Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα στοιχειώδη συστατικά

Μιχάλης Μακρόπουλος. «Μαύρο Νερό». Νουβέλα. Κίχλη, 2019. Σελ. 77.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα στοιχειώδη συστατικά

  • A-
  • A+

«Ποιος θα μας δει; Ποιος θα μας ακούσει; Τα βουνά;» (σελ. 35)

Ο Μιχάλης Μακρόπουλος έχει και στις προηγούμενες νουβέλες του, «Το δέντρο του Ιούδα» (Κίχλη, 2014) και «Τσότσηγια» (από το «Τσότσηγια & Ω’μ», Κίχλη, 2017) τοποθετήσει τις ιστορίες του στην περιοχή γύρω από το Πωγώνι της Ηπείρου, όπως έχει επίσης αντλήσει ξανά από την επιστημονική του κατάρτιση στη νουβέλα «Ω’μ» (από το «Τσότσηγια & Ω’μ», Κίχλη, 2017). Ο Μακρόπουλος σπούδασε Βιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, έχει όμως ένα βλέμμα πρωτίστως ανθρωπολογικό στα γραπτά, ένα βλέμμα δηλαδή που, χωρίς να είναι ανθρωποκεντρικό, εστιάζει στον άνθρωπο, στη θέση στον κόσμο και την κοινωνία, στη σχέση του με τη φύση και τον τόπο καταγωγής. Σε αυτό, το πιο πρόσφατο βιβλίο του, τη νουβέλα «Μαύρο Νερό» κάνει κάτι αντίστοιχο — και το κάνει με τρόπο θαυμαστό.

Ενας πατέρας ζει μαζί με τον ανάπηρο γιο του, τον Χριστόφορο ή Φόρη, σε ένα χωριό, χωμένο στον κόρφο των βουνών της Ηπείρου, το οποίο έχει στην ουσία ερημώσει. Ο πατέρας και οι λιγοστοί συγχωριανοί είναι όσοι απέμειναν από μια μεγάλη οικολογική καταστροφή, λόγω προσπαθειών άντλησης της εταιρείας RIPOIL από το υπέδαφος της περιοχής.

Ετσι, το νερό πλέον δεν πίνεται, η χλωρίδα και η πανίδα έχουν δηλητηριαστεί σε ακτίνα πολλών χιλιομέτρων και μοναδική πηγή τροφής είναι η επίσκεψη στην κοντινότερη πόλη, τα Γιάννενα. Οσοι κατοικούν πεισματικά σε αυτό το ερημωμένο χωριό λαμβάνουν ένα κρατικό επίδομα ως αποζημίωση για την καταστροφή και με αυτό αγοράζουν τα στοιχειώδη προς το ζην. Ενα λεωφορείο τούς συνδέει μία φορά τη βδομάδα με τα Γιάννενα, όμως το δρομολόγιο κόβεται απότομα με σκοπό να εξαναγκαστούν οι κάτοικοι να μετακομίσουν σε νέα καταλύματα που έχουν φτιαχτεί για εκείνους στην πόλη. Κάποιοι δέχονται, κάποιοι μένουν πίσω, αποκομμένοι. Ακολουθούν σκηνές έντασης, ένας φόνος, μια αγωνιώδης περιπλάνηση στα βουνά, οπλισμένοι λαθρέμποροι, μια αχτίδα πρόσκαιρου φωτός.

Ο Μακρόπουλος καταφέρνει σε 70 πυκνές σελίδες εξαιρετικών ελληνικών, όπου αποχρώσεις της ηπειρώτικης ντοπιολαλιάς συνυφαίνονται οργανικά με μια γλώσσα ζωντανή και πειστική, να μας δώσει το ελληνικό καθρέφτισμα του σημαντικού μυθιστορήματος «Ο δρόμος» του Κόρμακ Μακάρθι. Την επαύριο ενός ανεπούλωτου οικολογικού πλήγματος, ένας πατέρας κι ο ανήμπορος γιος του μάχονται να βρουν τρόπο να ζήσουν — με τον τρόπο που εκείνοι θέλουν. Και δεν είναι μόνο η καθόλα επίκαιρη ανησυχία του συγγραφέα για το μέλλον του περιβάλλοντος του πλανήτη μας που είναι καίρια, είναι και η (έμμεση) ίσως ανησυχία του για την επίδραση που έχει στις σχέσεις των ανθρώπων η παραίτηση, ο υπερεθισμός στην τεχνολογία, η εθελοτυφλία.

Κι όμως, γύρω από τους σχεδόν καταδικασμένους ήρωες του Μακρόπουλου, η φύση παραμένει πληγωμένη, μα θαλερή. «Το πλατανόδασος δίπλα στο ποτάμι είχε δεχτεί με συγκατάβαση τον μεταλλικό ξένο, τον είχε κυκλώσει σκιάζοντάς τον, και κλαριά ακουμπούσαν πάνω του και τον διαπερνούσαν», γράφει κάπου ο συγγραφέας. Το κρέας των ζώων είναι δηλητηριασμένο, μα τα ζώα έχουν ανακτήσει μέρος της κυριαρχίας τους στο τοπίο. Το νερό είναι δηλητηριασμένο, μα το νερό της βροχής, που μαζεύουν οι συγχωριανοί σε δεξαμενές, είναι καθαρό, πόσιμο. Υπάρχουν στιγμές στο βιβλίο που το βάρος της αφήγησης φαίνεται να μετατοπίζεται από τον άνθρωπο στο περιβάλλον του, χωρίς πάντως να χάνει στιγμή το «ανθρωπολογικό» βλέμμα για το οποίο μίλησα πιο πάνω.

Για να επανέλθουμε στον παραλληλισμό με τον δυστοπικό «Δρόμο» του Μακάρθι: εκεί που ο Αμερικάνος συγγραφέας θέτει ως (αμφίσημο) όριο σωτηρίας τη θάλασσα, ο Μακρόπουλος έχει μεταθέσει το όριο αυτό εντός των πρωταγωνιστών του. Ενας βρίσκει γαλήνη στο ρημαγμένο σπίτι του αδιαφορώντας για το αν θα μπορεί να σιτίζεται, μια άλλη βρίσκει καταφύγιο στην ίδια τη ρημαγμένη φύση τρώγοντας καρπούς ποτισμένους χημικά και πίνοντας δηλητηριασμένο νερό.

Το κεντρικό δίδυμο πατέρα-γιου κρατιέται από την αγάπη του ενός για τον άλλο: μια αγάπη η οποία περιγράφεται συγκινητικά, μα επ’ ουδενί μελό, μια αγάπη χωρίς πολλά λόγια, αλλά εμφανή στις χειρονομίες των δύο πρωταγωνιστών. Το «Μαύρο Νερό» είναι μια τρυφερή ελεγεία στην πατρική αγάπη και στη φύση, γραμμένη με ακρίβεια και με θάρρος, χτισμένη επάνω στα στοιχειώδη συστατικά της ζωής. Δίχως άλλο, ένα από τα καλύτερα αφηγήματα της ελληνικής παραγωγής τα τελευταία έτη.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο θαυμαστός παλιός κόσμος
Το «Φθινόπωρο» είναι το πρώτο της σειράς «Κουαρτέτο των εποχών», όπου, για άλλη μια φορά, η Σκοτσέζα συγγραφέας καταπιάνεται με το θέμα που κυριαρχεί σε όλα της τα βιβλία: ο βιωμένος χρόνος και ο τρόπος που...
Ο θαυμαστός παλιός κόσμος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ξεφυλλίζοντας τον κόσμο
Σταχυολογήσαμε κάποιους πεζογραφικούς τίτλους, μιας ευρείας θεματικής και υφολογικής πολυτροπίας, παλαιότερων και νεότερων συγγραφέων, από διάφορες γλωσσικές και πολιτισμικές επικράτειες, βιβλία που πυκνώνουν,...
Ξεφυλλίζοντας τον κόσμο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφικό ψηφιδωτό (β΄) 30 συγγραφείς σε πρώτο πρόσωπο
Το προηγούμενο Σάββατο δεκαπέντε συγγραφείς (Τ. Αβέρωφ, Χρ. Αγγελάκος, Θ. Βαλτινός, Ρ. Γαλανάκη, Θ. Γκόνης, Δ. Διδαγγέλου, Φ. Δρακονταειδής, Α. Ζέη, Κ. Καβανόζης, Δ. Κανελλόπουλος, Ι. Καπάνταη, Δ. Καρακίτσος,...
Πεζογραφικό ψηφιδωτό (β΄) 30 συγγραφείς σε πρώτο πρόσωπο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας