• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    34°C 30.2°C / 35.2°C
    1 BF
    36%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    32°C 28.6°C / 33.8°C
    2 BF
    41%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.0°C / 32.6°C
    2 BF
    51%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 28.9°C
    2 BF
    30%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.9°C / 31.9°C
    0 BF
    43%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    32°C 29.0°C / 34.0°C
    2 BF
    32%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    30°C 28.3°C / 30.4°C
    2 BF
    13%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.5°C / 29.6°C
    1 BF
    30%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.1°C / 30.5°C
    0 BF
    83%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    33°C 28.9°C / 32.9°C
    2 BF
    46%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    33°C 27.7°C / 33.4°C
    0 BF
    31%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    30°C 28.6°C / 29.6°C
    1 BF
    75%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.9°C / 33.9°C
    4 BF
    33%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    32°C 29.5°C / 31.9°C
    3 BF
    31%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    34°C 28.3°C / 36.2°C
    1 BF
    70%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 29.8°C / 33.8°C
    3 BF
    40%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    34°C 31.4°C / 35.4°C
    2 BF
    20%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.2°C / 30.9°C
    0 BF
    58%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.7°C / 33.9°C
    2 BF
    86%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.8°C / 30.8°C
    2 BF
    15%

 ΡΕΫΜΟΝΤ ΚΑΡΒΕΡ. Εκεί που είχαν ζήσει. Ανθολόγηση-μετάφραση-επίμετρο: Ακης Παπαντώνης. Κίχλη 2020. Σελ. 220.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ακύμαντη επιφάνεια και το ταραγμένο βάθος

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ο Αμερικανός Ρέιμοντ Κάρβερ (1938-1988) είναι κυρίως γνωστός ως σημαντικός πεζογράφος των δεκαετιών του 1970 και του 1980. Εξάλλου, οι περισσότερες συλλογές διηγημάτων του (Λοιπόν, θα πάψεις, σε παρακαλώ;, Αρχάριοι, Καθεδρικός ναός και Ελέφαντας) έχουν μεταφραστεί και στη γλώσσα μας. Η αδιαμφισβήτητη καταξίωση του Κάρβερ σηματοδοτείται και από τη μεταφορά διηγημάτων του στη σημαντική ταινία του Ρόμπερτ Αλτμαν, Στιγμιότυπα (1993). Αλλά ο Κάρβερ, παράλληλα με τα διηγήματα και πριν από αυτά, έγραψε εξίσου αξιόλογα ποιήματα. 

Στο βιβλίο Εκεί που είχαν ζήσει, ο πεζογράφος Ακης Παπαντώνης παρουσιάζει μια ευρεία επιλογή από την ποιητική παραγωγή του Κάρβερ, περιλαμβάνοντας ποιήματά του από τις τέσσερις συλλογές που δημοσίευσε στη δεκαετία του 1980, καθώς και από την ενότητα των αθησαύριστων ποιημάτων του που εκδόθηκαν μετά τον θάνατό του. Δεδομένου ότι η αγγλόγλωσση συγκεντρωτική έκδοση του ποιητικού έργου του (All of Us, 1996) έχει 416 σελίδες, ο Παπαντώνης με τα συνολικώς 57 ανθολογημένα ποιήματα, που εκτείνονται σε περίπου 100 σελίδες, μετέφρασε λιγότερο από το ¼ των ποιημάτων του Κάρβερ. Για παράδειγμα, από τη συλλογή Ultramarine (1986, Ουλτραμαρίν), που περιέχει 83 ποιήματα, επιλέχθηκαν και μεταφράστηκαν μόνο τα 13. Στο πεντασέλιδο, αλλά πυκνό, επίμετρό του ο μεταφραστής δίνει βασικές πληροφορίες και διατυπώνει ενδιαφέρουσες κρίσεις για τον ποιητή Κάρβερ.

Καθώς η έκδοση είναι δίγλωσση (προηγούνται τα ελληνικά κείμενα και έπονται, στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, τα πρωτότυπα ποιήματα) ο αναγνώστης μπορεί να ελέγξει τη νοηματική ακρίβεια των μεταφράσεων που, κρινόμενες ως ελληνόγλωσσα ποιήματα, έγιναν σε σύγχρονη, ρέουσα γλώσσα, χωρίς ίχνη μεταφραστικότητας. Μία άλλη πρόσφατη ανθολογική παρουσίαση του ποιητή Κάρβερ (Δωμάτια όπου οι άνθρωποι ουρλιάζουν και πληγώνουν ο ένας τον άλλο, Γαβριηλίδης 2018), με μεταφραστή τον Χαράλαμπο Γιαννακόπουλο, αυτή τη στιγμή βρίσκεται εκτός του κυκλώματος διανομής. Αμφότεροι, πάντως, οι μεταφραστές έκαναν τη συνήθη, για τα ελληνικά πράγματα, επιλογή, που υποθέτω ότι υπαγορεύεται και από τους εκδότες, της ανθολόγησης και όχι της ελληνικής απόδοσης ολόκληρου του ποιητικού έργου.

Οσο κι αν η θεματική συγγένεια ανάμεσα στα ποιήματα και τα, πολύ γνωστότερα, διηγήματα του Κάρβερ είναι πασίδηλη, τα πρώτα διατηρούν την αυταξία τους. Εξάλλου, όπως επισημαίνει και στο «Επίμετρό» του ο Παπαντώνης, ο Κάρβερ αντιλαμβανόταν το συγγραφικό έργο του ως ενιαίο, πέρα από τις σχηματικές διακρίσεις των λογοτεχνικών ειδών. Αφηγηματικά κατά κανόνα τα ποιήματά του, ανεξάρτητα από τη φόρμα τους, είτε περιορίζονται σε λίγους στίχους είτε εκτείνονται σε μερικές σελίδες, εκκινούν από μια φανερά αυτοβιογραφική και καθημερινή περίσταση ή βίωμα που συχνότερα τοποθετείται στο παρόν και λιγότερο συχνά ανατρέχει στο παρελθόν.

Οντας απέριττα και ρεαλιστικά κατά βάση, καθώς αφηγούνται την εμπειρία ενός ταξιδιού, του ψαρέματος σε μια ακτή, ενός περιπάτου στην εξοχή ή ενός απογεύματος στο σπίτι, τα ποιήματα του Κάρβερ σε παγιδεύουν στον μηχανισμό της γοητείας τους, καθώς η απλότητα υπονομεύεται και ο ρεαλισμός διαβρώνεται από την ξαφνική αίσθηση, που μερικοί μόνο στίχοι-εικόνες πυροδοτούν, ότι η καθημερινότητα είναι παράδοξη και, κατά τρόπο ακατανόητο, μαγική. Επίσης έχουν δραματικό βάθος, επειδή και στις πιο επιφανειακά ήσυχες στιγμές του ο άνθρωπος δεν μπορεί να υπερνικήσει την ακατασίγαστη εσωτερική ένταση ή και σύγκρουσή του με τη μνήμη, τα πάθη, τις αγωνίες και τα συναισθήματά του. Στη σχέση ανάμεσα στην ακύμαντη επιφάνεια της ιστορίας των ποιημάτων και στον πυροδοτικό μηχανισμό της εσωτερικής έντασης που κρύβεται κάτω από την επιφάνεια βασίζεται η συγκίνηση που τα ποιήματα γεννούν.

Ο Κάρβερ αξιοποίησε την παράδοση της αμερικανικής μεταπολεμικής εξομολογητικής ποίησης δημιουργών όπως η Σύλβια Πλαθ, η Αν Σέξτον, ο Τζον Μπέριμαν και ο Ρόμπερτ Λόουελ, όπως και της τάσης προς τον ρεαλισμό του Ρόμπερτ Φροστ, γι’ αυτό και τοποθετεί τον εαυτό του στο κέντρο των περισσότερων ποιημάτων του, είτε θυμάται με πίκρα και νοσταλγία τον νεκρό πατέρα του είτε εκφράζει τον ευφορικό έρωτά του για τη σύντροφό του ποιήτρια Τες Γκάλαχερ. Αλλά δεν είναι το αυτοβιογραφικό στοιχείο που σε συνεπαίρνει στα ποιήματά του, ακόμα κι όταν θεματοποιεί ευθέως τον αλκοολισμό από τον οποίο κατάφερε να γλιτώσει ή την εμπειρία της νόσου (καρκίνος) που τον οδήγησε στα πενήντα του στον θάνατο.

Το αυτοβιογραφικό στοιχείο ανάγεται στο φίλτρο μέσα από το οποίο διαθλάται η καθολική ανθρώπινη κατάσταση ως μια διαρκής εκκρεμότητα όλων μας ανάμεσα στις επιθυμίες και τις διαψεύσεις τους, την απόλαυση του έρωτα και τον φόβο του θανάτου, την αδυναμία να λυτρωθούμε από τη μνήμη αλλά και να εναρμονιστούμε με το καθημερινό παρόν. Στις καλύτερες στιγμές τους τα χαμηλότονα και υποφωτισμένα αυτά ποιήματα γίνονται σπαρακτικά. Οπως στο ποίημα «Στην Ελβετία», όπου η αφήγηση σε δύο σελίδες της ταξιδιωτικής εμπειρίας στη Ζυρίχη (η ακύμαντη επιφάνεια) κορυφώνεται στο υπέροχο τέλος του ποιήματος (ο πυροδοτικός μηχανισμός): «Ολοι μας, όλοι μας, όλοι μας / προσπαθούμε να σώσουμε / τις αθάνατες ψυχές μας, με κάποιους τρόπους / που μοιάζουν πιο / έμμεσοι και πιο μυστήριοι / από άλλους. Περνάμε / ωραία εδώ. Ελπίζουμε όμως / πως σύντομα όλα θ’ αποκαλυφθούν» (σ. 38).

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αλμα στον αέρα
Μια φωτογραφία από μόνη της δεν λέει τίποτα. Για να υπάρξει μια ιστορία πίσω από αυτήν, πρέπει κάποιος να τη διηγηθεί. Πάνω στην προϋπόθεση αυτή στηρίζεται το βιβλίο του Σπύρου Στάβερη Δεν υπάρχει τίποτα πίσω...
Αλμα στον αέρα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η τελειότητα είναι οι άλλοι
Το μότο, η φράση του Σαλβαδόρ Νταλί «Μη φοβάστε την τελειότητα. Δεν θα τη φτάσετε ποτέ», στο τελευταίο μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Ο κύριος Τέλειος» μοιάζει να υπονομεύει τον τίτλο.
Η τελειότητα είναι οι άλλοι
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Θοδωρή με λένε
Η θερινή διηγηματογραφική παράδοση του Ανοιχτού Βιβλίου, συνεχίζει απρόσκοπτα, για ένατη συνεχή χρονιά, με ιστορίες που γράφουν αποκλειστικά για τους αναγνώστες της «Εφ.Συν.» συγγραφείς μιας ανοιχτής...
Θοδωρή με λένε
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το φάντασμα και η μηχανή
Τι εμπνέει αυτή την τόσο παθιασμένη τοποθέτηση του Μούλις; Την απάντηση δίνουν δύο κείμενά του με τα οποία κορυφώνεται το κεντρικό, ας πούμε θεωρητικό, τμήμα της ανταπόκρισής του, που περιβάλλεται με τη σειρά...
Το φάντασμα και η μηχανή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Αίαντας ο Αρβανίτης
Η θερινή διηγηματογραφική παράδοση του Ανοιχτού Βιβλίου, συνεχίζει απρόσκοπτα, για ένατη συνεχή χρονιά, με ιστορίες που γράφουν αποκλειστικά για τους αναγνώστες της «Εφ.Συν.» συγγραφείς μιας ανοιχτής...
Ο Αίαντας ο Αρβανίτης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας