• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 22.8°C / 26.1°C
    3 BF
    47%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.9°C / 26.1°C
    3 BF
    36%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 16.7°C / 23.3°C
    1 BF
    64%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 18.9°C / 22.0°C
    3 BF
    56%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.0°C / 23.0°C
    3 BF
    53%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 24.0°C
    2 BF
    29%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 24.0°C / 24.0°C
    2 BF
    29%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 20.0°C / 23.3°C
    1 BF
    64%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.6°C / 21.1°C
    1 BF
    78%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 24.0°C / 24.0°C
    1 BF
    43%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.0°C / 24.0°C
    2 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 20.6°C / 20.6°C
    0 BF
    49%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.0°C / 22.0°C
    1 BF
    60%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.0°C / 27.8°C
    2 BF
    44%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 21.1°C / 26.1°C
    2 BF
    38%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.0°C / 22.8°C
    5 BF
    68%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 18.9°C / 26.1°C
    2 BF
    34%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.0°C / 22.0°C
    2 BF
    60%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.0°C / 26.0°C
    3 BF
    36%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 24.0°C / 24.0°C
    2 BF
    29%
Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εφέντης, Γιαννιώτης, Εβραίος, Οθωμανός

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Πρόκειται δίχως άλλο για μια ευδιάκριτη τάση στις εκδόσεις διεθνώς: ανασκάλεμα σε οικογενειακές αναμνήσεις και φωτογραφίες και ιστορική ή ιστοριοδιφική αναζήτηση που συχνά διευκολύνεται από τις δυνατότητες έρευνας που προσφέρει το διαδίκτυο. Κίνητρο η νοσταλγία, η επιθυμία να φωτιστεί μια οικογενειακή διαδρομή ή και η ελπίδα να βρεθούν απαντήσεις που αφορούν το παρόν. Τα βιβλία αυτά βρίσκουν ανταπόκριση σε ένα κοινό διψασμένο να «καταναλώσει» παρελθόν, κατά προτίμηση ένδοξο ή συγκινησιακά φορτισμένο.

Αλέξανδρος Μωυσής. Νταβιτσόν Εφέντης. Ενας Ρωμανιώτης πασάς στα Γιάννενα. Καπόν, 2020. Σελ. 224

Ο ήρωας του βιβλίου, Γιαννιώτης Εβραίος και Οθωμανός αξιωματούχος, είχε αρκετά λαμπρή καριέρα ώστε να μην είναι άγνωστος στην ιστοριογραφία. Τον βρίσκουμε, μεταξύ άλλων, στο ωραίο βιβλίο της Ρέα Ντάλβεν για τους Εβραίους των Ιωαννίνων να κατέχει περίοπτη θέση στις «προσωπικότητες» της εβραϊκής κοινότητας ως «γραφικό, αμφιλεγόμενο και συντηρητικό» πρόσωπο, ικανό να προκαλεί τον φόβο τόσο των Εβραίων όσο και του Οθωμανού διοικητή της πόλης, ενώ η μνήμη του διατηρούνταν ακόμη ζωντανή στους ηλικιωμένους Γιαννιώτες που συνάντησε η συγγραφέας μετά τον πόλεμο. Το πρόσωπο του Νταβιτσόν το αντικρίσαμε πριν από λίγα χρόνια χάρη στο υπέροχο Πανόραμα του Νισήμ Λεβή.

Οι στερεοσκοπικές φωτογραφίες και τα ταξίδια ενός Γιαννιώτη γιατρού 1898-1944 (Εκδόσεις Καπόν, 2017), σε φωτογραφίες του γιου του Νταβιτσόν, που με μεγάλη φροντίδα δημοσίευσε ο Αλέξανδρος Μωυσής. Από αυτές τις φωτογραφίες ξεκινά ο συγγραφέας την αναζήτηση του προ-προ-προπάππου του για να θέσει το -ίσως υπερβολικά φιλόδοξο- ερώτημα πώς έζησε ο πρόγονός του. Η έρευνα στηρίζεται σε μαρτυρίες συγγενών, σε εφημερίδες της εποχής, σε γραπτά ιστορικά και λαογραφικά τεκμήρια, σε ζωγραφικές αναπαραστάσεις, αλλά και στην πολύτιμη οικογενειακή μνήμη που διέσωσε η γιαγιά του συγγραφέα.

Ο Νταβιτσόν Εφέντης Λεβής (1832-1913) έζησε στα πολυεθνοτικά Γιάννενα, σε μια εποχή που το Τανζιμάτ, η διοικητική και οικονομική αναδιοργάνωση, διαπερνούσε το οθωμανικό κράτος, ενώ οι ευρωπαϊκές αξίες και η γαλλική γλώσσα απλώνονταν στην αστική τάξη. Μεγάλωσε σε ένα σπίτι όπου τηρούσαν την εβραϊκή παράδοση, μιλούσαν την ελληνική και την τουρκική γλώσσα, και σε μια πολυμελή οικογένεια που ακολουθούσε επίσης ενδογαμικές πρακτικές: ο ίδιος και η αδελφή του παντρεύτηκαν εξαδέλφους τους, που ήταν και μεταξύ τους αδέλφια. Ο Νταβιτσόν και τα παιδιά του, διατηρώντας ως βάση τα Γιάννενα, μετακινούνταν στην Κωνσταντινούπολη και τη Γαλλία, για λόγους επαγγελματικούς και για σπουδές.

Ο Νταβιτσόν ανήλθε σε αξιώματα της οθωμανικής γραφειοκρατίας σε εποχές που γνώρισαν όχι μόνο διοικητικές μεταρρυθμίσεις, αλλά και τεχνολογικές προόδους και πολέμους. Ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του στη διοίκηση από την Υπηρεσία του Κτηματολογίου στα Γιάννενα, χωρίς να πάψει να δραστηριοποιείται σε οικογενειακές οικονομικές επιχειρήσεις, και διατέλεσε μέλος του Συμβουλίου στο Διοικητήριο των Ιωαννίνων, το οποίο είχε κρίσιμες αρμοδιότητες για ζητήματα ιδιοκτησίας, πολεοδομίας και εμπορίου. Κατόρθωσε να εκλεγεί εκπρόσωπος των Ιωαννιτών στο βραχύβιο Κοινοβούλιο στην Κωνσταντινούπολη, όπου, πριν ο σουλτάνος το κλείσει, φαίνεται ότι δραστηριοποιήθηκε σε προσφυγικά ζητήματα που προξένησε ο ρωσο-τουρκικός πόλεμος καθώς και σε φορολογικά ζητήματα.

Παράλληλα, πηγαινοερχόταν στα Γιάννενα ως μέλος του οθωμανικού Εμπορικού Εφετείου. Η τελευταία του επίσημη θέση στα Γιάννενα ήταν επιθεωρητής στα κτήματα του σουλτάνου, ενώ και η διοίκηση της εβραϊκής κοινότητας δεν τον άφησε αδιάφορο. Ελίχθηκε με ικανότητα στις διπλωματικές ατραπούς, αφού κατάφερε να παρασημοφορηθεί από τον Αμπντούλ Χαμίτ Β’ για τις υπηρεσίες του, από τον βασιλιά Γεώργιο Α’ επειδή συνέβαλε στην αποφυλάκιση Ελλήνων επαναστατών, και επίσης να τιμηθεί από τη Γαλλία με το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής. Ο πλούσιος βίος της ισχυρής προσωπικότητάς του εύλογα προσφέρει μια ενδιαφέρουσα αφήγηση.

Κάποιοι που έρχονται στην ανάγνωση του βιβλίου με τη σκευή των ιστορικών πιθανότατα θα ενοχληθούν από την επιθυμία του συγγραφέα να κάνει αναλογίες που, συχνά αδέξια, προβάλλουν το παρόν στο παρελθόν, ίσως για να το ζωντανέψουν ή να το κάνουν πιο εύπεπτο, αλλά και από εκείνες που αντίστροφα προβάλλουν το παρελθόν στο παρόν μερικές φορές με υπερβάλλοντα διδακτισμό. Επιπλέον, οι ιστορικοί θα επιθυμούσαν να διαβάσουν μια αφήγηση λιγότερο δοξαστική, που να κινείται προς άλλες κατευθύνσεις στις οποίες ο βίος του ήρωα θα γινόταν εργαλείο για να διερευνηθούν μια σειρά από ζητήματα, τα οποία αγγίζει ο συγγραφέας και που έχουν να κάνουν με τις διακοινοτικές σχέσεις στα Γιάννενα, με την ίδια την εβραϊκή κοινότητα ή τις καριέρες στην οθωμανική γραφειοκρατία.

Ωστόσο, είναι πάντα άδικο να κρίνουμε ένα βιβλίο στη βάση του πώς θα θέλαμε να είναι και να μη χαιρόμαστε αυτά που προσφέρει. Το συγκεκριμένο βιβλίο, φέρνοντας στο προσκήνιο μια ιδιαίτερη προσωπικότητα των οθωμανικών χρόνων, μας δίνει τη δυνατότητα να επισκεφθούμε μια πολυεθνοτική κοινωνία, τη διακυβέρνηση σε τοπικό και κρατικό επίπεδο σε εποχές που κλονίζουν πόλεμοι, εθνικές επαναστάσεις, οικονομικές και τεχνολογικές αλλαγές. Πέρα από εξιδανικεύσεις και αναχρονισμούς, ο Νταβιτσόν Εφέντης Λεβής ήταν ένας διαπρεπής και ριζωμένος στην εποχή του άνδρας. Ετσι, τα ίχνη που άφησε μας οδηγούν να σκεφτούμε γύρω από το τι μαρτυρούν οι επιτυχημένες καριέρες στην οθωμανική διοίκηση για τις σύνθετες κοινωνίες των ανθρώπων που διοικούνταν, ενώ οι καιροί άλλαζαν γοργά. Η φροντισμένη έκδοση αναδεικνύει το οπτικό υλικό που συνοδεύει και ζωντανεύει την ανάγνωση και τη φαντασία μας.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
Ενα πανόραμα της πρώιμης και της μεσοβυζαντινής λογοτεχνικής θεωρίας και πρακτικής με επίκεντρο τις ημέρες και, κυρίως, τα έργα ενός πληθωρικού επαγγελματία διανοούμενου και παθιασμένου παιγνιώδη δημιουργού...
Από τη ρητορική στη λογοτεχνία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνημειώνοντας τη φθορά
Η φωτογραφία αποτελεί το στίγμα, το φυσικό αποτύπωμα, τη νεκρική μάσκα του πραγματικού. Εχει χαρακτηριστεί τέχνη ελεγειακή, τέχνη του λυκόφωτος, καθώς οι φωτογραφίες ως memento mori και ως όργανο της μνήμης...
Μνημειώνοντας τη φθορά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
Μου αρέσει καμιά φορά να παραφράζω, να λέω δηλαδή με δικά μου λόγια ποιήματα που έχω διαβάσει, αρκεί να προσφέρονται, εννοείται, γι’ αυτή τη δουλειά. Τη θεωρώ ως διαδικασία δημιουργική, διδακτική και...
Ποίηση για το επιτήδευμα της ζωής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
Αν κάτι δεν αμφισβητείται πια, όπως έχει γίνει κατά καιρούς στο παρελθόν, και από σημαίνοντες μάλιστα κριτικούς και φιλολόγους, είναι το πρωτείο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη μεταξύ όλων των Ελλήνων πεζογράφων.
Ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι ελιγμοί μιας άπιαστης γραφής
Ο Παναγιώτης Κουσαθανάς απαθανατίζει την (παλιά) Μύκονο και τους κατοίκους της, και ο Κώστας Καβανόζης αποτυπώνει το ίχνος των φίλων και των συγγενών του μεταξύ ζωής και θανάτου.
Οι ελιγμοί μιας άπιαστης γραφής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα αποστάγματα ενός ταξιδιού διαρκείας
Το «Εκεί», το ένατο βιβλίο του Γιώργου Βέη στην κατηγορία των ταξιδιωτικών μαρτυριών του, έρχεται να ενισχύσει ένα διακριτό πλέον συγγραφικό στίγμα του που, παράλληλα, κρινόμενο από αισθητική σκοπιά, είναι...
Τα αποστάγματα ενός ταξιδιού διαρκείας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας