Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Διανοητικά ξέφωτα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΛΤΣΟΣ.«MCMXLIV, Κανένας Εαυτός». Ποιήματα. Πατάκης, 2020.  Σελ. 86.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διανοητικά ξέφωτα

  • A-
  • A+

Ο Γιώργος Βέλτσος (Αθήνα, 1944) με σπουδές νομικής στη Θεσσαλονίκη, διδάκτορας του Paris VIII, και ομότιμος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου, συνεχίζει τη «Λευκή Ελλάδα» (Περισπωμένη, 2018) και τον «Κύκλο της Αχμάτοβα» (Περισπωμένη, 2019) με το «MCMXLIV, Κανένας Εαυτός».

Αν μάλιστα στη «Λευκή Ελλάδα» (όπου γράφει χαρακτηριστικά: «Ελλάδα που φέρνεις στους γαλάζιους ατμούς την πίσσα της ανησυχίας, δεν σε ακούω πια. Ούτε τις χάλκινες σφυρίχτρες, μόνο φρένα, ύαινες σπαρασσόμενες και επιθετικά ανθρώπινα πορτρέτα»), φονεύει τους προπάτορες του, παρά τον υιικό του σεβασμό, και αν στον «Κύκλο της Αχμάτοβα» επινοεί τους προγόνους του, έστω και για να τους φονεύσει, υποκρύπτοντας ίσως και μια μητροκτονία, πλέον στη νέα του σύνθεση συμπορεύεται με τα «φαντάσματά» του, ώστε να «επενδύσει» στην ιστορία και να καταλήξει, ή καλύτερα να κατολισθήσει, στο ξέφωτο του «κανενός εαυτού», όπου και αναδύεται επαναληπτικά∙ πιδακίζοντας και αφαιρώντας ποιήματα που θα τον βοηθήσουν να διασχίσει ένα λοξό διάκενο.

Και αφού σημειώσουμε πως το MCMXLIV είναι το 1944, δηλ. το έτος της γέννησής του, μπορούμε να αντιληφθούμε πως τα φώτα σε αυτό το έργο δεν στρέφονται προς τον τόπο («Ελλάδα»), ούτε προς τον συνοδοιπόρο-ομότεχνο («Αχμάτοβα»), αλλά κυρίως προς τον ποιητή-δημιουργό, ως μια λοξή-αφαίρεση, ως μια υπόθεση-αφετηριακή στόχευση.

Και αφού επίσης υπενθυμίσουμε πως γράφει: «ό,τι έκανα -ό,τι είμαι- είναι ένας μακρύς κατάλογος αναφορών όπου πασχίζω να εντάξω και τα ποιήματά μου», και πως «το ποίημα είναι αυτεξούσιο στο φως της λάμπας. Μόνο, εξυψωμένο», αυτή τη φορά ακολουθεί τη ρήση του Δροσίνη για τον Παπαδιαμάντη: «τα χειρόγραφά του ήταν [είναι] έκθετα ριγμένα στη βρεφοδόχο του Βρεφοκομείου» (βλ. και το εξώφυλλο), αναζητώντας όμως όχι κηδεμόνα, αλλά το δικαίωμα στη συμμετοχή -σε μια εξακολουθητική ωρίμανση- σε μια νεκροπομπή, ενός συλλογικού νεκρού, θα λέγαμε, σώματος.

Πρόκειται σαφώς για μια λιτανεία, ανθρώπων και ψυχών, αναμνήσεων και παραστάσεων, στην καλύτερη και προσιτότερη έως τώρα στιγμή του. Ο τόνος είναι πιο ανθρώπινος, χαρακτηριστικά χαμηλότερος (σημειώνει στον «Απόλογο»: «Και επιστρέφω στη Σκιά / χωρίς τα ιδιώματα μιας πατριάς Πατρίδας / Γράφω ένα adagio θλιβερό, άγρυπνος έκτοτε») και ξεκάθαρα απολογιστικός, με την έννοια του απολόγου, του τελικού δηλαδή λόγου.

Ο απώτερος σκοπός αυτής της πομπής, μιας ιδιότυπης Οδύσσειας-Νέκυιας, όπου συναντάμε και τον Λουκιανό, είναι η επιστροφή (ως νοσταλγία) στο έτος της γέννησής του, στο λατινικό MCMXLIV (1944). Μια επιλογή που εκκινεί μια δαντική συνειρμική παρήχηση, όπου τα ποιήματα ως συνοδοί, ως άλλοι Βιργίλιοι, προπορεύονται του ποιητή -στην κίνηση προς το όρος Καθαρτήριο- και οδηγούν στον Κανέναν-αμετάφραστο Εαυτό (θυμίζοντας και τον Νοbodaddy του Μπλέικ, τον Κανέναν-θεό), σε μια βρεφοδόχο που αλέθει τα χαρτιά και τα επιστρέφει λευκά, επανεκκινώντας το αδιέξοδο της διαδικασίας. «Το ποίημα, όπως ο Θεός, είναι χάος από βράχια». Αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας επιστροφής: «Στοιχεία της κλεψύδρας μου / -κόκκοι της άμμου- / γράμματα να είσαστε, αρκεί / Σημάδια!»

Στα πλαίσια, βέβαια, της πάθησης μιας εποχής, ως άνθρωπος της γενιάς του, πάσχει από υπερβολική εαυτότητα. «Το ποίημα δεν μας αναζωογονεί / Στην κεντρική ιδέα του μετέχει η φωτιά / Καίει τα σπλάχνα σ’ ένα κρεματόριο ιδιωτικό», γράφει στις «Υποσημειώσεις για έναν υπέρτατο μύθο». Κι έτσι κατανοούμε πως συνεχίζει τη στάση του Τσέλαν, σε άλλο όμως συγκείμενο, πρεσβεύοντας πως το ποίημα δεν μπορεί να γραφτεί.

Η λύση αυτού του αδιεξόδου, πέρα από την άμεση απεύθυνση προς τη μνήμη, που λειτουργεί ως πρόσωπο και ανακουφίζει, εφάπτεται της «ενέργειας», η οποία παραλληλίζεται στους ψυχο-διανοητικούς του τόπους, που συναποτελούνται από νησίδες μελοδραματισμού, λυρικής έντασης και εκτόνωσης, διανοητικά ξέφωτα, ποιητικές φτέρες και εν γένει περάσματα∙ προς το αμετάφραστο.

Προσπαθώντας να μεταφράσει την καρδιά του τελικά αποκαλύπτει τον νου και τη λοξότητα των νευρικών του συνάψεων∙ παραμένοντας βαθιά και ουσιαστικά ανθρώπινος, δηλ. προσεκτικός, γίνεται εκπρόσωπος, δείγμα εξαίρετο, της ποίησης ως μια «νευροπαθολογική κατάσταση καθ’ όλο το μήκος του βιοψυχολογικού άξονα της γλώσσας».

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο κύκλος του χρόνου και της αφήγησης
«Ολες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους. Κάθε δυστυχισμένη οικογένεια, όμως, είναι δυστυχισμένη με τον δικό της τρόπο», έγραφε ο Τολστόι στην αρχή της «Αννα Καρένινα» πριν από 150 χρόνια.
Ο κύκλος του χρόνου και της αφήγησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρυγώντας τον χρόνο
Ενα βιβλίο για όσους ήδη εκτιμούν και αγαπούν τον Γιάννη Μπουτάρη, για όσους δεν τον γνωρίζουν και επιθυμούν να τον γνωρίσουν καλύτερα, για τους σχετικούς με το κρασί αλλά και για όσους δεν γνωρίζουν τα περί...
Τρυγώντας τον χρόνο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σημαντική συμβολή στην ιστοριογραφία του ισπανικού εμφυλίου
Μέσα στο 2020 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Εστία το βιβλίο του Δημήτρη Φιλιππή, επίκουρου καθηγητή στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, το οποίο δυστυχώς δεν γνώρισε την προβολή που του άξιζε λόγω των...
Σημαντική συμβολή στην ιστοριογραφία του ισπανικού εμφυλίου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χίλια φεγγάρια «εις εαυτόν»
Ο δικός μου λαός είναι λαός της λύπης, περισσότερο απ’ όσους άλλους έχουν ζήσει στη γη. Δεν έχουμε τη λύπη μέσα στις καρδιές μας, την έχουμε στην ιστορία μας.
Χίλια φεγγάρια «εις εαυτόν»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνήμη, περιπλάνηση, πένθος
Ο Θάνος Γώγος (Λάρισα, γ. 1985) συνεχίζει με τη δίγλωσση έκδοση. Ο Χρήστος Κολτσίδας (Καρδίτσα, γ. 1991) μας παραδίδει το δεύτερο ποιητικό του βιβλίο «Βροχή περασμένη».
Μνήμη, περιπλάνηση, πένθος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας