Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η κωμική Οδύσσεια ενός ερωτευμένου

ΑΝΤΡΙΟΥ ΣΩΝ ΓΚΡΙΕΡ. «Πλην» Μυθιστόρημα. Μετάφραση: Παλμύρα Ισμυρίδου. ΔΩΜΑ, 2019. Σελ. 320.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η κωμική Οδύσσεια ενός ερωτευμένου

  • A-
  • A+

Εκπληξη προκάλεσε η περσινή απονομή του βραβείου Πούλιτζερ στο «Πλην» του Αντριου Σον Γκρίερ, καθώς σπανίως απονέμεται το εν λόγω βραβείο σε κωμικό μυθιστόρημα. «Κωμικό δράμα» χαρακτηρίζεται από πολλούς, ενώ συναντάται και με την ταμπέλα «κωμικό γκέι δράμα» καθώς ο πρωταγωνιστής του, ο Αρθουρ Πλην, είναι ένας γκέι Αμερικανός συγγραφέας σε πολλαπλή κρίση: το βιβλίο που μόλις έχει γράψει απορρίφθηκε από τον εκδοτικό οίκο ο οποίος μέχρι πρότινος τον φιλοξενούσε, ο άντρας με τον οποίο διατηρούσε μια «χαλαρή» -εντούτοις μακροχρόνια- σχέση πρόκειται να παντρευτεί κάποιον άλλον, ο ίδιος βρίσκεται στο κατώφλι των πενήντα, τη λαιμητόμο των νεανικών χρόνων, της περιόδου εκείνης όπου το μέλλον μοιάζει να κυοφορεί άπειρες δυνατότητες όχι όμως επ’ άπειρον.

Το εναρκτήριο λάκτισμα για το ξετύλιγμα του κουβαριού της ιστορίας δίνει η πρόσκληση που λαμβάνει ο Αρθουρ για τον γάμο του Φρέντι, του πρώην εραστή του. Για να ξεφύγει, δεν αρκείται σε μια άρνηση που ίσως εκλαμβανόταν ως πικρία και άρα, στο παιχνίδι του έρωτα, τον τοποθετούσε από την πλευρά των ηττημένων. Αντ’ αυτού βάζει πλώρη για τον γύρο της υφηλίου αποδεχόμενος διάφορες προσκλήσεις συγγραφικού ενδιαφέροντος που θα τον ταξιδέψουν από το Σαν Φρανσίσκο στο Μεξικό, από εκεί στην Ιταλία, στη συνέχεια στη Γερμανία, στη Γαλλία, στο Μαρόκο, στην Ινδία και τέλος στην Ιαπωνία πριν επιστρέψει στα πάτρια εδάφη σαν πολύπαθος Οδυσσέας.

Το μυθιστόρημα του Σον Γκρίερ φλερτάρει παιγνιωδώς και πολλαπλώς με την Οδύσσεια: το προηγούμενο βιβλίο του πρωταγωνιστή, αυτό που του χάρισε κάποια στοιχειώδη επιτυχία, ονομαζόταν «Καλυψώ» κι αποτελούσε μια μεταφορά του μύθου της ομηρικής Καλυψώς, με ήρωα έναν στρατιώτη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου που ξεβράζεται σε μια ακτή του Νότιου Ειρηνικού όπου τον σώζει και στη συνέχεια τον ερωτεύεται ένας αυτόχθονας βοηθώντας τον τέλος να επιστρέψει στη γυναίκα του. Βιβλίο περιπλάνησης είναι και το τελευταίο του «Πλην», αυτό που μόλις απορρίφθηκε από τον εκδοτικό του οίκο και το οποίο έχει σκοπό να ξαναγράψει κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του μετατρέποντάς το από καταθλιπτικό δράμα σε κωμωδία.

Το «Πλην», έχοντας τις ρίζες του στο πικαρέσκο μυθιστόρημα (όπου ένας περιπλανώμενος ήρωας περνάει διάφορες σχεδόν αυτοτελείς κωμικές περιπέτειες ανά κεφάλαιο, ερχόμενος συνήθως σε σύγκρουση με την κοινωνία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό του Δον Κιχώτη). προσφέρει δύο επίπεδα ανάγνωσης. Στο πρώτο παρακολουθούμε τον ήρωα να πηδάει από χώρα σε χώρα κι από κεφάλαιο σε κεφάλαιο προσπαθώντας να ξεφύγει από τις πληγές του έρωτα σε ένα ταξίδι που τον οδηγεί απρόσμενα στην καρδιά της αγάπης.

Στο δεύτερο επίπεδο -πιο πρωτότυπο και ενδιαφέρον κατά τη γνώμη μου- παρακολουθούμε τις ωδίνες και τον τοκετό ενός κωμικού μυθιστορήματος. Πόσο απέχει τελικά η τραγωδία από την κωμωδία; Βρίσκεται το κωμικό στα ίδια τα γεγονότα ή στη ματιά που τα αντικρίζει; Μπορεί ένας αφηγητής να μετατρέψει το τραγικό σε κωμικό και πώς; Το γέλιο προκύπτει από έναν συμπαθή, αδέξιο, ανασφαλή ήρωα, όπως ο Πλην, και από τις ατυχίες του (που αγγίζουν κάποτε τα όρια της φαρσοκωμωδίας) ή από την τελική έκβαση του δράματος; Αν κάποιος γλιστρήσει σε μια μπανανόφλουδα και πέσει θα γελάσουμε, αν όμως η πτώση του είναι μοιραία το γέλιο κόβεται μαχαίρι. Ετσι και στο ανά χείρας μυθιστόρημα: αν δεν είχαμε ένα ρομαντικό, ανέλπιστο (ίσως ακόμη και αναληθοφανές) χάπι έντ, το «Πλην», όσο χιούμορ και αυτοσαρκασμό κι αν διέθετε, θα άφηνε πικρή επίγευση στο στόμα.

Το σατιρικό αυτό μυθιστόρημα μπορεί να διαβαστεί σαν μια σειρά από κωμικοτραγικές περιπέτειες ενός σύγχρονου γκέι συγγραφέα, ταυτόχρονα όμως πυροδοτεί κι έναν στοχασμό όχι μόνο γύρω από την έννοια του κωμικού και του τραγικού, αλλά και γύρω από τη σημασία του όρου «γκέι συγγραφέας». Ενας δευτερεύων ήρωας επιτίθεται φραστικά στον πρωταγωνιστή αποκαλώντας τον «κακό ομοφυλόφιλο». Εν συνεχεία του εξηγεί: «Εχουμε χρέος να δείχνουμε την ομορφιά του δικού μας σύμπαντος. Του γκέι σύμπαντος.

Ομως στα βιβλία σου βάζεις τους ήρωες να υποφέρουν χωρίς ανταμοιβή […] Πρέπει να προσφέρεις κάτι καλύτερο. Κάν’ το για μας. Δώσε μας έμπνευση, Αρθουρ». Σύμφωνα με μια συνέντευξή του στην εφημερίδα The Guardian, ο Γκρίερ προειδοποιεί τους επίδοξους συγγραφείς πως αν γράψουν με ειλικρίνεια για την κοινότητά τους, η κοινότητα θα απογοητευτεί. Μία από τις βέβαιες αρετές τού «Πλην» είναι πράγματι η ειλικρίνεια αλλά και η τρυφερότητα και η ανθρωπιά. Κι ίσως είναι περισσότερο η τρυφερότητα και η ανθρωπιά, παρά οι επιταγές της κωμωδίας, που ώθησαν τον συγγραφέα να επιλέξει το ρομαντικό χάπι εντ.

Στην εν λόγω συνέντευξη ο συγγραφέας ομολογεί πως ήθελε να γράψει μια ιστορία για έναν ομοφυλοφιλικό έρωτα, που να μην επικεντρώνεται στο τραύμα και την απόγνωση. «Ηθελα ένα βιβλίο που να αναγνωρίζει τις δυσκολίες τού να είσαι γκέι στην κοινωνία μας, αλλά και τη δυνατότητα της ευτυχίας» ομολογεί. Επιλέγοντας μια παρηγορητικά αισιόδοξη λύση, ίσως τελικά ο συγγραφέας ικανοποιεί την ανάγκη ενός ευρύτερου κύκλου αναγνωστών για χαρά, ελαφράδα και ελπίδα.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρυγώντας τον χρόνο
Ενα βιβλίο για όσους ήδη εκτιμούν και αγαπούν τον Γιάννη Μπουτάρη, για όσους δεν τον γνωρίζουν και επιθυμούν να τον γνωρίσουν καλύτερα, για τους σχετικούς με το κρασί αλλά και για όσους δεν γνωρίζουν τα περί...
Τρυγώντας τον χρόνο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σημαντική συμβολή στην ιστοριογραφία του ισπανικού εμφυλίου
Μέσα στο 2020 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Εστία το βιβλίο του Δημήτρη Φιλιππή, επίκουρου καθηγητή στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, το οποίο δυστυχώς δεν γνώρισε την προβολή που του άξιζε λόγω των...
Σημαντική συμβολή στην ιστοριογραφία του ισπανικού εμφυλίου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χίλια φεγγάρια «εις εαυτόν»
Ο δικός μου λαός είναι λαός της λύπης, περισσότερο απ’ όσους άλλους έχουν ζήσει στη γη. Δεν έχουμε τη λύπη μέσα στις καρδιές μας, την έχουμε στην ιστορία μας.
Χίλια φεγγάρια «εις εαυτόν»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνήμη, περιπλάνηση, πένθος
Ο Θάνος Γώγος (Λάρισα, γ. 1985) συνεχίζει με τη δίγλωσση έκδοση. Ο Χρήστος Κολτσίδας (Καρδίτσα, γ. 1991) μας παραδίδει το δεύτερο ποιητικό του βιβλίο «Βροχή περασμένη».
Μνήμη, περιπλάνηση, πένθος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολιτική αλληγορία για τη λήθη
Φανταστείτε πως ξυπνάτε ένα πρωί και διαπιστώνετε ότι έχουν εξαφανιστεί από προσώπου γης τα πουλιά, τα τριαντάφυλλα, τα πλοία, οι χάρτες, τα ημερολόγια και λογής λογής καθημερινά μικροαντικείμενα όπως οι...
Πολιτική αλληγορία για τη λήθη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας