, Μετάφραση: Στέλλα Βρετού, Με επίμετρο του συγγραφέα, Πατάκης, 2020, σελ. 653

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χιόνι, μαντίλες και λέξεις

  • A-
  • A+

Ο Ka στο Kars με kar (= χιόνι). Τούτη η πολύ μικρή πρόταση θα μπορούσε να είναι η πιο συνοπτική περιγραφή του μυθιστορήματος του Τούρκου νομπελίστα, το οποίο δημοσιεύτηκε το 2002. Αυτά βεβαίως στην επιφάνεια, γιατί στο βάθος ο συγγραφέας μελετά τη διχασμένη ψυχή της πατρίδας του.

Η ιστορία ξεκινά με τον γνωστό ποιητή Κερίμ Αλακούσογλου, με το ψευδώνυμο Κα, που έλειπε χρόνια στη Γερμανία, να αποστέλλεται από την εφημερίδα «Τζουμχουριέτ» στο Καρς, μια μικρή πόλη στο βορειοανατολικότερο μέρος της χώρας. Η δημοσιογραφική του αποστολή αφορά τις επικείμενες δημοτικές εκλογές, αλλά και το τσουνάμι αυτοκτονιών νεαρών κοριτσιών, τα οποία φοράνε μαντίλα. Το πρώτο θέμα άπτεται της γενικότερης πολιτικής της Τουρκίας, που κινείται ανάμεσα στα προοδευτικά και τα συντηρητικά κόμματα, αλλά συνάμα και του πολιτικού ισλαμισμού που παίζει ρόλο στα πολιτικά και στα κοινωνικά ζητήματα. Ενα από αυτά είναι η μαντίλα και η θέση της γυναίκας, η θεοσέβεια δηλαδή η οποία ξεκινά από την τήρηση των κανόνων αιδούς από το γυναικείο φύλο. Οι κοπέλες αυτοκτονούν από την πολιτική επιβολή που δεν τις αφήνει να φοράνε μαντίλα, από την οικογενειακή καταπίεση ή από υπερηφάνεια;

Το βιβλίο προχωρά με χαλαρό ανατολίτικο τέμπο, με επεισοδιώδη πλοκή, καθώς τη μία συνάντηση του Κα με κατοίκους της πολίχνης διαδέχεται αλυσιδωτά η επόμενη, σε μια μακρά πορεία ντόπιων που εκφράζουν την ψυχή της Ανατολίας: από τους ιδεαλιστές πιστούς μέχρι τους οπαδούς της παραδοσιακής αμφίεσης κι από τους κρατικούς λειτουργούς μέχρι τους πρωτοστάτες του στρατιωτικού πραξικοπήματος. Ο Κα, άθεος ή απλώς δυτικότροπος, δεν είναι φανατικός αντίθεος και γι’ αυτό ακούει με προσοχή όσα λένε οι άλλοι, βρίσκει μέσα τους και μέσα του σπέρματα πίστης, σαν το χιόνι που του θυμίζει συνεχώς τον Θεό, και αμφιταλαντεύεται συναισθηματικά, όσο κι αν η λογική του κλίνει προς μια φιλελεύθερη κοινωνία.

Πανταχού παρούσα είναι η ιδεολογική αμφιταλάντευση όπως και ο πολιτικοθρησκευτικός διχασμός. Η Τουρκία ως χώρα παρουσιάζεται σαν Ιανός να κοιτά τόσο προς το συντηρητικό Ισλάμ, που έχει όμως μέσα του πολλή ψυχή, όσο και προς την άθεη Δύση, που μιλά με τη φωνή του εκσυγχρονισμού. Το ίδιο συμβαίνει και με τον Κα, ο οποίος γνωρίζει πολύ καλά τα δυτικά πρότυπα, καθώς έζησε για καιρό στη Γερμανία, αλλά εκεί δεν μπόρεσε να βρει την ευτυχία που αναζητά στο φτωχικό, μελαγχολικό Καρς. Ο Ορχάν Παμούκ, με απόλυτη αίσθηση της δυτικής Τουρκίας, βλέπει με συμπάθεια την Ανατολία, καταλαβαίνει τι σημαίνει επαφή με τον Θεό, όσο κι αν δεν αποδέχεται ότι αυτή πρέπει να κρατήσει μια ολόκληρη χώρα πίσω.

Το μυθιστόρημα του Ορχάν Παμούκ είναι πολιτικό, αλλά με μια θαυμαστή πολυφωνία, που θα μελετούσε ενθουσιωδώς και ο Μιχαήλ Μπαχτίν. Μέσα του ακούγονται πολυάριθμες φωνές διά των χαρακτήρων που διασταυρώνονται, μολονότι ξεκινούν από ποικίλες ιδεολογικές αφετηρίες: ισλαμιστικές και δυτικότροπες, συντηρητικές και προοδευτικές, στρατοκεντρικές και κομμουνιστικές, υπέρ της μαντίλας και κατά, θρησκευόμενες, θρησκόληπτες και άθεες, υπέρ και κατά της αυτοκτονίας, ακόμα και κουρδικοί και ρωσικοί ή αρμένικοι απόηχοι. Πολλά πρόσωπα μάλιστα δεν τάσσονται αναφανδόν υπέρ μίας θέσης, αλλά συναιρούν τη δική τους ιδεολογία με σκέψεις που την αναιρούν, σε μια εσωτερική διαλογικότητα. Υψιστο παράδειγμα είναι ο ίδιος ο Κα, δυτικοθρεμμένος ποιητής, τον οποίο όλοι θεωρούν άθεο, αλλά ο ίδιος, μετριοπαθής και δειλός, εξηγεί ότι ήρθε στο χιονισμένο Καρς και βρήκε εκεί τον Θεό και τον έρωτα.

Το έργο γράφεται δύο χρόνια μετά το «βελούδινο» ή «μεταμοντέρνο» πραξικόπημα του 1997, όταν στρατιωτικοί κύκλοι ρίχνουν την κυβέρνηση του ισλαμιστή Ερμπακάν, με αποτέλεσμα να σχηματίσει νέα κυβέρνηση ο Μεσούτ Γιλμάζ. Αφορμάται, λοιπόν, από το παρόν, αλλά επιπλέον αντανακλά όλες τις πολιτικές αναταράξεις της Τουρκίας των τελευταίων δεκαετιών και εν σπέρματι καλύπτει και τα επόμενα χρόνια: χρόνια μετά το 2002 το πολιτικό ισλάμ, στο πρόσωπο του Ερντογάν, εξακολουθεί να ακμάζει, ενώ δεν λείπουν κι όλες εκείνες οι φωνές των δυτικόφιλων, των αριστερών, των Κούρδων, των στρατιωτικών, που έχουν συγκεκριμένες απόψεις για την τουρκική ταυτότητα.

Το Καρς μέσα στο μυθιστόρημα αναδεικνύεται σε έναν μικρόκοσμο, αποκλεισμένο λόγω της χιονόπτωσης από την υπόλοιπη χώρα, κι έτσι αποβαίνει ιδανικό σκηνικό πολλών ιδεολογικοκοινωνικών συγκρούσεων. Εκεί εξελίσσονται όλα σε πραγματική διάσταση κι επιπρόσθετα το εγκιβωτισμένο θέατρο εν μυθιστορήματι φέρνει πάνω στη σκηνή όλες τις ζυμώσεις που αφορούν την κοινωνία, με αποτέλεσμα να αισθητοποιεί ακόμα περισσότερο το δράμα της τουρκικής κοινωνίας. Ο Ορχάν Παμούκ, εγνωσμένος για τις δυτικές του ιδέες, δεν καταγγέλλει, ούτε επαινεί, αλλά αφήνει πολυφωνικά τις ποικίλες τάσεις και προοπτικές να εκφράσουν το δίκιο τους, σε ένα ανατολίτικο χαρμάνι που ακόμα βράζει.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Θεός στον αδελφό
Με το Ασπονδοι αδελφοί ο Σταύρος Ζουμπουλάκης μελετά, μεταξύ άλλων, το παρελθόν και το παρόν των μονοθεϊστικών θρησκειών, καθώς και τις μεταξύ τους αντιφορές και συγκρούσεις. Διανοούμενος πρώτης γραμμής ο...
Ο Θεός στον αδελφό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ιστορία, από τη μαρτυρία στη «σέλφι»
Η σκοπιά του παρόντος έχει πάψει να είναι απλώς το υποκειμενικά φορτισμένο σημείο στο οποίο στέκεται ο ιστορικός, για να προβληθεί στο ίδιο το παρελθόν, μαζί με τον φορέα του, τον συγγραφέα-αφηγητή.
Η ιστορία, από τη μαρτυρία στη «σέλφι»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μυθιστόρημα ενηλικίωσης
Η συγγραφέας τοποθετεί σε πρώτο πλάνο την προσωπική αφήγηση της ιστορίας, το συναίσθημα και την υποκειμενικότητα της ματιάς στα πρόσωπα και τα γεγονότα, αφού επιθυμία της είναι η μυθοπλασία, και όχι το...
Μυθιστόρημα ενηλικίωσης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αποχώρηση από τη σκηνή με υπόκλιση
Αν και ο Σουβόριν αποτελεί το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου, οι μονόλογοί του μπερδεύονται εντέχνως με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του συνομιλητή του, με αποτέλεσμα να κοντοστέκεται συχνά κανείς κατά την ανάγνωση...
Αποχώρηση από τη σκηνή με υπόκλιση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Σαν την αλαφροΐσκιωτη με το βαρύ σπαθί»
Ετσι προκύπτει ένας νέος μαίανδρος μικροϊστοριών για νόθα παιδιά και δύσμορφα πλάσματα, αέρηδες που σηκώνουν ανθρώπους, μαγικούς συνειρμούς και φανταστικές συναντήσεις, δράμα και φάρσα σε αέναη εναλλαγή.
«Σαν την αλαφροΐσκιωτη με το βαρύ σπαθί»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το «ανιστόρητο» τραύμα
Η λογοτεχνία συνέβαλε στη συγκρότηση της προσφυγικής μνήμης, η οποία, μέσα από δολιχοδρομήσεις, ρήξεις και ασυνέχειες, έμελλε να εγγραφεί ανεξίτηλα στην εθνική μνήμη.
Το «ανιστόρητο» τραύμα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας