Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Εκδοχές στοχαστικής ποίησης
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εκδοχές στοχαστικής ποίησης

  • A-
  • A+

Η Γιάννα Μπούκοβα (Σόφια, γ. 1968), δίγλωσση ποιήτρια με σπουδές Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας και Κρατικό βραβείο μετάφρασης (2012) για τη δουλειά της στον Πίνδαρο, έπειτα από τρεις ποιητικές συλλογές, ένα μυθιστόρημα και μια συλλογή διηγημάτων στα βουλγαρικά, και την ποιητική συλλογή «Ο ελάχιστος κήπος» στα ελληνικά σε μετάφραση του Δ. Αλλου (Ικαρος, 2006), γράφει την Drapetomania απευθείας στα ελληνικά.

Ενώ σύμφωνα με την ποιήτρια η drapetomania είναι «ψυχική νόσος στην οποία η ιατρική των λευκών απέδιδε την τάση των μαύρων σκλάβων να δραπετεύουν από τις φυτείες», η ίδια −στο τριμερές βιβλίο της− αποπειράται να δραπετεύσει από τους αστικούς μύθους και τα προ-διαγεγραμμένα μιας γυναίκας-φάντασμα, από το φιλοσοφικό «Tractatus» (συνεκδοχικά από τα όρια της γλώσσας που είναι τα όρια του κόσμου) και τελικά από την ίδια την ιστορία και την ύπαρξη.

Πρόκειται για μια στοχαστική, διανοητική και υπο-συναισθηματική ποίηση, τόσο ως διάθεση όσο και ως στόχευση, που με μονάδα δόμησης τον σύντομο αφορισμό, τον ορισμό ή το ρητό, και με τη λέξη ως όγκο στο λευκό, υπενθυμίζει και αξιώνει μια αχρονικότητα, η οποία και προέρχεται από τη γενιά του ’30 και κυρίως από τον Ελύτη∙ ο οποίος και κληροδοτεί στην τρέχουσα ποιητική «γενιά» τον χώρο ως μια απέραντη και άνευ όρων ελευθερία.

Εκεί, αισθητικά κατασταλαγμένη η ποιήτρια, με το διακριτό καλλιτεχνικό ύφος της, ως ήρεμη δύναμη, και με ένα εύρος που ξαφνιάζει, καθιστά την ποίησή μας πιο τρισδιάστατη. Ειρωνευόμενη τους θιασώτες της επίπεδης Γης, π.χ. με τους στίχους: «να κρεμάει τα πόδια του έξω από την ατμόσφαιρα / και να πίνει τα κοκτέιλ του φάτσα στους γαλαξίες» («Πάρτι»), μας ανοίγει σε έναν κόσμο δικό της, όπου πλάι στα ποτήρια που σκάζουν στο πάτωμα ως «μεγάλα ρόδια» συμμετέχουμε σε μια διαδρομή που ως κύριο σκοπό φαίνεται να έχει την αποσυναρμολόγηση∙ ώστε να καταστεί ορατός και απτός ο «μηχανισμός» και συνεκδοχικά να προκύψει η δυνατότητα μιας δραπέτευσης.

Εξάλλου, όταν μιλά για την «πτώση» στην ύπαρξη, και όταν το ίδιο το σώμα της εμφανίζεται «σαν πεταλούδα στο στομάχι / σαν γουρούνι στο σακί» («Επέτειος, 1968») συνάγεται πως ο στίχος «βγάλτε το φως απ’ τα μάτια μου» είναι μια λύση. Καταλήγοντας πως: «όλα είναι άπιαστα και κάπως άχρηστα / σαν Μπράιγ επιγραφές που καίνε».

Η ποίησή της περνά επίσης από το Αουσβιτς και από τις ομάδες των Ρώσων που σκάβουν στο Ανατολικό Μέτωπο για λησμονημένους στρατιώτες, επιμένει στην επιστήμη, αντλώντας −και παραποιώντας− από τη βιολογία, την αστροφυσική και τη δασολογία, υποστηρίζοντας τελικά πως όλα είναι δίκτυα. Αντισταθμίζοντας τους όγκους με «τον ερεβόσκυλο, το ον που πάσχει από βάθος» και με τις επιφάνειες όπου η μία διαδέχεται την άλλη.

Ο Ορφέας Απέργης (Αθήνα, γ. 1974), ποιητής, μεταφραστής και θεωρητικός της λογοτεχνίας (ειδικεύεται στη βρετανική λογοτεχνία του 19ου αιώνα και στη θεωρία της λογοτεχνίας του β΄ μισού του 20ού), μετά το «Y» (Πατάκης, 2011) συνεχίζει με τη σύνθεση «Η γλώσσα τους».

Επικο-λυρικός και αυτοσαρκαστικός κινείται μεταξύ του κωμικοτραγικού και της χαρμολύπης, κεντά τη στοχαστική του διάθεση με μια λοξή ματιά, κομίζοντας μια φωνητική των αθεράπευτων παθών.

Αν στο« Tractatus» του Βίτγκενσταϊν «τα όρια της γλώσσας μου είναι τα όρια του κόσμου μου», στην ποίηση του Απέργη είναι η ίδια η Ιστορία που τελεί ως γλώσσα, διαμορφώνοντάς μας και μιλώντας μας ως γλώσσα. Διαβάζουμε ενδεικτικά: «συναντάς // λογιώ λογιώ παππούδες / προδότες, εαμοβούλγαρους, κομμουνιστοφάγους […]» («Μνημείο, ΧΙΙ») «δέξου με γλώσσα μου ιστορία / και γέννησέ με / ξα- / νά» (ΧΧΙΙ).

Αξίζει να τονισθεί πως ο τίτλος του βιβλίου είναι η γλώσσα «τους», η οποία −δεδομένου μάλιστα πως το τελευταίο πράγμα που διαβάζουμε στο βιβλίο είναι «συνεχίζει» (δηλαδή συνεχίζεται)− υποδηλώνει πως η δική «μας» γλώσσα, μετα-τίθεται, ή καθίσταται αδύνατη ή είναι ήδη εδώ αλλά δεν έχει φανεί ως «έχει», ως δική μας γλώσσα, στα μεθεόρτια του «ιδιωτικού οράματος», δεδομένης πάντοτε της κρίσης.

Πρόκειται για μια ποίηση αξιώσεων η οποία βάζει τον πήχη ψηλά. Αναμιγνύοντας επιτυχώς το ιστορικό με το τρέχον, το πολιτικό με το καθημερινό και το αρχαΐζον με το μοντέρνο, αποφορτίζει σε σημεία τη λογοτεχνικότητα στο όνομα ενός πνευματικού φιλελευθερισμού και πλουραλισμού.

Μιλώντας ως άνθρωπος της εποχής, ο Απέργης αφηγούμενος το τραύμα που άκουσε, και −εν μέρει− βίωσε στο πλαίσιο της τρέχουσας κρίσης, εκφράζει ένα ιδιαίτερο μέρος του ευρύτερου φάσματος, κομίζοντας, μεταποιημένη σε τέχνη, μια αφήγηση που συνοψίζεται στο: «Δεν έχω μητρική γλώσσα / γιατί η γλώσσα μου είναι μητέρα […] κι εγώ είμαι το παιδί της / παιδί πολλών πατεράδων».

Συνοψίζοντας, «Η γλώσσα τους» είναι ένα ποιητικό βιβλίο που φέρνει τον αέρα ενός μετα-στοχαστικού ποιητή προφήτη, με έναν τόνο άλλοτε πάνω και άλλοτε πλάι στα πράγματα, βάζοντας −με μια επιτελεστική επίσης ποιητική− τρικλοποδιά στον αναγνώστη.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανθολογία νεωτερικών ποιητών
Οι ποιητές κατά κανόνα ανθολογούνται, κάποτε ανθολογούν και οι ίδιοι ή ακόμα αυτοανθολογούνται. Η περίπτωση δεν είναι συχνή, αλλά δεν είναι ούτε σπάνια. Ο Μανόλης Αναγνωστάκης επιχείρησε δύο φορές να...
Ανθολογία νεωτερικών ποιητών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποίηση στις ρωγμές του κόσμου
Θα ’μαι εξαρχής σαφής σαν κατακλυσμός. Το «Γεωγραφίες των Φριτς και των Λανγκ» του Θωμά Τσαλαπάτη (γ. 1984, Αθήνα) είναι το «Πεθαίνω σαν χώρα» (βλ. Δημήτρης Δημητριάδης, 1978) μιας νέας «γενιάς», μιας...
Ποίηση στις ρωγμές του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο κριτικός Παλαμάς: η ποιητικοποίηση των πάντων
Με την κυκλοφορία του πρώτου τόμου των Απάντων του Παλαμά (2018) και με αρκετούς άλλους τόμους να βρίσκονται στο τυπογραφείο ή να οδεύουν προς αυτό άρχισε να υλοποιείται με ταχείς ρυθμούς το πιο μεγαλεπήβολο...
Ο κριτικός Παλαμάς: η ποιητικοποίηση των πάντων
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Γέφυρα πολιτισμού
Η Ολγα Σελλά είναι μια από αυτές τις γραφίδες που εμφανιζόταν για είκοσι και πλέον έτη ως απεσταλμένη της «Καθημερινής» εκεί όπου παλλόταν η καρδιά του πολιτισμού –ή οι καρδιές του καλύτερα– και έπαιρνε τον...
Γέφυρα πολιτισμού
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Μα όλα είναι ζωή»
Η Μαρία Μαραγκουδάκη εμφανίστηκε λογοτεχνικά το 2010 με την ποιητική συλλογή Εστω ότι… Ακολούθησε η συλλογή διηγημάτων Μηδενική γωνία (2017) και ο θεατρικός μονόλογος Μαύρο γιασεμί (2019).
«Μα όλα είναι ζωή»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Περίτεχνος διάλογος περί γραφής
Ο Φαίδρος είναι ο πιο περίτεχνος πλατωνικός διάλογος. Θέμα του μάλιστα είναι η ίδια η «τέχνη των λόγων». Ο Πλάτων παραθέτει τρεις διαφορετικούς λόγους περί έρωτος, έναν γραπτό του ρήτορα Λυσία και δύο...
Περίτεχνος διάλογος περί γραφής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας