• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    19°C 17.2°C / 20.6°C
    2 BF
    63%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 15.0°C / 19.4°C
    2 BF
    82%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 9.4°C / 18.9°C
    3 BF
    82%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.0°C / 12.0°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    2 BF
    87%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 18.3°C / 18.3°C
    2 BF
    53%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    1 BF
    62%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 10.0°C / 18.9°C
    1 BF
    82%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.6°C / 17.8°C
    1 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    1 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    2 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    2 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 16.8°C
    2 BF
    74%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    2 BF
    52%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.8°C
    2 BF
    63%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.0°C / 20.6°C
    4 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.8°C / 16.1°C
    1 BF
    77%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.3°C / 16.7°C
    2 BF
    78%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 18.3°C / 18.3°C
    0 BF
    58%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    1 BF
    62%
Χιόνι, μαντίλες και λέξεις

Ορχάν Παμούκ, «Χιόνι», Μυθιστόρημα, Μετάφραση: Στέλλα Βρετού, Με επίμετρο του συγγραφέα, Πατάκης, 2020, σελ. 653

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χιόνι, μαντίλες και λέξεις

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ο Ka στο Kars με kar (= χιόνι). Τούτη η πολύ μικρή πρόταση θα μπορούσε να είναι η πιο συνοπτική περιγραφή του μυθιστορήματος του Τούρκου νομπελίστα, το οποίο δημοσιεύτηκε το 2002. Αυτά βεβαίως στην επιφάνεια, γιατί στο βάθος ο συγγραφέας μελετά τη διχασμένη ψυχή της πατρίδας του.

Η ιστορία ξεκινά με τον γνωστό ποιητή Κερίμ Αλακούσογλου, με το ψευδώνυμο Κα, που έλειπε χρόνια στη Γερμανία, να αποστέλλεται από την εφημερίδα «Τζουμχουριέτ» στο Καρς, μια μικρή πόλη στο βορειοανατολικότερο μέρος της χώρας. Η δημοσιογραφική του αποστολή αφορά τις επικείμενες δημοτικές εκλογές, αλλά και το τσουνάμι αυτοκτονιών νεαρών κοριτσιών, τα οποία φοράνε μαντίλα. Το πρώτο θέμα άπτεται της γενικότερης πολιτικής της Τουρκίας, που κινείται ανάμεσα στα προοδευτικά και τα συντηρητικά κόμματα, αλλά συνάμα και του πολιτικού ισλαμισμού που παίζει ρόλο στα πολιτικά και στα κοινωνικά ζητήματα. Ενα από αυτά είναι η μαντίλα και η θέση της γυναίκας, η θεοσέβεια δηλαδή η οποία ξεκινά από την τήρηση των κανόνων αιδούς από το γυναικείο φύλο. Οι κοπέλες αυτοκτονούν από την πολιτική επιβολή που δεν τις αφήνει να φοράνε μαντίλα, από την οικογενειακή καταπίεση ή από υπερηφάνεια;

Το βιβλίο προχωρά με χαλαρό ανατολίτικο τέμπο, με επεισοδιώδη πλοκή, καθώς τη μία συνάντηση του Κα με κατοίκους της πολίχνης διαδέχεται αλυσιδωτά η επόμενη, σε μια μακρά πορεία ντόπιων που εκφράζουν την ψυχή της Ανατολίας: από τους ιδεαλιστές πιστούς μέχρι τους οπαδούς της παραδοσιακής αμφίεσης κι από τους κρατικούς λειτουργούς μέχρι τους πρωτοστάτες του στρατιωτικού πραξικοπήματος. Ο Κα, άθεος ή απλώς δυτικότροπος, δεν είναι φανατικός αντίθεος και γι’ αυτό ακούει με προσοχή όσα λένε οι άλλοι, βρίσκει μέσα τους και μέσα του σπέρματα πίστης, σαν το χιόνι που του θυμίζει συνεχώς τον Θεό, και αμφιταλαντεύεται συναισθηματικά, όσο κι αν η λογική του κλίνει προς μια φιλελεύθερη κοινωνία.

Πανταχού παρούσα είναι η ιδεολογική αμφιταλάντευση όπως και ο πολιτικοθρησκευτικός διχασμός. Η Τουρκία ως χώρα παρουσιάζεται σαν Ιανός να κοιτά τόσο προς το συντηρητικό Ισλάμ, που έχει όμως μέσα του πολλή ψυχή, όσο και προς την άθεη Δύση, που μιλά με τη φωνή του εκσυγχρονισμού. Το ίδιο συμβαίνει και με τον Κα, ο οποίος γνωρίζει πολύ καλά τα δυτικά πρότυπα, καθώς έζησε για καιρό στη Γερμανία, αλλά εκεί δεν μπόρεσε να βρει την ευτυχία που αναζητά στο φτωχικό, μελαγχολικό Καρς. Ο Ορχάν Παμούκ, με απόλυτη αίσθηση της δυτικής Τουρκίας, βλέπει με συμπάθεια την Ανατολία, καταλαβαίνει τι σημαίνει επαφή με τον Θεό, όσο κι αν δεν αποδέχεται ότι αυτή πρέπει να κρατήσει μια ολόκληρη χώρα πίσω.

Το μυθιστόρημα του Ορχάν Παμούκ είναι πολιτικό, αλλά με μια θαυμαστή πολυφωνία, που θα μελετούσε ενθουσιωδώς και ο Μιχαήλ Μπαχτίν. Μέσα του ακούγονται πολυάριθμες φωνές διά των χαρακτήρων που διασταυρώνονται, μολονότι ξεκινούν από ποικίλες ιδεολογικές αφετηρίες: ισλαμιστικές και δυτικότροπες, συντηρητικές και προοδευτικές, στρατοκεντρικές και κομμουνιστικές, υπέρ της μαντίλας και κατά, θρησκευόμενες, θρησκόληπτες και άθεες, υπέρ και κατά της αυτοκτονίας, ακόμα και κουρδικοί και ρωσικοί ή αρμένικοι απόηχοι. Πολλά πρόσωπα μάλιστα δεν τάσσονται αναφανδόν υπέρ μίας θέσης, αλλά συναιρούν τη δική τους ιδεολογία με σκέψεις που την αναιρούν, σε μια εσωτερική διαλογικότητα. Υψιστο παράδειγμα είναι ο ίδιος ο Κα, δυτικοθρεμμένος ποιητής, τον οποίο όλοι θεωρούν άθεο, αλλά ο ίδιος, μετριοπαθής και δειλός, εξηγεί ότι ήρθε στο χιονισμένο Καρς και βρήκε εκεί τον Θεό και τον έρωτα.

Το έργο γράφεται δύο χρόνια μετά το «βελούδινο» ή «μεταμοντέρνο» πραξικόπημα του 1997, όταν στρατιωτικοί κύκλοι ρίχνουν την κυβέρνηση του ισλαμιστή Ερμπακάν, με αποτέλεσμα να σχηματίσει νέα κυβέρνηση ο Μεσούτ Γιλμάζ. Αφορμάται, λοιπόν, από το παρόν, αλλά επιπλέον αντανακλά όλες τις πολιτικές αναταράξεις της Τουρκίας των τελευταίων δεκαετιών και εν σπέρματι καλύπτει και τα επόμενα χρόνια: χρόνια μετά το 2002 το πολιτικό ισλάμ, στο πρόσωπο του Ερντογάν, εξακολουθεί να ακμάζει, ενώ δεν λείπουν κι όλες εκείνες οι φωνές των δυτικόφιλων, των αριστερών, των Κούρδων, των στρατιωτικών, που έχουν συγκεκριμένες απόψεις για την τουρκική ταυτότητα.

Το Καρς μέσα στο μυθιστόρημα αναδεικνύεται σε έναν μικρόκοσμο, αποκλεισμένο λόγω της χιονόπτωσης από την υπόλοιπη χώρα, κι έτσι αποβαίνει ιδανικό σκηνικό πολλών ιδεολογικοκοινωνικών συγκρούσεων. Εκεί εξελίσσονται όλα σε πραγματική διάσταση κι επιπρόσθετα το εγκιβωτισμένο θέατρο εν μυθιστορήματι φέρνει πάνω στη σκηνή όλες τις ζυμώσεις που αφορούν την κοινωνία, με αποτέλεσμα να αισθητοποιεί ακόμα περισσότερο το δράμα της τουρκικής κοινωνίας. Ο Ορχάν Παμούκ, εγνωσμένος για τις δυτικές του ιδέες, δεν καταγγέλλει, ούτε επαινεί, αλλά αφήνει πολυφωνικά τις ποικίλες τάσεις και προοπτικές να εκφράσουν το δίκιο τους, σε ένα ανατολίτικο χαρμάνι που ακόμα βράζει.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Θεός στον αδελφό
Με το Ασπονδοι αδελφοί ο Σταύρος Ζουμπουλάκης μελετά, μεταξύ άλλων, το παρελθόν και το παρόν των μονοθεϊστικών θρησκειών, καθώς και τις μεταξύ τους αντιφορές και συγκρούσεις. Διανοούμενος πρώτης γραμμής ο...
Ο Θεός στον αδελφό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας μεγάλος Ελληνας
Από τα πρώτα χρονογραφήματα στις Εικόνες της μικρής Ελλάδας του 1968, ειδικός συνεργάτης της Monde σε θέματα σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας στο Παρίσι του ταραγμένου 1969!
Ενας μεγάλος Ελληνας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις
Αυτό το Σάββατο το Ανοιχτό Βιβλίο κινητοποιεί το δυναμικό του για την επισκόπηση της χρονιάς. Δέκα σταθεροί συνεργάτες του παρουσιάζουν μια απαιτητική βεντάλια από τίτλους, σχεδόν όλου του βιβλιογραφικού...
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο άνθρωπος που καθορίζει τον εαυτό του
Αν κανείς δεν ξέρει τίποτα για τον Υπαρξισμό, ούτε έχει διαβάσει άλλα έργα του Ζαν-Πολ Σαρτρ, ούτε ειδικότερα τη μελέτη του «Το είναι και το μηδέν» (1943), τότε το βιβλιαράκι αυτό, σε εξαιρετική μετάφραση του...
Ο άνθρωπος που καθορίζει τον εαυτό του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο συλλογικός φόβος για το αύριο
Η Σιωπή (2020), εμφανώς επηρεασμένη από τον COVID, ανήκει σε έναν DeLillo από το παρελθόν, σε έναν παγκοσμιοποιημένο συλλογικό τρόμο για τον οποίο όμως –σε αντίθεση με τα παλιότερα έργα του– δεν προσφέρεται...
Ο συλλογικός φόβος για το αύριο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας