Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τρεις ξεχωριστές νέες φωνές

Μιχάλης Μαλανδράκης, Κώστας Σιάφακας, Δήμητρα Λουκά

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τρεις ξεχωριστές νέες φωνές

  • A-
  • A+

Στο πρώτο του βιβλίο με τίτλο «Patriot», ο εικοσιτριάχρονος Μιχάλης Μαλανδράκης «μπαίνει στα παπούτσια» (για να χρησιμοποιήσουμε έναν αγγλισμό) του συνομήλικου ήρωά του, του Αγκίμ, και μας αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο την ιστορία του. Ο Αγκίμ, Αλβανός μετανάστης για περισσότερο από δέκα χρόνια, απασχολείται σε ευκαιριακές δουλειές, ενώ παίζει συχνά το κλαρίνο του στους δρόμους της Αθήνας. Στην πρώτη σκηνή της νουβέλας, η «κάμερα» τον δείχνει να παίζει το «Γιάννη μου το μαντίλι σου», ένα τραγούδι της ξενιτιάς που θα παίξει σημαντικό δραματουργικό ρόλο στη συνέχεια καθώς ένας «συμπατριώτης» του θα τον προσεγγίσει και θα του προτείνει να δουλέψει κλαρινιτζής σε ένα νυχτερινό κέντρο ενός γνωστού του (τον αποκαλεί μάλιστα «patriot», «πατριώτη» δηλαδή, εξ ου και ο τίτλος).

Προϋπόθεση: να μην αποκαλύψει την αλβανική του καταγωγή αλλά να συστηθεί ως «Γιάννης από τα Γιάννενα». Από την πρώτη αυτή σκηνή μέχρι την τελευταία, όπου ο κύκλος της πλοκής κλείνει με ηχητική υπόκρουση το ίδιο τραγούδι, η δράση είναι καταιγιστική. Οι σπουδές του Μαλανδράκη (έχει σπουδάσει σκηνοθεσία στη Σχολή Κινηματογράφου και Τηλεόρασης του Λυκούργου Σταυράκου) έχουν ολοφάνερα επηρεάσει το πρώτο του βιβλίο, καθώς η αφήγηση γίνεται στο παρόν (με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να παρακολουθεί τα τεκταινόμενα τη στιγμή που συμβαίνουν), γίνεται εκτεταμένη χρήση του διαλόγου και ο ρυθμός είναι γοργός και κλιμακούμενος, ώστε το κείμενο να διαβάζεται απνευστί.

Φυσικά, οι ζωντανοί διάλογοι, η αφηγηματική πυκνότητα και οικονομία καθώς και η γοργά κορυφούμενη ένταση δεν είναι οι μοναδικές αρετές τής εν λόγω νουβέλας. Διάφορες όψεις της ζωής αλλά και της ψυχολογίας ενός μετανάστη αποτυπώνονται με ρεαλισμό καθώς ο συγγραφέας κεντρίζει τον αναγνώστη να προβληματιστεί πάνω στην έννοια της «πατρίδας» και το αίσθημα του «ανήκειν» ή την απουσία του χωρίς σχόλια, μέσω των γεγονότων της πλοκής στα οποία άλλωστε στηρίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου ο συγγραφέας για να μας οδηγήσει στην τελική κορύφωση της συγκίνησης.


Αν στη νουβέλα του Μαλανδράκη η γλώσσα, χωρίς να είναι αμελητέα, είναι διαφανής, υπηρετεί δηλαδή κυρίως την πλοκή χωρίς να στρέφει τα φώτα πάνω της, το αντίστροφο συμβαίνει στην «Αντανάκλαση», τη συλλογή μικροδιηγημάτων του πρωτοεμφανιζόμενου Κώστα Σιάφακα. Εδώ –όπως συχνά συμβαίνει στις πολύ σύντομες ιστορίες, τις λεγόμενες και μπονζάι– η γλώσσα δεν είναι απλώς το όχημα: είναι το ίδιο το ταξίδι.

Η εικονοπλαστική της δύναμη μας μεταφέρει σε νοητούς μικρόκοσμους στηριγμένους στο φανταστικό, το παράδοξο, το συμβολικό. Οπως στην περίπτωση του Μαλανδράκη, έτσι και σε αυτήν του Σιάφακα, οι σπουδές έχουν παίξει ρόλο καθοριστικό καθώς ο συγγραφέας της «Αντανάκλασης» έχει σπουδάσει ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Τα κείμενα αυτής της πρώτης του συλλογής διακρίνονται από ποικιλομορφία: άλλοτε μοιάζουν με στοχαστικές αλληγορίες, άλλοτε με σύγχρονα παραμύθια, ενίοτε ανθίζουν γύρω από ένα λογοπαίγνιο, κάποτε ξεκινούν με καθημερινό βηματισμό για να απογειωθούν στη συνέχεια στον ουρανό του παράδοξου, ενώ τα περισσότερα κολυμπούν με χάρη στα θαλάσσια ύδατα του υπερρεαλισμού.

Οπως δηλώνει ο τίτλος, σημαντική θέση στο λογοτεχνικό σύμπαν αυτών των ιστοριών παίζουν οι αντανακλάσεις της πραγματικότητας, είτε αυτές αφορούν την υποκειμενική πρόσληψη των πραγμάτων είτε τη λογοτεχνική τους αποτύπωση. Είναι πράγματι δύσκολο σε τέτοιου είδους συλλογές –και δη πρωτοεμφανιζόμενων– να στέκουν όλες οι ιστορίες στο ίδιο ύψος, όμως κάποιες από αυτές κρύβουν μια σπάνια ποιητική δύναμη και υπόσχονται μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέχεια στον χώρο της λογοτεχνίας.


Στον χώρο της μικρής φόρμας κινείται και η πρωτοεμφανιζόμενη Δήμητρα Λουκά, όπου στο βιβλίο της «Κόμπο τον κόμπο» μάς παραδίδει μια σειρά από διηγήματα που, αν και ολιγοσέλιδα, είναι πυκνά σε δράμα και συναισθηματική ένταση. Πρόκειται στην πλειονότητά τους για πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις γυναικών που απευθύνονται σε κάποιο εξωδραματικό πρόσωπο και του εξιστορούν –«κόμπο τον κόμπο»– ένα βίαιο, τραυματικό επεισόδιο από τη ζωή τους, συνήθως από τα χρόνια της Κατοχής ή του Εμφυλίου. Καθώς μάλιστα τα επεισόδια αυτά διαδραματίζονται ως επί το πλείστον στην ελληνική επαρχία και συντελούν στην ανάδυση των ηθών της εποχής, θα μπορούσε κανείς να κατατάξει τα κείμενα της Λουκά στην παράδοση της ηθογραφίας, όχι όμως στην εθιμική, περιγραφική και εν πολλοίς γραφική εκδοχή της.

Τα διηγήματα της συλλογής έλκουν, πιστεύω, την καταγωγή τους από την παράδοση της αγροτικής ρεαλιστικής ηθογραφίας, εκπρόσωπος της οποίας είναι φέρ’ ειπείν ο Θεοτόκης. Οπως στα διηγήματα του Κερκυραίου πεζογράφου (με χαρακτηριστικό παράδειγμα το «Πίστομα»), έτσι κι εδώ η φύση δεν περιβάλλεται την αχλή της αθωότητας, η ζωή της ελληνικής υπαίθρου δεν εξιδανικεύεται και η κοινωνία της εποχής δείχνει το σκληρό αρχαϊκό της πρόσωπο.

Οι ωμότητες που διαπράττονται άλλοτε έχουν τις ρίζες τους στο εθιμικό δίκαιο, άλλοτε προκύπτουν από την εξαγρίωση που επιφέρει στις ψυχές ο πόλεμος, πάντοτε όμως έχουν θύματα τα αδύναμα μέλη της κοινότητας: κόρες που βιάζονται από τον πατέρα στο χωράφι, αδελφές που τους παίρνουν με μια σακοράφα την παρθενιά για να «κουκουλώσουν» άλλα οικογενειακά εγκλήματα, Εβραίοι που βρίσκουν μαρτυρικό θάνατο, παιδιά με νοητική υστέρηση που μεγαλώνουν κλεισμένα σε κάμαρες, θαρραλέες κοπέλες που τις καταπίνουν τα πηγάδια.

Αντίβαρο στη βαρβαρότητα των άγριων σκηνών του βιβλίου, η τρυφερότητα, η απαντοχή και η συγχώρεση που διαπνέουν την αφήγηση, η αγάπη δηλαδή με τη βασανισμένη αλλά ανθεκτική της όψη που είναι ικανή να σμίξει το χάσμα ανάμεσα στον πάνω και τον κάτω κόσμο. Αν και δεν πρόκειται για λογοτεχνία γλωσσοκεντρική, η γλώσσα της αφήγησης –πρόκειται για ένα ηπειρώτικο ιδίωμα– πρωταγωνιστεί φέροντας ζωντανά τα ίχνη των ηθών και των παθών που εξιστορεί. Ας σημειωθεί πως στα τελευταία διηγήματα της συλλογής η συγγραφέας κάνει μια ενδιαφέρουσα θεματική και γλωσσική στροφή, παντρεύοντας το χθες με το σήμερα, ανοίγοντας ίσως έναν νέο δρόμο για τα μελλοντικά γραπτά της.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρυγώντας τον χρόνο
Ενα βιβλίο για όσους ήδη εκτιμούν και αγαπούν τον Γιάννη Μπουτάρη, για όσους δεν τον γνωρίζουν και επιθυμούν να τον γνωρίσουν καλύτερα, για τους σχετικούς με το κρασί αλλά και για όσους δεν γνωρίζουν τα περί...
Τρυγώντας τον χρόνο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σημαντική συμβολή στην ιστοριογραφία του ισπανικού εμφυλίου
Μέσα στο 2020 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Εστία το βιβλίο του Δημήτρη Φιλιππή, επίκουρου καθηγητή στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, το οποίο δυστυχώς δεν γνώρισε την προβολή που του άξιζε λόγω των...
Σημαντική συμβολή στην ιστοριογραφία του ισπανικού εμφυλίου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χίλια φεγγάρια «εις εαυτόν»
Ο δικός μου λαός είναι λαός της λύπης, περισσότερο απ’ όσους άλλους έχουν ζήσει στη γη. Δεν έχουμε τη λύπη μέσα στις καρδιές μας, την έχουμε στην ιστορία μας.
Χίλια φεγγάρια «εις εαυτόν»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνήμη, περιπλάνηση, πένθος
Ο Θάνος Γώγος (Λάρισα, γ. 1985) συνεχίζει με τη δίγλωσση έκδοση. Ο Χρήστος Κολτσίδας (Καρδίτσα, γ. 1991) μας παραδίδει το δεύτερο ποιητικό του βιβλίο «Βροχή περασμένη».
Μνήμη, περιπλάνηση, πένθος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολιτική αλληγορία για τη λήθη
Φανταστείτε πως ξυπνάτε ένα πρωί και διαπιστώνετε ότι έχουν εξαφανιστεί από προσώπου γης τα πουλιά, τα τριαντάφυλλα, τα πλοία, οι χάρτες, τα ημερολόγια και λογής λογής καθημερινά μικροαντικείμενα όπως οι...
Πολιτική αλληγορία για τη λήθη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας