• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    27°C 23.9°C / 28.6°C
    2 BF
    37%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.7°C / 24.7°C
    2 BF
    55%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    27°C 25.0°C / 28.0°C
    1 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.2°C / 20.2°C
    2 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    3 BF
    41%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 21.8°C / 28.4°C
    2 BF
    52%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    24°C 20.6°C / 24.8°C
    2 BF
    65%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 24.7°C / 27.6°C
    1 BF
    57%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.4°C / 24.4°C
    5 BF
    71%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.9°C / 25.9°C
    3 BF
    69%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.1°C / 26.8°C
    5 BF
    47%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.9°C / 24.7°C
    0 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 28.9°C
    3 BF
    69%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 24.5°C
    2 BF
    53%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.5°C / 25.6°C
    2 BF
    55%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.0°C / 27.0°C
    2 BF
    65%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.2°C / 28.1°C
    2 BF
    30%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 25.1°C / 25.1°C
    1 BF
    48%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.0°C / 24.0°C
    2 BF
    60%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    25°C 22.8°C / 25.2°C
    2 BF
    40%
Ο λαβύρινθος του εγκλεισμού

Manuel Puig. Το Φιλί της Γυναίκας-Αράχνης. Μετάφραση: Ασπασία Καμπύλη. Carnivora, 2020. Σελ. 352

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο λαβύρινθος του εγκλεισμού

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Το φιλί της Γυναίκας-Αράχνης, το πλέον γνωστό ίσως έργο του Αργεντινού συγγραφέα Μανουέλ Πούιχ, ήταν από καιρό εξαντλημένο. Η πρόσφατη κυκλοφορία του, σε νέα μετάφραση της Ασπασίας Καμπύλη, από τις εκδόσεις Carnívora ήρθε να καλύψει το κενό αυτό. Γραμμένο στο Μεξικό, όπου ο Πούιχ κατέφυγε εξόριστος το 1973, το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε το 1976 από έναν καταλανικό εκδοτικό οίκο.

Στην Αργεντινή παρέμεινε για χρόνια λογοκριμένο. Ο Πούιχ προσδιόριζε τη ζωή και το έργο του ως μια συνεχή απόπειρα κατανόησης της ομοφυλοφιλίας του και της αντίδρασης που αυτή προκαλούσε. Αναζητούσε μέσω της γραφής μια διαφυγή από το δίπολο της σεξουαλικής και πολιτικής καταπίεσης. Πέθανε το 1990 στο Μεξικό από καρδιακή προσβολή.

Παρά την κάπως νεφελώδη αρχή, εξαιτίας της διαλογικής μορφής της αφήγησης στην οποία δεν ονομάζεται το εκάστοτε πρόσωπο, όπως σ’ ένα τυπικό θεατρικό κείμενο για παράδειγμα, αφού εδώ η αλλαγή προσώπου σηματοδοτείται απλώς και μόνο με τη χρήση εισαγωγικών, ο αναγνώστης σύντομα αντιλαμβάνεται πως η σκηνή διαδραματίζεται στο κελί μιας φυλακής, το οποίο μοιράζονται δύο άντρες.

Ο Βαλεντίν, νεαρός πολιτικός κρατούμενος, συνελήφθη κατά τη διάρκεια επεισοδίων με την αστυνομία, είναι ιδεαλιστής και ταγμένος στον πολιτικό αγώνα, διαθέτει ακλόνητη πίστη στην επανάσταση που θα οδηγήσει σ’ ένα καλύτερο αύριο τη χώρα, και ο ομοφυλόφιλος Μολίνα, μεγαλύτερος σε ηλικία, ποινικός κρατούμενος, καταδικασμένος σε οκταετή φυλάκιση για σεξουαλική παρενόχληση ανηλίκου.

Η απομόνωση των πολιτικών κρατουμένων και η τοποθέτησή τους ανάμεσα σε ποινικούς υπήρξε αρκετά συνηθισμένη πρακτική, σε μια απόπειρα της εξουσίας να εμποδίσει τη μεταξύ τους επικοινωνία, να αποτρέψει τη συνέχεια του πολιτικού αγώνα εντός της φυλακής και να κάμψει το φρόνημα. Ο Μολίνα αφηγείται στον Βαλεντίν ταινίες που είχε δει και του άρεσαν, ένας τρόπος ψυχαγωγίας που απαλύνει τη ζοφερή καθημερινότητα και επιτρέπει στους δυο τους να κοιμούνται πιο εύκολα τα βράδια. Ο Πούιχ εμπλουτίζει το τεχνικό εύρημα του συνεχούς, χωρίς άλλες αφηγηματικές παρεμβολές, διαλόγου ανάμεσα στους δύο με την αφήγηση των ταινιών και την ακόλουθη συζήτηση. Το εύρημα αυτό επιτρέπει στον συγγραφέα να συστήσει στον αναγνώστη τους ήρωές του χωρίς να χρειαστεί να παρέμβει ο ίδιος αφηγηματικά.

Ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει καθένας από τους δύο τις ταινίες φανερώνει σημαντικά πράγματα του χαρακτήρα και των εμπειριών τους. Ετσι, η ρομαντική ματιά του Μολίνα έρχεται σε αντίθεση με το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο μέσω του οποίου αντιλαμβάνεται την τέχνη, αλλά και τον κόσμο εν γένει, ο Βαλεντίν. Δεν είναι όμως μόνο οι χαρακτήρες που σκιαγραφούνται μέσω του διαλόγου, μέσω αυτού δίνεται και το σύνολο των πραγματολογικών στοιχείων, πραγματοποιούνται οι αναδρομές στο παρελθόν, αποκαλύπτονται οι ανατροπές και προετοιμάζονται οι κορυφώσεις της πλοκής.

Ο Πούιχ δεν εγκλωβίζεται στη φόρμα, αντίθετα, μέσω αυτής καταφέρνει να παραδώσει ένα σπουδαίο μυθιστόρημα και να μεταφέρει τον αναγνώστη στη μαύρη εκείνη περίοδο της αργεντίνικης ιστορίας, που στον πυρήνα της διαθέτει, σε αναλογία πάντα, τόσα κοινά με κάθε εποχή και κάθε τόπο.

Παραιτείται από την πλεονεκτική θέση του αφηγητή, επεμβαίνοντας στην ιστορία μόνο μέσω των εννέα εκτενών υποσημειώσεων, που στην πλειονότητά τους έχουν τη μορφή δοκιμίου σχετικά με το ζήτημα της ομοφυλοφιλίας, χωρίς να διαθέτουν άμεση και προφανή οργανική λειτουργία ως προς την κυρίως πλοκή, λειτουργώντας συμπληρωματικά στον βιωματικό και ενστικτώδη τρόπο με τον οποίο ο Μολίνα διαχειρίζεται τη σεξουαλικότητά του, αντίθετα με τον Βαλεντίν που μελετάει συστηματικά την πολιτική θεωρία ως αναγκαία συνθήκη επιβεβαίωσης και διαμόρφωσης της προσωπικής του στάσης.

Ο Πούιχ εκμεταλλεύεται στο έπακρο τη σύγχυση που δημιουργείται στον αναγνώστη από την απουσία μιας ευκρινούς σηματοδότησης αναφορικά με τον εκάστοτε ομιλητή για να καταλύσει τη δεδομένη δυαδικότητα και να φέρει πιο κοντά τους δύο φυλακισμένους, καθώς η απόσταση που ο ένας νιώθει από τον άλλον ολοένα και γεφυρώνεται.

Η αμεσότητα του διαλόγου, η έλλειψη αφήγησης και εσωτερικού μονολόγου δημιουργούν ένα αίσθημα οικειότητας απέναντι στα δύο πρόσωπα, που συνοδεύεται από την επιφυλακτικότητα σχετικά με όσα πιθανόν κρατούν μυστικά, το χαρτί που ανά πάσα στιγμή μπορεί να τραβήξουν από το μανίκι, το ενδεχόμενο να υποκρίνονται. Σ’ αυτήν τη διάχυτη επιφυλακτικότητα στηρίζεται το σασπένς, καθώς η πλοκή προχωρά και εξελίσσεται στον χρόνο που η δεδομένη συνθήκη ορίζει, ενώ οι ταινίες που εξιστορεί ο Μολίνα λειτουργούν εν είδει προοικονομίας.

Το μυθιστόρημα χαρακτηρίζεται κυρίως από την απόδοση της συνθήκης του εγκλεισμού, την αποτύπωση του περιορισμού, την ανάγκη των δύο για διαφυγή και συντροφικότητα. Το κελί, ως σκηνική σύμβαση, όμως, άλλο δεν αποτελεί παρά την προέκταση του έξω κόσμου, ιδιαίτερα για εκείνους που δεν ανταποκρίνονται στο αποδεκτό και επιτρεπτό πολιτικοκοινωνικό προφίλ, κινούμενοι στο περιθώριο. Το Φιλί της Γυναίκας-Αράχνης είναι ένα αποκλειστικά διαλογικό μυθιστόρημα, που αν και προσομοιάζει σε θεατρικό κείμενο, όχι μόνο δεν απολύει τα χαρακτηριστικά του είδους του, αλλά τα αναδεικνύει με τρόπο μοναδικό.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Αίαντας ο Αρβανίτης
Η θερινή διηγηματογραφική παράδοση του Ανοιχτού Βιβλίου, συνεχίζει απρόσκοπτα, για ένατη συνεχή χρονιά, με ιστορίες που γράφουν αποκλειστικά για τους αναγνώστες της «Εφ.Συν.» συγγραφείς μιας ανοιχτής...
Ο Αίαντας ο Αρβανίτης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο έρως για τη μορφή και τον λόγο
Ο Δημήτριος Καπετανάκης (1912-1944) υπήρξε ένα φωτεινό μετέωρο της νεοελληνικής σκέψης. Το σύντομο πέρασμά του από την πνευματική ζωή της Αθήνας (1936-1939) και του Λονδίνου (1939-1944) εξέπεμψε τη σπάνια...
Ο έρως για τη μορφή και τον λόγο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξένο σώμα
Πριν από ενάμιση χρόνο περίπου, όταν η πανδημία είχε μόλις ενσκήψει στην Ευρώπη, ο Ζαν-Λικ Νανσί είχε αντιδικήσει με τον Τζόρτζιο Αγκάμπεν με αφορμή τις θέσεις του τελευταίου για τη βιοπολιτική διαχείριση μιας...
Ξένο σώμα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Προβολές της μεσαίας τάξης
Ο καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Παναγής Παναγιωτόπουλος, στο τελευταίο του βιβλίο επαναπροσδιορίζει την έννοια και τη συγκρότηση της ελληνικής μεσαίας τάξης και αναλύει τις πολλαπλές...
Προβολές της μεσαίας τάξης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διαφυλάσσοντας την απώλεια
Ενα βιβλίο που μοιάζει με καλειδοσκόπιο ή με μια ιδιότυπη, προσωπική εγκυκλοπαίδεια (εκ των πραγμάτων αποσπασματική), αφιερωμένη σε όσα χάνονται, καταστρέφονται, βουλιάζουν, απορρίπτονται, περιπίπτουν στη λήθη...
Διαφυλάσσοντας την απώλεια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας