• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 21.1°C
    3 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 20.6°C
    4 BF
    49%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 14.4°C / 21.0°C
    3 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    16°C 12.2°C / 19.0°C
    1 BF
    37%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    2 BF
    77%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.4°C / 21.1°C
    2 BF
    51%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    4 BF
    44%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 16.7°C / 21.0°C
    3 BF
    60%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.3°C / 22.0°C
    2 BF
    73%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    3 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.0°C / 21.0°C
    4 BF
    56%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    82%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    2 BF
    77%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.0°C / 20.0°C
    1 BF
    55%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.6°C / 18.3°C
    1 BF
    70%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.0°C / 22.2°C
    2 BF
    60%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.7°C
    3 BF
    82%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    2 BF
    56%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.4°C / 19.4°C
    2 BF
    57%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    4 BF
    44%
Ο εσωτερικός καθρέφτης του κόσμου

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου | Σωσίβιο χώμα, Μελάνι 2020, σελ. 55

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο εσωτερικός καθρέφτης του κόσμου

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η συγγραφική πολυπραγμοσύνη του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου, στα πεδία της ποίησης, της πεζογραφίας, της λογοτεχνικής κριτικής και του δοκιμίου, όπως και της επιμέλειας ποιητικών ανθολογιών, τον έχει αναδείξει σε μία από τις πιο αναγνωρισμένες και αναγνωρίσιμες μορφές της λογοτεχνίας και της κριτικής από τη δεκαετία του 1970 μέχρι σήμερα.

Στο κέντρο του έργου του δεσπόζει η ποίηση με 16 συλλογές ή, ακριβέστερα, συνθέματα από τα νεανικά Ποιήματα του 1966 μέχρι το ώριμο Σωσίβιο χώμα. Κάνω λόγο για συνθέματα, καθώς βασικό χαρακτηριστικό της ποιητικής του Παπαγεωργίου, όχι συνηθισμένο στην ποίηση των τελευταίων δεκαετιών, είναι η σύλληψη και η εκτέλεση της μεγάλης πλειονότητας των ποιημάτων του στα περισσότερα βιβλία του γύρω από ένα συνθετικό σχέδιο.

Η πολύπλευρη αποτίμηση του έργου του, του ποιητικού κυρίως, αλλά και του πεζογραφικού, καταγράφεται στην πρόσφατη ογκώδη (550 σελίδων) συλλογή Για τον Κώστα Γ. Παπαγεωργίου. Κριτικά κείμενα, με εισαγωγή και επιμέλεια των Θεοδόση Πυλαρινού και Θεόδωρου Βάσση και την ανθολόγηση των πολλών δεκάδων κειμένων από τον δεύτερο (Λευκωσία, Εκδόσεις Αιγαίον 2019). Εύστοχα οι επιμελητές ανθολόγησαν κριτικά κείμενα και για τις δυο κύριες συγγραφικές όψεις του Παπαγεωργίου, την ποιητική και την πεζογραφική, που μέχρι σήμερα αθροίζει 6 βιβλία, καθώς η εσωτερική συγγένειά τους είναι μεγάλη. Εξάλλου, εστιάζοντας στο ποιητικό έργο, το μεγαλύτερο μέρος του έχει γραφεί και γράφεται, και στο Σωσίβιο χώμα, στη μορφή του πεζού ποιήματος, είδους που εγγενώς επιφέρει την εγγύτητα με την πεζογραφία και, στην περίπτωση του Παπαγεωργίου, του προσφέρει τη δυνατότητα για περισσότερο ευέλικτη κίνηση μέσα στους δαιδάλους της γλώσσας.

Το Σωσίβιο χώμα, καρπός της ωριμότητας του Παπαγεωργίου, αποτελείται από 30 άτιτλα, αριθμημένα με αραβικούς αριθμούς, μέρη που αρθρώνουν φανερά ένα ποιητικό σύνθεμα, αν λάβουμε υπόψη τη θεματική και εκφραστική συγγένεια των μερών. Ενα ορατό, επίσης, στοιχείο συνοχής των μερών είναι ότι όλα, εκτεινόμενα από μισή μέχρι μιάμιση σελίδα, εναλλάσσουν παραγράφους εκτός αγκυλών με παραγράφους εντός αγκυλών. Στις εντός αγκυλών παραγράφους μπορούμε να διακρίνουμε έναν περισσότερο εξομολογητικό τόνο σε σχέση με τις άλλες παραγράφους. Η απουσία ενός κεντρικού θέματος και ενός διακριτού αφηγηματικού άξονα, καθώς και η χειμαρρώδης διαδοχή των εικόνων, σε συνδυασμό με τη συνειρμική κίνηση της γλώσσας που τις ενώνει σε ένα συχνά αποκλίνον από το συντακτικό γράμμα κείμενο, θέτουν στον μη εξοικειωμένο με την ποίηση του Παπαγεωργίου αναγνώστη το ερώτημα αν διαβάζει υπερρεαλιστικά γραπτά. Η γνώμη μου είναι πως όχι, επειδή στο Σωσίβιο χώμα δεν αναδύεται το υποσυνείδητο ή μία ονειρική διάσταση, αλλά μεταπλάθεται σε ποίηση η εσωτερική στον άνθρωπο εμπειρία του κόσμου έτσι όπως η συνείδηση τον καθρεφτίζει στον εσώτερο της χώρο, στο ακατασίγαστο ρολόι της διάνοιας, των αισθήσεων και των αισθημάτων μας, άλλοτε καθαρό και άλλοτε διαθλασμένο. Ο ιδιοσυγκρασιακός πυρήνας που γνωρίζουμε από την προηγούμενη ποίηση του Παπαγεωργίου παραμένει αναλλοίωτος: ο χρόνος φθείρει και η απειλή του θανάτου νοθεύει κάθε στιγμή της ζωής. Γι’ αυτό και στο Σωσίβιο νερό κυριαρχεί η ελεγειακή διάθεση, η λέξη-(βίωμα) που κυριαρχεί είναι το πένθος, ενώ και οι περισσότερες εικόνες στην ακατάπαυστη διαδοχή τους φτιάχνουν, ενίοτε φαντασμαγορικά, δυστοπικά τοπία του κόσμου από τα οποία, όμως, η εσωτερική συνείδηση του ανθρώπου ποθεί ή και επιχειρεί να δραπετεύσει προς μία υπερκόσμια διάσταση (συχνές είναι οι αναφορές στον ουρανό και σε αγγέλους), αλλά εντέλει στη συνέχεια επιστρέφει στον αναπόδραστο γήινο κόσμο. Για να δώσω ένα παράδειγμα ερμηνείας, συγκεκριμένα του τίτλου, το σωσίβιο της οντολογικής αγωνίας είναι το χώμα, η βέβαιη κατάληξη όλων σχεδόν των νεκρών έμβιων όντων. Σε αντίθεση, όμως, με τα προηγούμενα ποιητικά βιβλία του Παπαγεωργίου, όπου διακρινόταν ένας μικρότερος ή μεγαλύτερος βαθμός εστίασης στην ατομική εμπειρία, στο Σωσίβιο χώμα το εσωτερικό ποιητικό καθρέφτισμα του κόσμου επιδέξια αποπροσωποποιείται, λειτουργώντας ως είδωλο της συλλογικής συνείδησης των ανθρώπων. Το Σωσίβιο χώμα οργανώνει, με αυστηρή συνέπεια προς το προηγούμενο έργο, μία εσωστρεφή αλλά όχι ερμητική ποίηση της οποίας η διανοητική πυκνότητα, η εικονιστική ενάργεια και η υπογειωμένη συγκίνησή της από την ελεγειακή διάθεση για τη φθορά του χρόνου και το αναπόφευκτο του θανάτου (μία και μόνη είναι η οδός και εις τον τάφον φέρνει, για να θυμηθούμε τον Κάλβο) σου χαρίζονται, αν της αφιερώσεις την απαιτούμενη προσοχή. Ικανό, πιστεύω, δείγμα για να φανούν τα παραπάνω το μέρος 2 (σ. 11):

Ανάρτηση των ημερών στον μαυροπίνακα του ήλιου∙ οι ώρες σέρνονται ας αλέθουν των μοιρών το μαλακό περίβλημα διαρκώς μικραίνει τόσο η δρασκελιά ώσπου ο διαβήτης χωρίς άνοιγμα ένα γίνονται τα σκέλη του στενεύουν τα όρια του ταξιδιού και ο κόσμος όλος γίνεται περίκλειστη αποβάθρα με αγγέλους κάτι πάμφωτους χαμάληδες να στέκονται στο ουράνιο ξέφωτο.

[Κραυγή τεντωμένη κλωστή περιβάλλει τους ίσκιους κι ας κανείς μην ακούει κι ας γδέρνει το φως ώς τη θέα των πραγμάτων – νοερής ρυτίδας τράβηγμα κουβάρι ατέλειωτο κυλάει ώς του βυθού το πλάνο ξήλωμα δεξιά των ονομάτων και ρίγος βαθύ νοθεύει την ουράνια στάθμη τη μετακινεί αλλοπρόσαλλα με ζοφερό αποτέλεσμα τη νόθευση του πένθους και των δακρύων την παραχάραξη.]

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σελίδες ελληνικής και μεταφρασμένης ποίησης
Στη «Ζωγραφική συνομιλία με την ποίηση» (Καστανιώτης) του Αντώνη Φωστιέρη συναντούμε πρωτότυπες εικαστικές δημιουργίες του Γιάννη Ψυχοπαίδη που συνδιαλέγονται με ποιήματα προερχόμενα από πέντε συλλογές.
Σελίδες ελληνικής και μεταφρασμένης ποίησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Υπό διαρκή ξενότητα
Ο Κώστας Καναβούρης (Καβάλα, γεν. 1955), ποιητής, αρθρογράφος και παραγωγός εκπομπών λόγου στο Τρίτο Πρόγραμμα, μας κομίζει την «Αποθήκη καταλοίπων ηδονής», το ένατο ποιητικό βιβλίο του.
Υπό διαρκή ξενότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
Το αφηγηματικό κάδρο (άρα και πολιτισμικό και υφολογικό) του σημερινού φιλοξενούμενου της στήλης μας είναι πολύτροπο, μεταβλητό, εξελισσόμενο. Από τη μικροϊστορία στη μακροϊστορία, από το πανοπτικό στο...
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το στοχαστικό βλέμμα ενός ποιητή
Το Ανοιχτό Βιβλίο θα αφιερώσει τέσσερα ένθετα στο έργο ισάριθμων εμβληματικών πεζογράφων και ποιητών. Πανεπιστημιακοί, μελετητές, φιλόλογοι, κριτικοί λογοτεχνίας και ποιητές φωτίζουν και αναδεικνύουν όχι...
Το στοχαστικό βλέμμα ενός ποιητή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
Το «Εκτακτο δελτίο καιρού», έργο που ενώ σε πρώτο επίπεδο παραμένει κλειστό και δυσπρόσιτο, τάχα γλωσσοκεντρικό, γλωσσογενές και παιχνιδίζον, στην πραγματικότητα συνοψίζει, ως ένας στοχαστικός και αισθητικός...
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταξύ δαιμονισμού και απόκρυψης
Πρόκειται για μια ποίηση αποστάγματος, που πυκνώνει αισθητικά και στοχαστικά τον εγκλωβισμό και την ισόβια δυσκολία, της μη προσαρμογής του ανοιχτού −στον κόσμο ως συμβάν− προσώπου, που ασφυκτιά και φλέγεται...
Μεταξύ δαιμονισμού και απόκρυψης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας