Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Χειραφετικά προτάγματα

Γιώργος Κολέμπας - Γιάννης Μπίλλας. Για την Kοινότητα των Κοινοτήτων. Με το πρόταγμα της αυτονομίας, της αποανάπτυξης, του κοινοτισμού και της άμεσης δημοκρατίας. Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων, 2019. Σελίδες: 176

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χειραφετικά προτάγματα

  • A-
  • A+
Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις. Εθνη κοινοτήτων, κοινότητες εθνών.

Οι Γ. Κολέμπας και Γ. Μπίλλας, πρώην εκπαιδευτικοί και νυν βιοκαλλιεργητές, σ' αυτό το βιβλίο τους «Για την Κοινότητα των Κοινοτήτων», που είναι η φυσική συνέχεια του προηγούμενου («Ο ανθρωπολογικός τύπος της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης», Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων), επιχειρούν να ανιχνεύσουν τις προϋποθέσεις μετάβασης σε μια Κοινότητα των Κοινοτήτων, που αποτελεί μια εκδοχή ενός τρίτου δρόμου, ούτε μαρξιστικού ούτε φιλελεύθερου, σύμφωνα με τον Κρίστοφερ Λας.

Οπως το διατυπώνουν οι ίδιοι οι συγγραφείς στον πρόλογο και το τεκμηριώνουν με παραδείγματα στη συνέχεια, η πρότασή τους για μια Κοινότητα των Κοινοτήτων αναδύεται από την ιστορική διαδρομή των κινημάτων αυτοθέσμισης, κυρίως αυτών που περιείχαν τα χειραφετικά προτάγματα της αυτονομίας-αποπανάπτυξης-κοινοτισμού και άμεσης δημοκρατίας. Η συνολική τους πρόταση για τη μετάβαση σε μια μετακαπιταλιστική κοινωνία διατυπώνεται στο τέλος του βιβλίου και στηρίζεται:

● Στην οικονομία των αναγκών με στήριξη στα κοινά, όσον αφορά το περιεχόμενο.

● Στον συνεργατισμό/συνεταιρισμό, όσον αφορά τις σχέσεις παραγωγής.

● Στη συλλογική-κοινοτική-δημοτική ιδιοκτησία, όσον αφορά τα μέσα παραγωγής.

● Στην εγγύτητα και στις μικρές αποστάσεις, όσον αφορά το μικρότερο δυνατό οικολογικό αποτύπωμα.

● Στην άμεση δημοκρατία των συνελεύσεων και των ανακλητών εκπροσώπων, όσον αφορά τις διαδικασίες αποφάσεων, πολιτικής θέσμισης και διακυβέρνησης.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς, η διαδικασία μετάβασης με τα παραπάνω χαρακτηριστικά για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα θα λειτουργεί ως δυαδική εξουσία σε σχέση με το κεντρικό κράτος, ώσπου να δημιουργηθούν οι κοινωνικοί συσχετισμοί και οι προϋποθέσεις για να διαμορφωθεί ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, που θα εκφράσει τους αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς με την μορφή ομοσπονδίας δήμων και συνομοσπονδίας διοικητικών περιφερειών. Ετσι η Κοινότητα των Κοινοτήτων θα είναι δυνατόν να διακηρυχθεί σε επίπεδο επικράτειας μέσω μιας συντακτικής συνέλευσης.

Το βιβλίο αναμφισβήτητα αποτελεί μια συμβολή στον διάλογο που έχει ήδη ανοίξει, χωρίς όμως να αγκαλιάζει ακόμα μεγάλα ακροατήρια, για την αναζήτηση ενός τρίτου δρόμου. Θέλοντας να συμβάλω σε αυτήν την αναζήτηση μέσω αυτής της σύντομης βιβλιοκριτικής θα παραθέσω στη συνέχεια ορισμένες κριτικές παρατηρήσεις.

Η επαναδιατύπωση ενός προτάγματος ως τρίτου εναλλακτικού δρόμου πρέπει να έχει την επίγνωση ότι η Ιστορία δεν θα τελειώσει, τουλάχιστον όσο υπάρχουν άνθρωποι, και δεν έχει σκοπό κάποιο κρυφό νόημα. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει τρίτος δρόμος ως μεσσιανική υπόσχεση. Πρέπει να διατυπωθεί ρητά ότι η αναγκαία υπέρβαση του σημερινού κοινωνικοπολιτικού συστήματος, που είναι γέννημα του διαφωτιστικού ιδεώδους, είναι μεν απαραίτητη αλλά πρέπει να είναι μη μεσσιανική, να μην είναι μια άλλη εκδοχή των φώτων ως η καλή τους πλευρά. Ενας άλλος δρόμος είναι μια σπειροειδής κίνηση και όχι μια γραμμική πρόοδος, έχει όρια, είναι μια διαδικασία κοινωνικών μετασχηματισμών χωρίς τέλος προς ένα απελευθερωτικό πρόταγμα πάντα ατελές, διαρκώς άπιαστο και πάντα κοντά.

Αμεση συνέπεια της παραπάνω μη εσχατολογικής παραδοχής είναι ότι μια μη μεσσιανική προσδοκία σημαίνει ότι ακόμα και αν κάνουμε την υπόθεση εργασίας ότι εκπληρώνονται οι προϋποθέσεις για την υλοποίηση στην πράξη του οράματος μιας Κοινότητας των Κοινοτήτων, αυτή δεν θα είναι το βασίλειο της αγγελικής ανθρώπινης κατάστασης, δεν θα είναι μια αυτόνομη κοινωνία. Το όνειρο κάθε μεσσιανισμού είναι μια κοινωνία απόλυτης ισορροπίας, ελευθερίας και ισότητας και τέτοια κοινωνία δεν υπήρξε, δεν μπορεί και δεν πρέπει να υπάρξει ακόμα και αν είναι αποαναπτυγμένη, κοινοτιστική και αμεσοδημοκρατική.

Η κοινωνία δεν είναι άθροισμα ατόμων που επιδιώκουν την προσωπική τους ελευθερία και ένα ελάχιστο σώμα κοινωνικοπολιτικών δικαιωμάτων, ελεύθεροι αλλά άνισοι, όπως διακηρύσει ο φιλελευθερισμός. Ούτε βέβαια στον αντίποδα του φιλελεύθερου αφηγήματος είναι ο μαρξισμός, η επιδίωξη μιας εξισωτικής ισότητας, όμοιοι και ίσοι. Δεν επιδιώκουμε μια εξισωτική ισότητα που απονεκρώνει το άτομο και οδηγεί στην τυραννία, αλλά κάτι δυσκολότερο, να είμαστε διαφορετικοί και ίσοι, αυτόνομοι και ετερόνομοι.

Γιατί να υπάρχουν κανόνες, υποχρεώσεις και απαγορεύσεις, έστω αμεσοδημοκρατικά θεσμισμένες, όσον αφορά για παράδειγμα το ποιες ανάγκες πρέπει να ικανοποιηθούν σε μια Κοινότητα των Κοινοτήτων, και δεν αρκεί η βούληση του ατόμου για αυτοπεριορισμό; Αν πρέπει να μπουν όρια στην κατοχή πραγμάτων, αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί ο αυτοπεριορισμός, ότι έχουμε επίγνωση πως υπάρχει μέσα στην αυτονομία, αυτοπροσδιορισμός, μια μορφή ετερονομίας, ετεροπροσδιορισμός.

Ακόμα περισσότερο η ετερονομία είναι εγκατεστημένη σχεδόν σε κάθε εργασία που θα εκτελείται στην κοινότητα, διότι δεν υπάρχει πλήρως αυτόνομη, ελεύθερη εργασία, μη αλλοτριωμένη. Οπως εύστοχα έχει δείξει ο Α. Γκορζ, ακόμα και η πιο απελευθερωμένη και δημιουργική εργασία εμπεριέχει ετερονομία, δηλαδή επαναληπτικές, πληκτικές, καταναγκαστικές και κοπιαστικές δραστηριότητες. Ο στόχος είναι η επέκταση των χώρων της αυτονομίας και ο περιορισμός αντίστοιχα της ετερονομίας, που σημαίνει περιορισμό του χώρου τον οποίο καταλαμβάνει η εργασία στην ανθρώπινη ύπαρξη και ανάπτυξη των δραστηριοτήτων εκτός εργασίας.

Και δύο σύντομες παρατηρήσεις. Η πρώτη αφορά τη μετατροπή του κόσμου σε τεχνοκόσμο, η έλευση ενός τεχνολογικού μεσαίωνα, η μετατροπή των ανθρώπων σε ψηφιακές σκιές και αυτόματα, γεγονός που θα καθολικοποιήσει την ετερόνομη σφαίρα της κοινωνίας. Ποια είναι η λύση; Να οργανωθούν για παράδειγμα τα ψηφιακά πρόσωπα σε ψηφιακές κοινότητες, να ενδυθεί η ετερονομία με αμεσοδημοκρατικό μανδύα ή η τεχνολογική αποανάπτυξη;

Σωστά στο βιβλίο διατυπώνεται η άποψη ότι τα κοινά αγαθά είναι η βάση για μια άλλη κοινωνία. Η απλή όμως εμπορευματική παραγωγή, η μικρή ιδιοκτησία γης, ένα χωράφι λίγων στρεμμάτων και η κατοχή μιας κατοικίας είναι καπιταλισμός και πρέπει να απαλλοτριωθούν; Γιατί δεν μπορούν να συνυπάρχουν δίπλα στην κοινοκτημοσύνη των αγαθών;


INFO: Η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει την Τετάρτη 6 Νοεμβρίου, στις 20.00, στο POLIS ART CAFE (Πεσμαζόγλου 5 - ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ). Θα μιλήσουν οι Δημήτρης Αποστολάκης (Χαΐνης), Αντώνης Μπρούμας (Νομικός/Ερευνητής) και οι συγγραφείς του βιβλίου.

* Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα ερείπια του πολέμου
Τίποτα δεν απομένει πέρα από τον δισταγμό και τον φόβο. Στα μεγάλα έργα έχεις την αίσθηση μιας έντονης μοναξιάς αλλά και μια εξαντλητική πορεία μιας νέας συγκρότησης. Ο άνθρωπος αναλογίζεται και οριοθετεί,...
Τα ερείπια του πολέμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Για την οντολογία του Καρούζου
«Σας μιλώ από ένα υπόγειο. Σας μιλώ από το υπερώο της Ελλάδος», μας λέει ο Καρούζος σε ένα στίχο του. Αυτός ο άνθρωπος, λέει μια φίλη μου, είχε όση κόλαση χρειαζόταν και όσο παράδεισο ήθελε. Δεν έχω ακούσει...
Για την οντολογία του Καρούζου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τέχνη, αυτονομία, θάνατος, νόημα
Τον Σεπτέμβριο του 2018 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Παπαζήση ένα βιβλίο που, κατά τη γνώμη μου, δεν έχει ακόμα προσεχτεί όσο του αξίζει. Ο λόγος για το πόνημα του Γιάννη Λαζαράτου, καθηγητή Φιλοσοφίας στο...
Τέχνη, αυτονομία, θάνατος, νόημα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μαρξιστές αντιπολιτευόμενοι «από τα μέσα»
Από το καλοκαίρι μέχρι το τέλος του 1989 τα καθεστώτα του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» στην ανατολική και κεντρική Ευρώπη κατέρρευσαν το ένα μετά το άλλο σαν ντόμινο. Οι άρχουσες τάξεις της Δύσης...
Μαρξιστές αντιπολιτευόμενοι «από τα μέσα»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Για τη γλώσσα και τη γραφή
Ο δημιουργός οφείλει είτε να ξαναγεννηθεί είτε να «ξαναγεννήσει» τη χώρα του· να νιώσει μέσα του το καθήκον αλλά και τον τάραχο που προκαλεί το παιγνίδι του χορού και του έρωτα - να ξαναμιλήσει, να αρθρώσει...
Για τη γλώσσα και τη γραφή

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας