Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    10°C 7.8°C / 11.1°C
    4 BF
    54%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.0°C / 12.8°C
    2 BF
    54%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 8.9°C / 15.0°C
    4 BF
    41%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 5.6°C / 11.0°C
    3 BF
    37%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.0°C
    5 BF
    37%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    12°C 10.6°C / 12.8°C
    2 BF
    44%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 9.0°C
    2 BF
    29%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 6.7°C / 15.0°C
    4 BF
    41%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.7°C / 13.9°C
    5 BF
    67%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.4°C / 10.0°C
    4 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 11.0°C
    6 BF
    66%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 9.0°C
    5 BF
    76%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    2 BF
    45%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    2 BF
    54%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.3°C / 8.9°C
    2 BF
    73%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 15.0°C
    4 BF
    41%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 5.0°C / 10.0°C
    4 BF
    49%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 8.9°C / 11.0°C
    3 BF
    46%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.6°C / 12.8°C
    0 BF
    70%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 9.0°C
    2 BF
    29%
Η ακύμαντη επιφάνεια και το ταραγμένο βάθος

 ΡΕΫΜΟΝΤ ΚΑΡΒΕΡ. Εκεί που είχαν ζήσει. Ανθολόγηση-μετάφραση-επίμετρο: Ακης Παπαντώνης. Κίχλη 2020. Σελ. 220.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ακύμαντη επιφάνεια και το ταραγμένο βάθος

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ο Αμερικανός Ρέιμοντ Κάρβερ (1938-1988) είναι κυρίως γνωστός ως σημαντικός πεζογράφος των δεκαετιών του 1970 και του 1980. Εξάλλου, οι περισσότερες συλλογές διηγημάτων του (Λοιπόν, θα πάψεις, σε παρακαλώ;, Αρχάριοι, Καθεδρικός ναός και Ελέφαντας) έχουν μεταφραστεί και στη γλώσσα μας. Η αδιαμφισβήτητη καταξίωση του Κάρβερ σηματοδοτείται και από τη μεταφορά διηγημάτων του στη σημαντική ταινία του Ρόμπερτ Αλτμαν, Στιγμιότυπα (1993). Αλλά ο Κάρβερ, παράλληλα με τα διηγήματα και πριν από αυτά, έγραψε εξίσου αξιόλογα ποιήματα. 

Στο βιβλίο Εκεί που είχαν ζήσει, ο πεζογράφος Ακης Παπαντώνης παρουσιάζει μια ευρεία επιλογή από την ποιητική παραγωγή του Κάρβερ, περιλαμβάνοντας ποιήματά του από τις τέσσερις συλλογές που δημοσίευσε στη δεκαετία του 1980, καθώς και από την ενότητα των αθησαύριστων ποιημάτων του που εκδόθηκαν μετά τον θάνατό του. Δεδομένου ότι η αγγλόγλωσση συγκεντρωτική έκδοση του ποιητικού έργου του (All of Us, 1996) έχει 416 σελίδες, ο Παπαντώνης με τα συνολικώς 57 ανθολογημένα ποιήματα, που εκτείνονται σε περίπου 100 σελίδες, μετέφρασε λιγότερο από το ¼ των ποιημάτων του Κάρβερ. Για παράδειγμα, από τη συλλογή Ultramarine (1986, Ουλτραμαρίν), που περιέχει 83 ποιήματα, επιλέχθηκαν και μεταφράστηκαν μόνο τα 13. Στο πεντασέλιδο, αλλά πυκνό, επίμετρό του ο μεταφραστής δίνει βασικές πληροφορίες και διατυπώνει ενδιαφέρουσες κρίσεις για τον ποιητή Κάρβερ.

Καθώς η έκδοση είναι δίγλωσση (προηγούνται τα ελληνικά κείμενα και έπονται, στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, τα πρωτότυπα ποιήματα) ο αναγνώστης μπορεί να ελέγξει τη νοηματική ακρίβεια των μεταφράσεων που, κρινόμενες ως ελληνόγλωσσα ποιήματα, έγιναν σε σύγχρονη, ρέουσα γλώσσα, χωρίς ίχνη μεταφραστικότητας. Μία άλλη πρόσφατη ανθολογική παρουσίαση του ποιητή Κάρβερ (Δωμάτια όπου οι άνθρωποι ουρλιάζουν και πληγώνουν ο ένας τον άλλο, Γαβριηλίδης 2018), με μεταφραστή τον Χαράλαμπο Γιαννακόπουλο, αυτή τη στιγμή βρίσκεται εκτός του κυκλώματος διανομής. Αμφότεροι, πάντως, οι μεταφραστές έκαναν τη συνήθη, για τα ελληνικά πράγματα, επιλογή, που υποθέτω ότι υπαγορεύεται και από τους εκδότες, της ανθολόγησης και όχι της ελληνικής απόδοσης ολόκληρου του ποιητικού έργου.

Οσο κι αν η θεματική συγγένεια ανάμεσα στα ποιήματα και τα, πολύ γνωστότερα, διηγήματα του Κάρβερ είναι πασίδηλη, τα πρώτα διατηρούν την αυταξία τους. Εξάλλου, όπως επισημαίνει και στο «Επίμετρό» του ο Παπαντώνης, ο Κάρβερ αντιλαμβανόταν το συγγραφικό έργο του ως ενιαίο, πέρα από τις σχηματικές διακρίσεις των λογοτεχνικών ειδών. Αφηγηματικά κατά κανόνα τα ποιήματά του, ανεξάρτητα από τη φόρμα τους, είτε περιορίζονται σε λίγους στίχους είτε εκτείνονται σε μερικές σελίδες, εκκινούν από μια φανερά αυτοβιογραφική και καθημερινή περίσταση ή βίωμα που συχνότερα τοποθετείται στο παρόν και λιγότερο συχνά ανατρέχει στο παρελθόν.

Οντας απέριττα και ρεαλιστικά κατά βάση, καθώς αφηγούνται την εμπειρία ενός ταξιδιού, του ψαρέματος σε μια ακτή, ενός περιπάτου στην εξοχή ή ενός απογεύματος στο σπίτι, τα ποιήματα του Κάρβερ σε παγιδεύουν στον μηχανισμό της γοητείας τους, καθώς η απλότητα υπονομεύεται και ο ρεαλισμός διαβρώνεται από την ξαφνική αίσθηση, που μερικοί μόνο στίχοι-εικόνες πυροδοτούν, ότι η καθημερινότητα είναι παράδοξη και, κατά τρόπο ακατανόητο, μαγική. Επίσης έχουν δραματικό βάθος, επειδή και στις πιο επιφανειακά ήσυχες στιγμές του ο άνθρωπος δεν μπορεί να υπερνικήσει την ακατασίγαστη εσωτερική ένταση ή και σύγκρουσή του με τη μνήμη, τα πάθη, τις αγωνίες και τα συναισθήματά του. Στη σχέση ανάμεσα στην ακύμαντη επιφάνεια της ιστορίας των ποιημάτων και στον πυροδοτικό μηχανισμό της εσωτερικής έντασης που κρύβεται κάτω από την επιφάνεια βασίζεται η συγκίνηση που τα ποιήματα γεννούν.

Ο Κάρβερ αξιοποίησε την παράδοση της αμερικανικής μεταπολεμικής εξομολογητικής ποίησης δημιουργών όπως η Σύλβια Πλαθ, η Αν Σέξτον, ο Τζον Μπέριμαν και ο Ρόμπερτ Λόουελ, όπως και της τάσης προς τον ρεαλισμό του Ρόμπερτ Φροστ, γι’ αυτό και τοποθετεί τον εαυτό του στο κέντρο των περισσότερων ποιημάτων του, είτε θυμάται με πίκρα και νοσταλγία τον νεκρό πατέρα του είτε εκφράζει τον ευφορικό έρωτά του για τη σύντροφό του ποιήτρια Τες Γκάλαχερ. Αλλά δεν είναι το αυτοβιογραφικό στοιχείο που σε συνεπαίρνει στα ποιήματά του, ακόμα κι όταν θεματοποιεί ευθέως τον αλκοολισμό από τον οποίο κατάφερε να γλιτώσει ή την εμπειρία της νόσου (καρκίνος) που τον οδήγησε στα πενήντα του στον θάνατο.

Το αυτοβιογραφικό στοιχείο ανάγεται στο φίλτρο μέσα από το οποίο διαθλάται η καθολική ανθρώπινη κατάσταση ως μια διαρκής εκκρεμότητα όλων μας ανάμεσα στις επιθυμίες και τις διαψεύσεις τους, την απόλαυση του έρωτα και τον φόβο του θανάτου, την αδυναμία να λυτρωθούμε από τη μνήμη αλλά και να εναρμονιστούμε με το καθημερινό παρόν. Στις καλύτερες στιγμές τους τα χαμηλότονα και υποφωτισμένα αυτά ποιήματα γίνονται σπαρακτικά. Οπως στο ποίημα «Στην Ελβετία», όπου η αφήγηση σε δύο σελίδες της ταξιδιωτικής εμπειρίας στη Ζυρίχη (η ακύμαντη επιφάνεια) κορυφώνεται στο υπέροχο τέλος του ποιήματος (ο πυροδοτικός μηχανισμός): «Ολοι μας, όλοι μας, όλοι μας / προσπαθούμε να σώσουμε / τις αθάνατες ψυχές μας, με κάποιους τρόπους / που μοιάζουν πιο / έμμεσοι και πιο μυστήριοι / από άλλους. Περνάμε / ωραία εδώ. Ελπίζουμε όμως / πως σύντομα όλα θ’ αποκαλυφθούν» (σ. 38).

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο θραυσματικός στοχασμός του Μπένγιαμιν
Λίγες λέξεις αλλά πανίσχυρες σαν τις μάρκες του τζογαδόρου. Μαζί τους ο αναγνώστης γίνεται παίκτης που φέρνει τα πάνω κάτω και ανακόπτει την αναμενόμενη πορεία της ημέρας.
Ο θραυσματικός στοχασμός του Μπένγιαμιν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σκάβοντας σε νέα αφηγηματικά εδάφη
Με το πρώτο της βιβλίο, το Κήτος, η Ούρσουλα Φωσκόλου απέσπασε το βραβείο Νέου Λογοτέχνη «Εναστρον-Κλεψύδρα» καθώς και το Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα. Σε νέα εδάφη ξανοίγεται και το...
Σκάβοντας σε νέα αφηγηματικά εδάφη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η (γ)ραφή του τραύματος
Σε ηλικία είκοσι οχτώ ετών, ο Αμερικανο-βιετναμέζος ποιητής Ocean Vuong έκανε το 2016 το επίσημο ντεμπούτο του με την ποιητική συλλογή Νυχτερινός Ουρανός με Τραύματα Εξόδου (Night Sky with Exit Wounds), για...
Η (γ)ραφή του τραύματος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στο χωνευτήρι της αφήγησης
Ο Σάσα Στάνισιτς, που γεννήθηκε το 1978 στο Βίζεγκραντ της σημερινής Βοσνίας και από το 1992 ζει στη Γερμανία ως αποτέλεσμα του διωγμού που υπέστη η οικογένειά του μετά το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου στη...
Στο χωνευτήρι της αφήγησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Φρόιντ απέναντι στους επικριτές του
Η σημερινή εποχή φαντάζει για την ψυχανάλυση δύσκολη όσο όλες, ίσως, με τη νευροφυσιολογία, τη γνωσιακή επιστήμη και τον συμπεριφορισμό να προβάλλουν ως οι σύγχρονες εκφάνσεις παραδοσιακών εχθρών αυτής της...
Ο Φρόιντ απέναντι στους επικριτές του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας