Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τραγικός ήρωας βικτοριανής πνοής

Thomas Hardy • «Ο δήμαρχος του Κάστερμπριτζ» • Μετάφραση: Τόνια Κοβαλένκο • Gutenberg, 2019, σελ. 600

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τραγικός ήρωας βικτοριανής πνοής

  • A-
  • A+

«Η ζωή και ο θάνατος του δημάρχου του Κάστερμπριτζ: Η ιστορία ενός ανθρώπου με χαρακτήρα» (1886) ήταν ο αρχικός τίτλος του μυθιστορήματος που στη συνέχεια έγινε γνωστό με τον συντετμημένο τίτλο «Ο δήμαρχος του Κάστερμπριτζ», το δέκατο μυθιστόρημα του Τόμας Χάρντι, όπου η ψυχολογική εμβάθυνση στους χαρακτήρες και στο αναπότρεπτο της μοίρας που αυτοί προσελκύουν καλλιεργείται και φτάνει στο ύψος μιας σύγχρονης τραγωδίας.

Και πράγματι, παρά το μέλημα του συγγραφέα για την πλοκή, οι χαρακτήρες είναι εν πολλοίς εκείνοι που «αποφασίζουν» για την εξέλιξη της ιστορίας, αν και ο Χάρντι, όπως και σε όλα του τα έργα, προβάλλει κι εδώ την «απιθανότητα», καθώς «δουλειά του μυθιστοριογράφου είναι να κάνει ορατό το βαθύτερο νόημα των πράξεων των χαρακτήρων του». Ο ίδιος άλλωστε σημειώνει στα ημερολόγιά του πως «Η πλοκή προκύπτει από τη βαθμιαία επιδείνωση μιας κατάστασης που πηγάζει από κοινά ανθρώπινα πάθη, προκαταλήψεις και φιλοδοξίες, επειδή οι χαρακτήρες δεν μπήκαν στον κόπο να προφυλαχτούν από τις ολέθριες συνέπειες των παθών, των προκαταλήψεων ή των φιλοδοξιών τους».

Ο Τόμας Χάρντι (1840-1928) υπήρξε πολυγραφότατος μυθιστοριογράφος, σπουδαίος ποιητής, διηγηματογράφος αλλά και σχολιαστής του έργου του, κρατούσε ημερολόγια με σκέψεις, σημειώσεις, αποκόμματα από παλιές εφημερίδες, παράδοξες ιστορίες, ενώ για να αντλήσει υλικό για τα έργα του μελετούσε, επίσης, τα αρχεία της ενορίας του. Οι ιστορίες αυτές παρείχαν και τη βάση για τη δημιουργία του Ουέσεξ, του μυθιστορηματικού τόπου στη Δυτική Αγγλία, όπου ο συγγραφέας τοποθέτησε την πλοκή των περισσότερων μυθιστορημάτων του (Τζουντ, ο αφανής, Τες ντ’ Ουρμπερβίλ αλλά και τον Δήμαρχο του Κάστερμπριτζ κ.ά.)

Σε μια από αυτές τις παλιές εφημερίδες διάβασε πως σε ένα πανηγύρι το 1827, ένας αγρότης πούλησε τη γυναίκα του σε έναν ναυτικό κι αυτό το παλιό περιστατικό υπήρξε η έμπνευση για τη συγκλονιστική σκηνή της αγοραπωλησίας του πρώτου κεφαλαίου.

Ο Μάικλ Χέντσαρντ, ένας φιλόδοξος αγρότης, πάνω στο μεθύσι του, πουλάει τη γυναίκα και την κόρη του σε έναν περαστικό ναυτικό, ο οποίος παρουσιάζεται σαν από μηχανής από μηχανής θεός για να σώσει τη Σούζαν από αυτόν τον αδίστακτο σύζυγο, επιβάλλοντας, ταυτόχρονα και την τιμωρία. Ο Χέντσαρντ, εκτός εαυτού, χειρίζεται τη γυναίκα και την κόρη του σαν ζώα – σαν τα άλογα που στέκουν έξω από την καλύβα-, αλλά το επόμενο πρωί που θα συνειδητοποιήσει την πράξη του, τον κυριεύουν η ντροπή και η οργή και επιβάλλει ο ίδιος στον εαυτό του την τιμωρία: αποχή από το αλκοόλ για όσα χρόνια έχει ζήσει πάνω στη γη. Το μοτίβο της αυτοτιμωρίας θα επαναληφθεί πολλές φορές κατά τη διάρκεια του βίου του καθώς, στη συνέχεια, τον βλέπουμε να υπομένει όλες τις κακοδαιμονίες και τα δεινά που θα τον βρουν με στωικότητα και ηρωισμό.

Στο τρίτο μόλις κεφάλαιο τον συναντάμε είκοσι χρόνια αργότερα στο απόγειο της καριέρας του. Ο Χέντσαρντ είναι ένας σεβαστός πολίτης, επιτυχημένος επιχειρηματίας και δήμαρχος του Κάστερμπριτζ. Εκεί θα τον αναζητήσει η Σούζαν με την κόρη της Ελίζαμπεθ Τζέιν -που αγνοεί όσα έχουν συμβεί-, επειδή έχουν περιπέσει στην ανέχεια και ο Χέντσαρντ από αίσθηση δικαίου και υποχρέωσης ανοίγει το σπίτι του και την ξαναπαντρεύεται, παρότι συνδέεται ερωτικά και έχει υποσχεθεί γάμο σε μια άλλη γυναίκα.

Ο Χέντσαρντ είναι μεν κυκλοθυμικός, εγωιστής και ακαλλιέργητος αγρότης, ωστόσο διαθέτει ένα ψυχολογικό βάθος που έρχεται σε αντίθεση με τα εξωτερικά του χαρακτηριστικά και ίσως αυτό να έλκει την περίεργη μοίρα του. Αυτός ο παραστρατημένος άνθρωπος προκαλεί τη συμπάθειά μας, καθώς τον βλέπουμε να πληρώνει απανωτά και αγόγγυστα για την ύβρι που διέπραξε. Μονήρης, μελαγχολικός και πεσιμιστής, παρότι χρειάζεται κάποιον για να διοχετεύει τα έντονα συναισθήματά του και θέλει να αγαπηθεί, πάντα απομακρύνει όσους τον αγαπούν.

Σύμφωνα με τις πρώτες κριτικές που γράφτηκαν για το βιβλίο, ο Χέντσαρντ είναι ένας «ελληνικός» τραγικός ήρωας της βικτοριανής μυθιστοριογραφίας, αντίστοιχος με έναν Κρέοντα, έναν Αγαμέμνονα ή ακόμα και τον Προμηθέα του Αισχύλου. Η αδυναμία και η άρνηση να αναγνωρίσει τις ανάγκες του και να παραδεχτεί τα κίνητρά του τον καθιστούν τραγικό. Δυσερμήνευτος, αντιφατικός, απρόβλεπτος και διαφορετικός, ο Χέντσαρντ είναι από τη φύση του καταθλιπτικός, παρότι αυτό καμουφλάρεται πίσω από τη μάσκα της επιθετικότητας, της κοινωνικής αναρρίχησης, της απόκτησης χρημάτων και εξουσίας. Οταν όλα αυτά χαθούν και απογυμνωθεί θα αναγκαστεί να αντικρίσει το δικό του κενό. Ξένος στο Κάστερμπιτζ, ξένος παντού, αντίθετα από τον Φάρφρι, τον Σκοτσέζο φίλο και ανταγωνιστή του, που είναι και ο αντίποδας του Χέντσαρντ -ο Φάρφρι δεν θα βιώσει ποτέ μια πτώση καθώς όλες οι κινήσεις του είναι προβλέψιμες και κοινωνικά αποδεκτές.

Ο Φάρφρι, φιλικός, αισιόδοξος, γοητευτικός, αλλά χωρίς βάθος. Ο Χέντσαρντ, σκληρός και εγωιστής, αναγνωρίζει μόνο το δικό του σύμπαν και κανένα άλλο, ωστόσο βαθιά μέσα του γνωρίζει πως πρέπει να πληρώσει για κάθε άδικη πράξη του και εξαιτίας του εγγενούς πεσιμισμού του κατανοεί τη ματαιότητα της κοινωνικής ανόδου, του πλούτου, της επιτυχίας, αλλά και της ίδιας της ζωής.

Ο Χάρντι βασίζει την πλοκή του «Δημάρχου...» πάνω στη σύγκρουση ανάμεσα στις επιταγές της ηθικής και τις επιταγές της προσωπικής φιλοδοξίας. Στο ημερολόγιό του, τη μέρα που ολοκλήρωσε το μυθιστόρημα, υπάρχει η καταχώριση: «Η δουλειά του ποιητή και του μυθιστοριογράφου είναι να δείξει τη λύπη που υποβόσκει κάτω από τα μεγαλειώδη πράγματα και τη μεγαλειότητα που υποβόσκει κάτω από τα πιο αξιοθρήνητα». Και όντως ο αντιφατικός αυτός ήρωας διαθέτει το μεγαλείο του ανθρώπου που τα παίζει όλα για όλα επειδή μέσα του γνωρίζει πως είναι όλα ήδη χαμένα.

Αυτό το βαθιά υπαρξιακό μυθιστόρημα, που συγκινεί και προβληματίζει ακόμα και σήμερα, έχει μεταφερθεί με προσοχή και φροντίδα στη γλώσσα μας από την Τόνια Κοβαλένκο -η οποία υπογράφει και την εισαγωγή-, στην επιμελημένη έκδοση της σειράς Orbis Literae των εκδόσεων Gutenberg, όπου μας προσφέρονται, πέρα από το πλήθος σημειώσεων και παραπομπών, σημαντικά αποσπάσματα από κείμενα και σημειώσεις του ίδιου του συγγραφέα.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η πραγματικότητα εφιάλτης, το όνειρο πραγματικότητα
Ο Στάθης Ιντζές, γεννημένος στη Λάρισα το 1986, εκτός της συγγραφικής και μεταφραστικής του ιδιότητας, είναι γνωστός και από τις Εκδόσεις Ενύπνιο, τις οποίες διευθύνει, όπως και από τον ενεργό ρόλο του στις...
Η πραγματικότητα εφιάλτης, το όνειρο πραγματικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σκαμπρόζικες φέτες ζωής
Στο εντυπωσιακό βιογραφικό του Τηνιακού στην καταγωγή πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα μόλις προστέθηκε και η ανά χείρας συλλογή αφηγημάτων: μικρές ιστορίες και μικροδιηγήματα, λαογραφικά ενσταντανέ και...
Σκαμπρόζικες φέτες ζωής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηθική των μηχανών και το πνεύμα της κατσαρίδας
Ο σπουδαίος μαθηματικός Αλαν Τιούρινγκ, πατέρας της επιστήμης των υπολογιστών, συζητά με τον Τσάρλι, τον ήρωα και αφηγητή του μυθιστορήματος, για το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης.
Η ηθική των μηχανών και το πνεύμα της κατσαρίδας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φιλιωμένος με τους νεκρούς
Ο ποιητής Τάσος Πορφύρης (γενν. 1931) της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς, μετά τον συγκεντρωτικό τόμο της ποίησής του, «Νεμέρτσκα», 1961-2011, και το «Οι μέσα μας πληγές» (2015), μας προσκομίζει το νέο του...
Φιλιωμένος με τους νεκρούς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η οδύσσεια ενός δασκάλου
Γεννημένος στη Νέα Κίο Αργολίδας από Μικρασιάτες πρόσφυγες, ο Στρατής Χαβιαράς σημαδεύτηκε, όπως και η γενιά του, από τον ζόφο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Η οδύσσεια ενός δασκάλου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας